İmam GÜNEŞ
Geçen yıl gerçekleştirdiği 21 milyar dolar ihracatla Türkiye’nin en fazla ihracat yapan 4’üncü sektörü olan çelikte duraklama dönemi devam ediyor. Yılın ilk 8 ayında ciddi düşüş yaşayan sektör, miktar ve değerde yüzde 40’lık kayıp yaşadı. İhracat siparişleri azalan sektörde duraklama döneminin 2024 yılında da sürmesi bekleniyor. Sektörün yaşadığı düşüşte temel etkenler; küresel talep daralması, yüksek enerji fiyatları, Asya ve Afrika ülkelerine göre rekabet avantajının yitirilmesi oldu.
Çelik İhracatçılar Birliği (ÇİB) Başkanı Adnan Aslan ve ÇİB Başkan Yardımcısı Uğur Dalbeler, çelik sektörünü bir araya getiren en büyük organizasyonlardan biri olan SteelOrbis 2023 Güz Konferansı & 89’ncu IREPAS toplantısının ardından gerçekleşen sohbet toplantısında sektörün güncel durumunu değerlendirdi.
Sektörün ihracatında Avrupa’nın payının yüzde 40 olduğunu kaydeden ÇİB Başkanı Adnan Aslan, “Avrupa’nın korumacı birtakım önlemler almasıyla bu oran biraz düştü. Ama bizim ağırlıklı olduğumuz yer batı tarafı; Avrupa Topluluğu, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Afrika ülkeleri. Orta Doğu geçmişte çok ağırlıklı ihracat yaptığımız bölge iken bugün Orta Doğu’daki üreticiler bize rakip olmaya başladılar. 10-15 yıl önce ihracat yaptığımız Körfez ülkeleri, Kuzey Afrika ülkeleri bizim pazarlara net ihracatçı oldu. Cezayir, Mısır gibi ülkeler Amerika’ya, Avrupa’ya ihracat yapıyor. Çünkü onların ciddi anlamda bir enerji ve ham madde avantajları söz konusu” diye konuştu.
Sektör öz kaynaklarıyla yatırım yapıyor
Yılın ilk 8 ayında bazı ürünlerde daha fazla düşüş yaşandığını belirten Aslan, oranın inşaat çeliğinde yüzde 58, filmaşinde yüzde 62’ye ulaştığını ifade etti. Sektörün kapasite kullanımını yüzde 60’lara düşürdüğüne dikkat çeken Aslan, şunları söyledi: “Üretimi azalttık. Bu yıl ihracatta 15 milyar dolar seviyesini görürüz. Gelecek sene de ciddi bir toparlanma olmayacak. Ton bazında düşüş devam ediyor. Fiyatta rekabetçi olamıyoruz. Enerji fiyatlarımız çok yüksek. Geçen yıl özellikle Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte enerjide inanılmaz bir maliyet artışıyla karşı karşıya kaldık. 200-250 dolar olan doğalgaz, 1200 dolarlara kadar çıktı. Bugün 9 bin 700 dolar seviyesinde. Bunun için yenilenebilir enerjiye ağırlık verdik. Sektör olarak, 2027 yılına kadar elektrik tüketimimizin yüzde 50’sini kendi öz kaynaklarımızla, devlet desteği almadan yenilenebilir enerjiden temin edeceğiz.”
Ton düşecek, değer artacak
Fiyatta avantaj sağlanırsa ihracatın tekrar canlanabileceğini ancak geçen seneki rakamların çok zor olduğuna değinen Aslan, “Ton başına ihracat ortalamamız 1.050 dolar civarında. Yılda 5,5 milyon ton inşaat çeliği yapıyorduk, artık bu seviyede ihracat yapma şansımız kalmadı. Katma değeri yüksek ürünlere yöneldik. Soğuk sac, somun, galvanizli tel gibi ürünlerin ihracatına yoğunlaşacağız. Tonaj olarak düşüş olsa da değerde 1.100 dolar seviyesine geleceğiz” dedi.
İthalat patlama yaptı!
Sektörün son yıllarda çok ciddi yatırımlar yaptığını söyleyen ÇİB Başkan Yardımcısı Uğur Dalbeler de bugünkü şartlarla yatırım yapmanın zor olduğunu dile getirdi. Bir entegre tesisin maliyetinin 4-5 milyar dolar seviyesinde olduğunu ifade eden Dalbeler, rekabet ile ilgili şu açıklamaları yaptı: “ABD ve Avrupa üreticisine ciddi destekler veriyor. Çünkü korumacılık gerektiren, stratejik ve katma değer sağlayan bir sektörüz. Amerikan çelik endüstrisi, 100 milyar dolarlık sermaye biriktirdi, onu da sektörün yenilenmesine harcıyorlar. İngiltere Hintli bir firmaya 500 milyon sterlin destek verdi. Biz böyle destekler alamıyoruz. Çin devleti firmaları desteklediği için fiyatta bizden yüzde 15 daha ucuz. Bu yüzden ithalatımız da patladı. Çin’den yaptığımız ithalat 3 milyon tona ulaştı. Rakipler destek alırken bizim onlarla bu şartlarda rekabet etme şansımız yok.”
ABD’nin çelik ithalatına vergi koymaya başladığını hatırlatan Uğur Dalbeler, “Amerika pazarı Türkiye’nin toplam çelik ihracatının yüzde 10’unu temsil etmekteydi. Halbuki aynı Amerika, daha sonraki yıllarda Japonya gibi, Avrupa gibi, Brezilya gibi ülkelere muafiyet tanıdı ama maalesef Türkiye’ye hala aynı korumacı sistem uygulanmaya devam ediyor. Bir ay önce bize Rusya ile güvenlik nedeniyle iş yapmamamızı söylediler. Eskiden küreselleşme adıyla bu işten kazançlı çıktılar, şimdi ise ulusal güvenlik, Rusya gibi bahanelerle kapıları kapatıyorlar. O zaman Rusya ile iş yapmayan firmaları da muaf tutsunlar. ABD, hep sopa sallıyor ama havuç da vermiyor” dedi.
20 ülkeden 60’tan fazla üretici İstanbul’da buluştu
Çelik sektörünü bir araya getiren en büyük organizasyonlardan biri olan SteelOrbis 2023 Güz Konferansı & 89. IREPAS toplantısı 17-19 Eylül tarihlerinde İstanbul’da gerçekleşti. Yılda iki kez yapılan organizasyonun 40’ncı yılında 20 ülkeden 60’tan fazla çelik üreticisinin katılımı ile toplamda 750’nin üzerinde katılımcı yer aldı. IREPAS toplantısı ile birçok ülkeden gelen ve sektörün önemli oyuncularının bulunduğu bir ortamda tekrar güç kazanma açısından bir fırsat olduğunun altını çizen ÇİB Başkanı Adnan Aslan, “Bizim bu dönemde gerçekten ihracata ihtiyacımız var. Elimizden geldiğince aynı performansı tutturmak zorundayız. Kendimiz de en azından o zorunluluğu hissediyoruz. O yüzden elimizden geldiğince bu konuda çabamızı göstermeye devam edeceğiz” şeklinde konuştu.
