YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Türkiye’de yıllık kişi başı ayakkabı tüketimi yaklaşık bir çift gerileyerek 3,2 çifte düşerken toplam tüketim 350-360 milyon çiftten 280 milyon çift civarına geriledi. Yüksek üretim maliyetlerinin rekabetçiliği negatif etkilemesi ile ihracattaki düşüşün de devam ettiğini dile getiren Türkiye Ayakkabı Sanayicileri Derneği (TASD) Başkanı Berke İçten, diğer taraftan yılın başında ithalattaki düşüşün belirginleştiğini ancak ihracattaki kaybın henüz telafi edilemediğini belirtti. TASD Başkanı İçten, ocakta 9 milyon 16 bin çift ihracata karşılık 9 milyon 86 bin çift ithalat yapıldığını belirterek, “Ayakkabıda ithalat ilk kez ihracatın önüne geçti” dedi. İçten, Çin ve Vietnam kaynaklı ithalat baskısının azalmasından memnun olduklarını ancak ihracattaki kan kaybının dördüncü yılda da sürmesinden endişe duyduklarını ifade etti.
Berke İçten, sektördeki güncel gelişmelerle ilgili değerlendirmelerde bulundu. Türkiye’nin sektörde önemli bir oyuncu olduğunu söyleyen İçten, “2022’de yıllık 580 milyon çiftle Avrupa’nın en büyük üretim kapasitesine sahiptik ve yaklaşık 350 bin insanımıza istihdam sağlıyorduk. Aynı yıl, 377 milyon çift ayakkabı ihraç ederek ülkemize 1,3 milyar dolar döviz kazandırdık. 2021’de yaklaşık 550, 2022’de 350 milyon dolar dış ticaret fazlası verdik. Devam eden yıllarda rekabetçiliğimiz zayıfladı. Fiyat tutturamadığımız için 2022’de 377 milyon çift olan ihracatımız, 2025’te 187 milyon çifte geriledi. Bu sonuç, üç yılda adet bazında ihracatta yaklaşık yüzde 50’lik kayıp anlamına geliyor. Aynı dönemde değer bazında ihracatımız 1,3 milyar dolardan 1 milyar dolara geriledi” dedi.
Çin ve Vietnam kuşatması kırıldı
Sektör olarak Çin ve Vietnam kuşatmasının kırılmasından ve ithalatın frenlenmesinden memnun olsalar da ihracattaki kan kaybının dördüncü yılda da devam etmesinden endişeli olduklarının altını çizen İçten, “Ocak ayında 71,2 milyon dolar karşılığında 9 milyon 16 bin çift ayakkabı ihraç edebildik. İhracatımız adet bazında yüzde 36,2, değer olarak yüzde 22,6 geriledi. Daha da vahimi, adet bazında ayakkabı ithalatımız ilk kez ihracatın önüne geçti. Dolayısıyla bu tabloyu iyi analiz etmek zorundayız. Ülke olarak ayakkabı sektörünü feda edemeyiz. İhracattaki düşüşü bitirecek tedbirlere ihtiyaç var. Savaş ortamında her türlü yerli mamul ve hammadde önündeki engellerin kaldırılması gerektiğini düşünüyoruz. 3 bin 500 TL olarak uygulanan istihdam desteğinin ayakkabı sektörü özelinde 6 bin liraya çıkarılmasını talep ediyoruz. Yan sanayi ithalatında gümrük vergisinin sıfırlanmasını beklediğimiz PU suni deri ve airfile kumaş gibi birkaç kalem malzeme var. Bu malzemelerle ilgili de en kısa zamanda bir çalışma yapılacağını ümit ediyoruz” diye konuştu.
Bölgede devam eden savaş ortamının sektöre etkisini de değerlendiren İçten, şöyle konuştu: “Savaş pandemide olduğu gibi bir kırılma yaratabilir ve siparişler Türkiye’ye kayabilir. Tedarik zincirindeki aksamaların Türkiye’ye yeniden siparişleri getireceğini öngörüyoruz. Uzakdoğu’ya Bangladeş’e giden siparişler yeniden gelir. Türkiye’nin üretim potansiyeli yeniden ortaya çıkacaktır. Yeter ki enflasyon ve döviz kurunu rekabetçi hale getirelim.”
Ayakkabı fuarı için 5 bin yabancı alıcı
İstanbul’a geliyor Berke İçten, tüm zorluklara rağmen sektörün yeni pazar arayışını sürdürdüğünü belirterek 25 Mart’ta Uluslararası AYMOD Ayakkabı Moda Fuarı’nın kapılarını açacaklarını söyledi. İçten, İstanbul Fuar Merkezi’nde 30 bin metrekare alanda düzenlenecek fuara 24’ü yabancı olmak üzere 200’ü aşkın firmanın katılacağını belirterek, “Alanında Avrupa’nın en büyüğü olan AYMOD’u 5 bini yabancı yaklaşık 20 bin profesyonelin ziyaret etmesini bekliyoruz” dedi. Ticaret Bakanlığı’nın desteğiyle bu yıl da VIP alım heyeti programı düzenlediklerini ifade eden İçten, program kapsamında yaklaşık 600 nitelikli alıcının İstanbul’a getirileceğini, bu alıcıların seyahat ve konaklama giderlerinin dernek tarafından karşılanacağını kaydetti.
■ İstihdamın %40’ını kaybettik
İthalatta adet artışının 2024’te zirveye ulaştığını anlatan İçten, 2021’de 26 milyon çift olan ayakkabı ithalatının, yaklaşık üç kat artışla 2024’te 77 milyon çifte yükseldiğini söyledi. İçten, “2024’te 1,7 milyar dolarlık ayakkabı ithalatı gerçekleştirdik. 2021’de 550 milyon dolar dış ticaret fazlası veren sektörümüz, 2024’ü 550 milyon dolar açıkla kapattı. İhracattaki daralma ve ithalattaki artışa paralel olarak yüzlerce fabrika ve atölye kapandı. İstihdamımızın yüzde 35-40’ını kaybettik” ifadelerini kullandı. 2025’te ayakkabı ithalatına uygulanan ilave gümrük vergisinin artırılması, posta ve hızlı kargo taşımacılığı yoluyla ayakkabı ithalatı kısıtlanması ile ithalatın frenlendiğini dile getiren İçten, 2025’te adet bazında ithalatın 76 milyon çifte, değer olarak da 1 milyar 680 milyon dolara gerilediği bilgisini verdi. İçten’in verdiği bilgilere göre bu yıl ise ocak ayında adet bazında ithalat yüzde 9,4 düşüşle 9 milyon 86 bine geriledi. Yüzde 41,3 azalan değer bazında ithalat ise 117 milyon dolar oldu. Yılın ilk ayında değer bazında Çin’den ithalatta yüzde 48,9, Vietnam’dan ithalatta yüzde 42,5’lik düşüş gerçekleşti.
