Türkiye, ilk doğal gaz alım anlaşmasını Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) ile 1986 yılında gerçekleştirdi. İlk doğal gaz da, 1987 yılında kullanılmaya başlandı. Cezayir ile 1988’de, Nijerya ile de 1995’te sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alım anlaşması gerçekleştirilirken, kaynak çeşitliliği sağlanması amacıyla tedarik konusunda 1996’da İran, 2001’de Azerbaycan devreye sokuldu. Zamanla tedarikçi ülke sayısı 20’nin üzerine çıktı.
İlk doğal gaz kullanımının 1988’de İstanbul Gübre Sanayi, Ambarlı Santrali ile başlarken, Ekim 1988’den itibaren Ankara’da konut ve ticari sektörlerde kullanım imkanı buldu. İstanbul Kadıköy’de ilk doğal gaz 1992’de devreye alınırken, söz konusu tarih kömür kullanımı kaynaklı hava kirliliği ile mücadelede de milad oldu. İstanbul’un doğal gaz kullanmaya başlaması ile hava kirliliğini önlemede alınan olumlu sonuçlar, gaz kullanımının yaygınlaşmasına neden oldu. Başta Ankara ve İzmir olmak üzere doğal gaz hızla diğer şehirlerde de yaygınlaşmaya başladı. 2000’lerin başlarında Türkiye’de 5 olan doğal gaz kullanan il sayısı zaman içerisinde hızla artırıldı. 2001 yılında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun (EPDK) kurulması, sağlıklı bir piyasanın oluşmasına da zemin hazırladı. Aynı yılda doğal gaz piyasası kanunu resmî gazetede yayınlandı ve Türkiye Doğal Gaz Piyasası’nın liberalleşmesi adına önemli bir adım daha atıldı. Doğal gazın yaygınlaşması sadece konutlarda ısınma ve şehirlerde hava kirliliğini önleme gerekçesine dayanmadı, elektrik ve sanayi de doğal gaz kullanımı hızlı yaygınlaştı. Özellikle hızla kurulan doğal gaz çevrim santralleri, bir dönem Türkiye elektrik ihtiyacının yaklaşık yarısını karşılar duruma geldi.
Türkiye'de hali hazırda 81 ilde, 908 yerleşim yerinde, 222 organize sanayi bölgesinde doğal gaz bulunuyor. Türkiye nüfusunun % 85'i bugün doğal gaza erişebiliyor. Türkiye’nin, enerjide yerli kaynak kullanımına öncelik veren uygulamaları 2016’dan itibaren devreye alması, en çok doğal gaz alanında kendisini gösterdi. 2020’den itibaren gerçekleşen rezerv keşifleri, yerli kaynak kullanımını hızlandırdı.
Türkiye Doğal Gaz Dağıtıcıları Birliği’nin (GAZBİR) yıllık raporuna göre 2026'ya kadar planlanan yatırımlarla yeni yerleşim yerlerine şebeke yatırımı yapılarak doğal gaz arzının sağlanması öngörülüyor. 2023 sonu itibarıyla Türkiye doğal gaz dağıtım şebeke uzunluğu çelik, polietilen ve servis hattı olmak üzere toplam 202 bin 100 kilometreye ulaştı. 2018-2022 döneminde dağıtım şebekesi yıllık ortalama yüzde 7 büyüdü. 2026 sonu itibarıyla doğal gaz dağıtım şirketlerinin yatırımlarıyla Türkiye doğal gaz dağıtım şebekesinin uzunluğunun 250 bin kilometreyi aşması bekleniyor.
GAZBİR'in 2024 Yılı Sektör Raporu'na göre, geçen yıl yapılan yatırımlar sayesinde 63 yeni yerleşim yeri daha doğal gaza kavuştu. Yatırımlar sonrası doğal gaz arzı sağlanan 81 ilde bu hizmete ulaşan yerleşim yeri sayısı 909'a ulaştı.
Nüfusun yüzde 85'i kullanım altyapısına sahip
Türkiye genelinde doğal gazdan faydalanan nüfus 72,5 milyona nüfusun yüzde 85’inin bu hizmete ulaşabildiği açıklandı. Doğal gaz dağıtım şirketleri geçen yıl 15 milyar liralık şebeke ve iyileştirme yatırımına imza attı. Türkiye’nin dağıtım şebekesi geçen yıl yüzde 8,4 büyüyerek 220 bin kilometreyi aştı. Bahse konu dönemde 17 bin kilometre doğal gaz şebekesi yatırımı gerçekleştirildi. Türkiye'nin doğal gaz dağıtım şebekesi, Avrupa'nın en uzun 5’inci şebekesi olarak önemli bir konumunda bulunuyor.
Doğal gaz tüketimi geçen yıl, bir önceki seneye göre yüzde 6 artarak 53 milyar metreküp olarak kayıtlara geçerken konut, sanayi ve santrallerin tüketimi, toplam tüketimin yüzde 86'sını oluşturdu.
Sanayide tüketilen gaz geçen yıl artış kaydetti
Geçen yıl konutlarda tüketilen gaz miktarı bir önceki seneye göre yüzde 13 artarak 19 milyar metreküpe ulaştı. Böylece toplam doğal gaz tüketimi içerisinde konutların payı yüzde 36 oldu. Konutlarda tüketilen gazın yüzde 75'i ısınma amaçlı, geri kalan kısmı ise pişirme ve sıcak su amaçlı kullanıldı. Sanayide tüketilen gaz miktarı geçen yıl bir önceki yıla göre yüzde 10 artışla 13,4 milyar metreküp, elektrik üretimi amacıyla tüketilen doğal gaz miktarı ise yüzde 4 azalarak 13,5 milyar metreküp oldu.
Doğal gaz abone sayısı 2024'te bir önceki yıla göre 1 milyonun üzerinde artarak 21,8 milyona yükseldi. Türkiye, Avrupa'da en fazla doğal gaz abonesi olan 3’üncü ülke konumunda bulunuyor. 2023 sonu itibarıyla Türkiye, 20,8 milyon doğal gaz abonesi ile Avrupa’da İtalya ve Almanya'nın ardından en çok doğal gaz abonesine sahip üçüncü ülke oldu. Avrupa’nın doğal gaz abone sayısının doygunluğa ulaşması, Türkiye'de potansiyel abonelerin aktif hale gelmesi ve şebeke yatırımlarının devam etmesinin etkisiyle Türkiye’nin 2025 sonunda Avrupa’da abone sayısı en fazla olan ikinci ülke olacağı öngörülüyor.
2028’de tüm hanelerde yerli doğal gaz kullanılacak
Türkiye, 2020’den bu yana ürettiği doğal gazı hali hazırda 3 milyon haneye verir hale geldi. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, yılın başında Sivas'ın Hafik ilçesine doğal gaz verilmesi dolayısıyla düzenlenen törende yaptığı konuşmada, 2028 yılına kadar Türkiye'deki tüm hanelere yerli doğal gazın ulaştırılacağını dile getirerek, “Allah'a hamdolsun, üretimimiz her geçen gün artıyor. İnşallah 2028 yılına geldiğimizde Türkiye'deki 20 milyon hanede kendi doğal gazımızı kullanır hale geleceğiz” açıklamasını yaptı.
SEKTÖR, KAPASİTE VE YENİLİKÇİ ÜRÜNDE DÜNYADA İLK SIRALARDA
Sektör, yurt içinde yılda 1 milyon adet kombi satışı gerçekleştiriyor. 1.5 milyon adet ise ihracata yöneltiliyor. Panel radyatörlerde ise 5-6 milyon metretül yurt içi, 8-10 milyon metretül yurt dışına satışı var. Türkiye, kombi ve panel radyatör üretiminde dünyada söz sahibi endüstrilerin başında geliyor. DOSİDER’in tüm sektörün yüzde 90’ını temsil eden üyelerinin dünyanın en ileri teknolojilerine sahip 13 Ar-Ge Merkezi bulunuyor. Yüksek kapasitesiyle birlikte yeni nesil teknolojiye dayalı üretim yapan sektör, verimliliği öne çıkaran iç pazarın yanı sıra ihracat pazarlarındaki gelişmeleri de yakından takip eden bir ekosistemin varlığıyla çalışıyor.
