FİKRİ CİNOKUR/ANTALYA
Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Başkanı Ali Çandır, TÜİK’in açıkladığı Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Haziran’da Tarım-GFE’nin aylık yüzde eksi -0,92 ile son 10 yılın en düşük Haziran verisi olduğunu belirten Çandır, ‘’Yıllık artış ise yüzde 32,06 ile son 3 yılın altında kaldı. Aylık değişim 2015’ten bu yana Haziran ortalaması olan yüzde 2,14’ün, yıllık artışın ise son 10 yıl ortalaması olan yüzde 33,37’nin altında gerçekleşti’’ dedi.
Haziranda tarımda kullanılan mal ve hizmetler endeksinin aylık yüzde 1,20 azaldığını, yıllık yüzde 33,88 arttığını, tarımsal yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinin ise aylık yüzde 0,93, yıllık yüzde 21,49 yükseldiğine dikkat çeken Çandır, şunları kaydetti:
‘’Aylık değişimler tohumda yüzde eksi -0,24, enerjide yüzde eksi -2,61, gübrede yüzde eksi -2,10, tarımsal ilaçta yüzde 1,23, veteriner hizmetlerinde yüzde eksi -3,32, yemde yüzde eksi -1,44 ve diğer kalemlerde yüzde 1,33 oldu. Yıllık artışlar tohumda yüzde 31,44, enerjide yüzde 31,21, gübrede yüzde 50,99, tarımsal ilaçta yüzde 22,60, veteriner hizmetlerinde yüzde 26,51, yemde yüzde 31,86 ve diğer kalemlerde yüzde 34,40 gerçekleşti. Aylıkta en yüksek artış yüzde 1,33 ile diğer kalemlerde, yüzde 1,23 ile ilaçta; en yüksek düşüş yüzde -3,32 ile veteriner hizmetlerinde ve yüzde -2,61 ile enerjide görüldü. Yıllıkta gübre yüzde 50,99 ile en yüksek, ilaç yüzde 22,60 ile en düşük artışı gösterdi.’’
Haziran ayı Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde eksi -9,02 olarak açıklandığını anımsatan Çandır, şöyle devam etti:
“Bu oran, 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olan yüzde 1,68’in ciddi düzeyde altında kaldı. Aynı dönemde tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar ortalaması yüzde 2,14 oldu. Bu fark, üreticinin aylık bazda karşı karşıya kaldığı maliyet baskısını açıkça gösteriyor. Tarım-ÜFE yıllık yüzde 9,55 oldu. 15 yıllık Haziran ortalaması yüzde 27,20 iken tarımsal girdi maliyetlerinin aynı dönemdeki ortalaması yüzde 33,37 gerçekleşti. Bu tablo, üretici fiyatlarının uzun yıllar itibarıyla maliyet artışına yetişemediğini ortaya koyuyor.’’
"Tarıma dayalı sanayide enflasyon daha yüksek"
Yurt içi ve yurt dışı üretici enflasyonlarının tarımı dolaylı olarak etkilemeye devam ettiğine dikkat çeken Çandır, Haziran’da YD-ÜFE’nin aylık yüzde 0,46, yıllık yüzde 30,33 arttığını, uzun yıllar ortalamalarının aylık yüzde 2,66 ve yıllık yüzde 27,43 olduğunu anımsattı.
Aylık artışın ortalamanın altında, yıllık artışın ise üzerinde kaldığını vurgulayan Ali Çandır, ‘’Yİ-ÜFE de aylık yüzde 1,80, yıllık yüzde 28,09, üretici düzeyindeki gıda enflasyonu ise aylık yüzde 0,88, yıllık yüzde 33,07 oldu. Bu tablo, Haziran ayında tarıma dayalı imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha yüksek seyrettiğini gösteriyor” dedi.
Gıda enflasyonunun aylık yüzde 0,16, yıllık yüzde 35,44 olduğunu ifade eden Çandır, işlenmemiş gıdada aylık yüzde eksi -2,83, yıllık yüzde 33,19, yaş meyve ve sebzede ise aylık yüzde -10,22, yıllık yüzde 28,15 değişim gerçekleştiğini söyledi.
"Küresel maliyet baskısı tarıma yansıyor"
Emtia ticaretinde yaşanan aksamaların tarımsal üretim açısından önemli bir maliyet unsuru haline geldiğini anlatan Ali Çandır, sözlerini şöyle tamamladı:
‘’Özellikle enerji ve gübre piyasalarında küresel maliyet baskısı artmaktadır. Haziran ayında bazı girdi kalemlerinde gerileme yaşanması olumlu olmakla birlikte, enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik maliyetlerindeki gelişmeler önümüzdeki dönem açısından yakından izlenmelidir. Orta Doğu’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve Rusya-Ukrayna Savaşı kapsamında limanlara ve gemilere yönelik müdahaleler, önümüzdeki dönemde ilave tedbirlerin alınmasını zorunlu kılmaktadır. Üreticinin üretimden kopmaması için artan girdi maliyetlerine karşı doğrudan ve hedefli destekler hayata geçirilmelidir.”
