DUYGU GÖKSU / İZMİR
Türkiye’den ABD’ye gönderilecek zeytin ve zeytinyağı ürünlerine, mevcut taban gümrük vergisine ek olarak yüzde 12,5 oranında tarife uygulanmaya başlanmasıyla ilgili değerlendirmelerde bulunan sektör temsilcileri, alınan bu kararın, sektör ihracatını durma noktasına getirebileceğini söylediler. Ege Zeytin ve Zeytinyağı İhracatçıları Birliği (EZZİB) Başkanı Emre Uygun, hasat dönemi öncesinde bu kararda düzeltme yapılmaması durumunda Türk ihracatçısının en önemli pazarını kaybetme riski yaşayacağını vurguladı.
2024/25 ihracat sezonunun 9 aylık döneminde Türk zeytincilik sektörü 480 milyon dolarlık ihracat gerçekleştirirken, bunun 118 milyon doları ABD pazarından elde edildi. Aynı dönemde Türkiye, 44 bin 97 ton zeytinyağı ihracatının 19 bin 41 tonunu ABD’ye yaptı. Böylece Türkiye’nin ihraç ettiği her 100 ton zeytinyağının 43 tonu ABD pazarına gitti. 2026’nın ilk 6 ayında da ABD’ye gerçekleştirilen zeytinyağı ihracatından 20 milyon 577 bin 863 dolar elde edildi.
“En büyük adaletsizlik, rakiplerimize sağlanan ayrıcalık”
Türkiye’nin sektördeki önemli rakiplerinden Tunus’un ise yeni ek tarife uygulamasının dışında tutularak, mevcut taban gümrük vergisine tabi olmaya devam ettiğini söyleyen Uygun, “Türkiye aleyhine oluşan haksız rekabet koşullarının düzeltilmesi amacıyla gerekli girişimleri sürdürüyoruz. Yeni vergi paketindeki en büyük adaletsizlik, Türkiye'nin küresel pazardaki en büyük rakiplerine sağlanan ayrıcalıklar. Bu yeni tarife uygulamasıyla birlikte tedarikçi ve üretici ülke olarak Türkiye maalesef en dezavantajlı konuma getirildi. AB’ye ise yüzde 10 vergi uygulanırken, Türkiye’ye yüzde 12.5 vergi getirilmesi kabul edilemez” dedi.
ABD pazarının kapanması durumunda Türk zeytinyağının İspanya ve İtalya gibi diğer büyük üretici ülkelere hammadde olarak satılma riskinin doğacağını söyleyen Uygun, “Yeni sezonda iyi bir ürün beklentisi içerisindeyiz ancak yeni karar nedeniyle bu avantajı kullanamayabiliriz. Konuyla ilgili, Ticaret Bakanlığı ve ilgili tüm bürokrasi nezdinde girişimlerde bulunduk” dedi.
Davut Er: “Siyasi dostluklar ekonomiye de yansımalı”
Zeytin ve zeytinyağı ihracatında ABD’nin en büyük pazar olduğunu, ancak, Türkiye'nin karşılaştığı yüzde 12,5'luk ek verginin sektör için büyük bir yara olduğunu söyleyen EZZİB Başkan Yardımcısı Davut Er, “Bakanlığımızın bu durumu derhal durdurması gerekiyor” dedi.
ABD’nin dünyadan yıllık ithal ettiği zeytinyağı miktarının neredeyse Türkiye'nin toplam üretimi kadar olduğunu dile getiren Er, “Yeni sezonda güçlü bir mahsul beklendiği için bu büyük pazara ihtiyacımız var. Sorunun çözülmesi için Ticaret Bakanlığı ve hükümet nezdinde girişimlerde bulunuldu, yazılar yazıldı. Bakanlık da bu konuda ihracatçılarla aynı rahatsızlığı paylaşıyor. Bu sorun, ABD Ticaret ve Ekonomi Bakanlıkları nezdinde yapılacak girişimlerle acilen çözülmeli ve vergi kaldırılmalı” dedi.
Avrupa Birliği'nden sonra dünyanın en büyük alıcısı ve tüketicisi olan ABD’nin yerine alternatif pazar bulmanın kolay olmayacağını söyleyen Er, “Avustralya, Brezilya, Hindistan ve Güney Kore gibi alternatif pazarlar geliştirilse de, buralardaki büyüme yeterli değil” dedi.
“Ticari ilişkilerin baltalanması mantıksız”
Türkiye'nin, Amerikan menşeli araçları ve birçok malı gümrüksüz almasına rağmen, zeytin ve zeytinyağı gibi stratejik ürünlerde ek vergi ile karşılaşmasını, siyasi ilişkilerin ekonomik ortaklığa tam olarak yansımaması olarak değerlendiren Er, “Siyasi ve askeri ilişkilerin, özellikle NATO ve liderler düzeyinde bu kadar dostane ve üst seviyede olduğu bir dönemde, ticari ilişkilerin baltalanması mantıksız. Siyasi dostluklar ve iyi ilişkiler ekonomiye de yansımalı. İhracatın önündeki bu engelin, siyasi ilişkilerin gücü kullanılarak çözülemeyecek bir sorun olmadığına inanıyorum” diye konuştu.
