EVRİM KÜÇÜK
Başkan Donald Trump'ın yeni gümrük vergileri piyasalarda şok dalgalarına yol açtı. ABD’nin son yüzyılın en yüksek ithalat vergilerinin resesyon korkularını artırdı. Bunun acısı hisse senedi piyasalarından, petrol ve dolar endeksinden çıktı. Altın güvenli liman talebiyle tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Trump, yüzde 10'dan yüzde 40’ın üzerine kadar değişen "karşılıklı" gümrük vergilerini duyurdu. Yüzde 10'luk taban tarifeler 5 Nisan'da, daha yüksek karşılıklı oranlar ise 9 Nisan'da yürürlüğe girecek.
Dolar yılın en kötü gününü geçirdi
Uzmanlara göre liberal küresel ticaret düzenini için büyük bir tehdit olarak ortaya çıkan Trump'ın deyimiyle ABD’nin özgürlük günü, piyasaları strese soktu. Trump’in açıklamasını takip eden saatlerde ABD Doları, yılın en kötü günlerinden birini geçirdi. ABD dolar endeksi 102 seviyesinin altına indi ve altı ayın en düşük seviyesine geriledi. Dolar en çok yen ve frank gibi güvenli limanlara karşı değer kaybetti. Euro/dolar paritesi yüzde 2’ye yakın yükseldi ve 1.11 düzeyine çıktı. S&P 500 vadeli işlemleri ve Nasdaq yüzde 4’den fazla geriledi. Dün Asya borsalarında yüzde 3’e yakın düşüş vardı. Başı Hong Kong ve Tokyo'daki endeksler çekti. Avrupa endekslerindeki gerileme yüzde 2.4 civarında gerçekleşti.
Petrol %7’lik sert tepki verdi
Brent ham petrol vadeli işlemleri, beklenenden yüksek ABD tarifelerinin ardından piyasaların riskten kaçınmaya başlamasıyla dün öğle saatleri itibariyle varil başına yaklaşık yüzde 6.5 düşerek 70 dolar sınırına geriledi. Amerikan ham petrolü de yüzde 7 düşüşle 66.7 dolara kadar düştü.
Altın ve bakır tarifelerden muaf
Beyaz Saray, çelik ve alüminyum ithalatının karşılıklı tarifelere tabi olmayacağını belirtti. Altın ve bakır da muaf tutuldu.
Altın, muafiyete rağmen güvenli alım talebiyle ons başına 3,170 dolara çıkıp tüm zamanların en yüksek seviyesine yükseldi. Sonrasında ise muafiyetin ABD’ye altın akışını sınırlandıracağı beklentisiyle 3.070 dolara doğru geri çekildi. Gümüş ise sanayi metali kimliğinden dolayı baskı hissetti. Günlük yüzde 5.5 düşüşle 32 doların altına indi.
Metaller doğrudan yeni tarifelere dahil edilmemiş olsa da, Londra Metal Borsası’nda bakır fiyatı yüzde 2’ye kadar düşerek ton başına 9.510,50 dolara geriledi. Alüminyum fiyatları ise son yedi ayın en düşük seviyesine indi. New York vadeli bakır kontratları yüzde 2,6 düştü. Çinko fiyatları yüzde 1’in üzerinde değer kaybederken, Singapur’daki demir cevheri vadeli kontratları yüzde 0,6 düştü.
Dünya ekonomisi için yavaşlama senaryosu
Ticaret savaşlarının tırmandığı ve jeopolitik çatışmalar ve enfl asyon gibi diğer olumsuz faktörlerin de etkisiyle daha da kötüleştiği kötümser bir senaryoda, S&P Global Market Intelligence, küresel GSYİH büyümesinin yaklaşık yüzde 1 oranında düşeceğini, bunun da 2025 yılında başta petrol olmak üzeri emtia talebini yavaşlatabileceğini öngörüyor. OECD, bu yıl dünya ekonomik büyüme beklentisini yüzde 3.3 seviyesinden 3.1’e çekti. Fed'in ekonomik büyümeyi destekleme amacıyla faiz indirmesi bekleniyor.
Avrupa’dan misilleme kararı
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen dün yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump'ın AB mallarına %20 gümrük vergisi uygulamasını eleştirdi ve bloğun “karşılık vermeye hazır olduğunu” söyleyerek misilleme sözü verdi. Von der Leyen, Trump'ın gümrük vergilerinin, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana ABD ile ticaret yaparak zenginleşen tüketiciler ve işletmeler için korkunç sonuçlar doğuracağını belirterek AB’nin Trump'ın ABD'yi izole etmesinden kaynaklanacak küresel ticaretteki büyük aksaklıklara karşı kendini savunması gerektiğini söyledi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macro ise dün öğleden sonra yeni vergilerden etkilenen sektörlerin temsilcileriyle bir toplantı düzenledi. Belçika Dışişleri Bakanı Maxime Prévot, Belçika'nın Trump'ın gümrük vergilerine karşı "sert ve orantılı" bir Avrupa tepkisini desteklediğini belirtirken, İspanya Başbakanı Pedro Sánchez Trump'tan vergi kararını yeniden gözden geçirmesini ve dünyanın geri kalanıyla farklı bir sonuç için müzakere etmesini istedi.
Asya en büyük darbeyi aldı
Asya Pasifik (APAC) ülkelerinde en büyük vergiler, ayakkabı, mobilya, giyim ve tekstil gibi düşük katma değerli ürünler ihraç eden ülkeleri hedefledi.
■ Vietnam, yüzde 46'lık, Kamboçya yüzde 49 vergiyle karşı karşıya kalırken, Sri Lanka yüzde 44 ve Bangladeş yüzde 37 vergi aldı.
■ Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi bölgedeki en büyük ekonomiler, yüzde 24-26 aralığındaki tarifelerle nispeten daha iyi durumdadır. Ayrıca, ilaç ve yarı iletkenler gibi ABD'ye önemli ihracat yapan kilit üretim sektörleri, tarife muafiyetlerinden yararlanıyor.
■ Tayland ve Tayvan, ABD ile daha büyük ticaret fazlaları nedeniyle nispeten daha yüksek tarifelerle karşı karşıya.
■ Avustralya ve Singapur, ABD ile daha küçük ikili ticaret açıklarını yansıtan yüzde 10'luk nispeten düşük tarife ile yüz yüze.
Vietnam ve Tayland’ın GSYİH'si etkilenecek
■ Vietnam ve Tayland'a uygulanan ağır tarifeler önemli büyüme zorlukları yaratıyor.. Vietnam'ın GSYİH'sının yüzde 5.5’inin riske gireceği hesaplanıyor. Tayland'ın orta vadede GSYİH'nın yüzde 3'ünün etkilenmesi bekleniyor.
■ Güney Kore ve Japonya da yarı iletkenler ve ilaç üzerindeki muafiyetlerden yararlanırken, yine de otomobiller ve otomobil parçaları için önceden duyurulan yüzde 25'lik gümrük vergilerinden önemli zorluklarla karşı karşıya kalacak.
Para politikasını gevşetecekler
Büyümeye yönelik aşağı yönlü riskler, Asya'da para politikasında gevşeme beklentisi yaratıyor. ING, 2025’te Güney Kore’de 75;, Endonezya’da 50, Filipinler’de 75,, Hindistan’da 75, Avustralya’da 75 baz puan ek faiz indirimleri öngörüyor. Bu da bölgede para birimlerinin zayıfl ayacağı anlamına geliyor. Tayland Bahtı, Vietnam Dongu, Filipinler Pezosu gerilemesi beklenen para birimleri arasında. Çin Yuani için de yakın vadede aşağı yönlü baskı yaşanabileceği belirtiliyor. Yatırım bankası JPMorgan, ABD'deki tarifelerin en kötü senaryoyu aşmasının ardından Perşembe günü gelişmekte olan para birimlerine yönelik tavsiyesini "düşük ağırlık"a çevirdi. Banka, Asya'daki gelişmekte olan piyasaların döviz kurunda daha fazla zayıfl ık ve daha düşük politika faizleriyle karşı karşıya olduğunu söyledi.
TÜRK MISIRINA %10 VERGİ
Trump’ın karşılıklı tarifeleri ülkenin başlıca tarım ve hayvansal protein ticaret ortaklarını etkileyecek. Tahıllar ve kırmızı et en çok etkilenecek kalemler. ABD, mısır ve soya fasulyesinin önemli bir üreticisi olup, ithalat hacmi çok düşük. 2024-25 (Eylül-Ağustos) pazarlama yılında mısır ithalatının 640 bin ton, soya fasulyesi ithalatının ise 540 bin ton olması öngörülüyor. ABD son 1 yılda 508 bin 200 ton net mısır ithal etti. Bu ithalatın 153 bin 311 tonunu Türkiye, 150 bin 473 tonunu Brezilya, 83 bin 405 tonunu Arjantin, 52 bin 364 tonunu Ukrayna, 36 bin 963 tonunu Romanya ve 31 bin 640 tonunu Fas'tan sağladı. Trump, Türkiye, Ukrayna ve Fas'tan yapılan ithalata yüzde 10'luk karşılıklı bir temel gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu.
