ABD ve İsrail’in İran’a yönelik askeri operasyon başlatmasının ardından geçen günlerde küresel piyasalar yeni bir fiyatlama dönemine girdi. Savaşın ilk bilançosu ise en net biçimde emtia piyasalarında ortaya çıktı. Enerji fiyatları sert yükselirken, tarımdan metallere kadar uzanan geniş bir ürün yelpazesinde tedarik zincirleri sarsıldı.
Petrolde %30’a yakın artış
Enerji fiyatlarının yarattığı maliyet baskısı ise emtia piyasalarında karmaşık bir tablo ortaya çıkardı. 28 Şubat’tan bu yana petrol fiyatları yüzde 28, Avrupa’da referans doğalgaz fiyatı olan TTF ise yaklaşık yüzde 30 yükseldi. Enerji maliyetlerindeki sıçrama sadece yakıt piyasalarını değil, gübre, plastik, gıda ve sanayi metalleri gibi birçok temel ürünün fiyatını da yukarı çekti.
Değerli metallerde enflasyon baskısı
Savaşın ilk günlerinde güvenli liman talebiyle yükselen değerli metaller, enerji maliyetlerinin tetiklediği enflasyon baskısıyla daha sonra geriledi. Altının ons fiyatı savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 3, gümüş ise yüzde 8 değer kaybedip sırasıyla ons başına 5.140 ve 86 dolar seviyesine indi.
Yağlı tohumlara talep arttı
Enerji fiyatlarındaki yükseliş tarım piyasalarını da etkiledi. Alternatif enerji üretiminde kullanılan yağlı tohumlar değer kazandı. Vadeli işlemler piyasasında soya fasulyesinin fiyatı yaklaşık yüzde 4 artarak kile başına 12 dolar seviyesine yaklaştı. Palm yağı fiyatları ise ton başına 4.500 ringitin üzerine çıktı. Enerjinin tarıma yansımasını şeker de hissetti. Özellikle en büyük üretici Brezilya başta olmak üzere, dünya genelindeki şeker fabrikalarının daha fazla şeker kamışını etanol üretimine yönlendirebileceği ve potansiyel olarak şeker üretimini sınırlayabileceği endişeleri vadeli işlemlerde fiyatları 28 Şubat’tan bu yana yüzde 3 yükseltip pounda başına 14.5 sent seviyesine getirdi.
Gübre piyasasında alarm
Analistlere göre savaşın yarattığı en büyük risk, petrol fiyatlarından çok küresel tedarik zincirlerinde oluşan kırılma. Dünyada ticareti yapılan ürenin yaklaşık üçte biri normal koşullarda Hürmüz Boğazı üzerinden taşınıyor. Sevkiyatlardaki aksamalar nedeniyle üre fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 35’e kadar yükseldi.
Kükürt fiyatında sıçrama
Gübre üretiminde kullanılan kükürt piyasasında da ciddi bir sıkışma yaşanıyor. Çin’de kükürt fiyatları savaşın başlamasından bu yana yüzde 15 artarak ton başına 4.650 yuana ulaştı. Kükürt, gübre üretiminin yanı sıra metal işleme ve kimya sanayii için de kritik bir hammadde. Analistler, uzun sürecek bir tedarik kesintisinin küresel gıda fiyatları üzerinde yeni bir baskı yaratabileceği uyarısında bulunuyor.
Alüminyum yukarı bakır aşağı
Alüminyum fiyatları bölgeden yapılan sevkiyatların aksaması nedeniyle yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine yaklaştı ve ay başından bu yana yüzde 9 yükseldi. Uzmanlar, küresel alüminyum üretiminin yüzde 9’unu karşılayan Orta Doğu’nun üretiminde yaşanan duraksamanın sürmesi ve enerji fiyatlarındaki artışın Batı’daki üretimi baltalaması halinde fiyatların 4.000 doların üzerine tırmanma riski bulunduğu uyarısı yapıyor. Buna karşılık küresel ekonomik büyüme endişeleri bazı metallerde baskı yarattı. Bakır fiyatları Londra Metal Borsası’nda savaşın başında ton başına 13.500 dolar seviyesindeyken 13 bin doların altına geriledi. ABD işlemlerinde ise pound başına fiyat 6 dolardan 5.8 dolara düştü.
Dolar yeniden güç kazanıyor
Orta Doğu’daki gerilim küresel yatırımcıları yeniden güvenli limanlara yöneltti. ABD doları son bir ayda birçok para birimi karşısında değer kazandı. analistlere göre savaşın uzaması halinde güvenli liman talebi doların güçlü kalmasına yol açabilir.
Borsalarda temkinli görünüm
Artan jeopolitik risk ve yükselen enerji fiyatları küresel borsalarda zayıfl ığa yol açtı. Enerji şirketleri ve savunma hisseleri görece güçlü kalırken, sanayi ve tüketim sektörlerinde satış baskısı öne çıktı.
Helyum ve nafta fiyatları hareketlendi
Petrol rafinasyonunun önemli bir yan ürünü olan nafta fiyatları ise enerji piyasasındaki yükselişin etkisiyle yüzde 32 artarak ton başına 715 dolar seviyesine çıktı. Savaşın etkilediği emtialar arasında daha niş ancak kritik ürünler de bulunuyor. Katar dünya helyum üretiminin yaklaşık üçte birini karşılıyor. İran’ın Ras Laffan sanayi bölgesini hedef alan saldırılarının ardından üretim kesintiye uğradı. Helyum yarı iletken üretiminden MRI cihazlarına kadar birçok yüksek teknoloji alanında kullanılıyor. Analistler, çatışmanın uzaması halinde küresel sanayi üretiminde yeni darboğazların ortaya çıkabileceğini belirtiyor.
COVID sonrası en büyük şok yaşanabilir
Analistler, çatışmanın kısa sürede sona ermesi halinde tedarik zincirlerinin hızla toparlanabileceğini ancak savaşın uzaması durumunda küresel emtia piyasalarında Covid-19 döneminden bu yana en büyük şoklardan birinin yaşanabileceğini söylüyor.
