Rusya, Ukrayna’dan gelen yoğun insansız hava aracı saldırılarının ardından dizel ihracatına kısmi yasak getiriyor ve mevcut benzin ihracat yasağını yılsonuna kadar uzatıyor. Kararın özellikle alım-satım yapanları hedef alacağı, üreticilerin ise bu yasaktan muaf tutulacağı belirtildi. Rusya’nın dizel ihracatında en büyük pazarları arasında Türkiye, Çin, Hollanda, Brezilya ve Suudi Arabistan dikkat çekiyor.
Rafinerilerde kapasite düşüşü
Saldırılar nedeniyle bazı günlerde Rusya’nın petrol rafinaj kapasitesi yüzde 20’ye yakın geriledi. Bu durum, başta Baltık ve Karadeniz limanları olmak üzere birçok ihracat hattında aksamalara yol açtı. Bazı bölgelerde yakıt kıtlığı baş gösterdiği ve stokların bu açığı kapatmak için kullanıldığı belirtiliyor.
Rusya’da 2024 yılında yaklaşık 86 milyon ton dizel üretildiği, bunun 31 milyon tonunun ihraç edildiği tahmin ediliyor. Rusya ve ABD, deniz yoluyla en fazla dizel ihracatı yapan iki ülke olarak öne çıkıyor.
Benzin yasağı hem üreticileri hem de yeniden satıcıları kapsarken, Moğolistan gibi bazı ülkelerle yapılan hükümetler arası anlaşmalar bu kısıtlamalardan etkilenmeyecek.
Avrupa ve Asya’da fiyat baskısı
Rusya, dünya dizel arzında kritik bir paya sahip. İhracatta yaşanacak azalma, özellikle Avrupa ve Asya pazarlarında fiyatların hızla yükselmesine yol açabilir. Zira bu bölgelerde dizel, hem ulaşım hem de sanayi faaliyetleri için temel bir enerji kaynağı konumunda.
Londra piyasasında düşük kükürt içeren gazyağı vadeli işlemlerinin Brent petrolüne olan primi yüzde 5’ten fazla artarak 26,14 dolara yükseldi. Bu artış, piyasalarda arz daralması ve spekülatif hareketlerin güçlendiğinin bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Uzmanlara göre, Moskova’nın bu politikayı yılsonundan sonra da sürdürmesi halinde, dizel fiyatlarında kalıcı bir yükseliş trendi başlayabilir.
Uzmanlar, fiyatlardaki yükselişin taşıma maliyetlerini artırarak küresel enflasyonu tetikleyebileceği uyarısında bulunuyor. Özellikle enerji bağımlılığı yüksek ülkeler, yeni tedarik kaynakları arayışına girmek zorunda kalabilir.
Küresel dizel pazarında görünüm
Küresel dizel pazarında, 2025’te arz fazlasının 300.000 varil/gün seviyesine ulaşması bekleniyor. Ortadoğu, 2010’daki 8 milyon varil/gün rafinaj kapasitesini 2024’te 11 milyon varil/güne çıkararak, dizel ihracatını artırıyor. Güney Asya, Hindistan’daki yeni rafineriler sayesinde önemli bir dizel kaynağı haline gelmiş olup, ihracatın 600.000 varil/ gün üzerine çıkması öngörülüyor. Kuzeydoğu Asya’da ise talep düşmesine rağmen, 2023’te günlük 1 milyon varil ihracat yapılması bekleniyor. Güneydoğu Asya, Singapur ticaret merkezi ile önemli bir dizel ithalat ve ihracat noktası haline gelmiş durumda; bölge günlük yaklaşık 800.000 varil ithal ediyor. Rusya, günlük 1 milyon varil dizel ihraç ederken, AB ambargosu nedeniyle Latin Amerika, Türkiye ve Afrika’ya yöneliyor. Akdeniz bölgesinin net ithalatı son yıllarda 300.000 varil seviyesinde seyrediyor. Kuzey ve Orta Avrupa, dizel talebinin zirveye ulaşmasıyla birlikte ithalat ihtiyaçlarını azaltabilirken, Latin Amerika’da talep artışı zayıf kalıyor. Yeni rafineri yatırımları belirsizlikler içeriyor ve bölgenin 2030’ların sonuna kadar 900.000 varil/gün dizel açığı vermesi bekleniyor.
