Yaz aylarında teknoloji ve yapay zekâ hisselerinin desteğiyle rekor seviyelere yaklaşan borsalar, yatırımcıların tatilden dönmesiyle birlikte yılın en kritik aylarından birine giriyor. Tarihsel olarak hisse senetleri için durgun bir ay olduğundan piyasalarda ‘Eylül Etkisi’ riskinden bahsediliyor. Eylül, tarihsel olarak S&P 500 için en zayıf ay. Uzun dönemli verilerde endeksin Eylül ayındaki ortalama yüzde 1 gerilediği görülüyor. Dünya genelinde lojistik sıkıntılar, merkez bankası kararları ve belirsiz petrol arzı bu yıl da piyasalar için zorlu bir eylül anlamına gelebilir.
Tarihsel zayıflık bu kez risklerle buluşuyor
Küresel piyasalarda yeni hafta, Basra Körfezi'ndeki gerginliğin yeniden tırmanmasıyla birlikte petrol fiyatlarının yükselmesi ve borsaların zayıf performansıyla başladı. Son yıllarda Eylül performansı da yatırımcıları temkinli olmaya itiyor. 2020-24 döneminde Eylül kayıplarının yaklaşık yüzde 3,9, yüzde 4,8, yüzde 9,3 ve yüzde 4,9 olması, ayın kötü şöhretini güçlendiriyor.
Ancak tarih tek başına satış nedeni değil. Asıl risk, bu yıl Eylül takvimine denk gelen makroekonomik ve jeopolitik gelişmelerin yoğunluğu.
Faiz artışı gelirse hisse senetlerini baskılayabilir
ABD ekonomisinde enflasyon hâlâ Fed'in yüzde 2 hedefinin üzerinde seyrediyor. Jackson Hole sonrasında faiz indirimi beklentileri yerini daha karmaşık bir politika görünümüne bırakırken, piyasa şimdi 16 Eylül'deki Fed toplantısına odaklanıyor. Güncel fiyatlamalar Eylül'de 25 baz puanlık artış ihtimalini yüzde 60'ın üzerine taşımış durumda. Bu tablo hisse senetleri açısından önemli. Çünkü yüksek faiz, özellikle yüksek çarpanlarla işlem gören teknoloji ve yapay zekâ hisselerinin değerlemelerini baskılayabiliyor. Öte yandan petrolün 90 doların üzerine çıkması, Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim ve enerji arzına ilişkin belirsizlik enflasyon beklentilerini yeniden yukarı çekiyor.
Ancak uzmanlar Eylül etkisinin bir kural olmadığını ve yumuşamaya başladığını hatırlatıyor. Uzun vadede yüzde 1 kayıp veren S&P 500 endeksinin son 25 yıldaki kaybı eylül S&P 500'ün ortalama Eylül getirisi yaklaşık eksi yüzde 0,4'e gerilemiş durumda.
Eylülde piyasaların gündemi yoğun
● FED: 16 Eylül toplantısı ayın en önemli gündem maddesi. Piyasalar faiz kararından çok, Fed'in 2026'nın geri kalanına ilişkin vereceği mesajı fiyatlayacak.
● İSTİHDAM: Ağustos tarım dışı istihdam verisi, Fed'in enflasyonla mücadele ile işgücü piyasası arasındaki tercihini belirlemesinde kritik olacak. Zayıf istihdam faiz artışı beklentisini törpüleyebilir; güçlü veri ise tam tersine tahvil getirilerini yukarı çekebilir.
● PETROL: Hürmüz'deki gelişmeler petrolü yeniden yukarı taşırsa enerji maliyetleri üzerinden enflasyon baskısı artabilir. Bu senaryo, şahin faiz politikalarını destekleyebilir. .
● YAPAY ZEKÂ: Wall Street'in yılın ana rallisini taşıyan AI hikâyesi Eylül'de yeniden sınanacak. Özellikle yüksek değerlemeler ve dev teknoloji şirketlerinin sermaye harcamalarının sürdürülebilirliği sorgulanıyor. Reuters, olası 1 trilyon dolarlık Anthropic halka arzının AI sektöründeki değerlemeler açısından yeni bir test olabileceğine dikkat çekiyor.
● ARA SEÇİMLER: Kasım ayındaki ABD ara seçimlerine yaklaşılması da Eylül'den itibaren politik belirsizliği artırabilir. Yatırımcıların seçim öncesindeki yaklaşık 50 günlük dönemde daha temkinli davranmaya başladığına ilişkin analizler bulunuyor.
Eylül ayının kötü şöhretinin nedenleri
● YAZDAN DÖNÜŞ: Tatilden dönen fon yöneticileri portföylerini yeniden dengeliyor. Bu da özellikle yüksek değerleme gören hisselerde satış baskısı yaratabiliyor.
● KÂR REALİZASYONU: Yılın ilk sekiz ayında güçlü performans gösteren hisselerde yatırımcıların kârlarını realize etmesi Eylül satışlarını hızlandırabiliyor.
● FON DÖNEM SONU: Bazı yatırım fonlarının mali yıl sonu işlemleri, zarar eden pozisyonların kapatılmasını ve vergi amaçlı satışları artırabiliyor.
● PSİKOLOJİ: Eylül'ün “kötü ay” olarak ünlenmesi yatırımcıların önceden pozisyon azaltmasına ve tarihsel etkinin kendi kendini güçlendirmesine yol açabiliyor.
Ralli devam edebilir mi?
Eylül'ün kötü şöhretine rağmen Wall Street yılın geri kalanı için tamamen pes etmiş değil. Ağustos sonunda S&P 500 yılbaşından bu yana yaklaşık yüzde 12,9, Nasdaq yüzde 14,2, Dow Jones ise yüzde 11,5 yükselmiş durumda. Russell 2000'deki artış ise yüzde 21,5 ile daha güçlü.
İkinci çeyrek bilanço sezonu da destekleyici. Ancak yüksek değerlemeler ve tahvil faizlerindeki yükseliş, bu güçlü performansın devamını zorlaştırabilir.
JPMorgan'ın teknik stratejisti Jason Hunter, özellikle Ağustos-Ekim döneminin ve ara seçim yıllarının daha zayıf bir dönem olabileceği konusunda uyarıyor.
