Batı’nın Rusya, İran ve Venezuela’ya yönelik artan enerji yaptırımlarına karşı bu ülkeler petrol ihracatını sürdürmek amacıyla ihracatlarının bir kısmını ‘gölge filolar’ yoluyla yapıyor. Bu gemiler, genellikle sigortasız, yaşlı tankerlerden oluşuyor ve yük transferleri sırasında konum transponderlerini kapatarak petrolün menşeini gizliyor. Yapılan araştırmalar gölge filo kapasitesinin giderek büyüdüğünü gösteriyor.
ABD’nin Rus petrolü satın almasını engellemek amacıyla Hindistan’a ikincil tarifeler uygulaması sonrasında Batı’nın enerji yaptırımlarının piyasalara etkisi yeniden gündeme geldi. Ukrayna savaşından dolayı Avrupa Birliği (AB) ve ABD Rus enerji sektörünü hedef alan bazı yaptırımlar uygulamaya koydu. Diğer yandan nükleer programı nedeniyle İran petrolü de yaptırımla karşı karşıya. Venezuela da finansal gelirlerini baskılamaya yönelik yaptırımların kıskacında.
Söz konusu ülkeler yaptırımları aşmak için ‘gölge’ olarak nitelanan tanker filosu oluşturmuş durumdalar. S&P Global verilerine göre, bu filonun kapasitesi 978 tanker ve 127 milyon dwt’a ulaştı. Bu da küresel petrol tanker kapasitesinin neredeyse yüzde 19’una denk geliyor. Gölge filo, Kasım 2024’teki 889 tanker seviyesinden hızlı bir büyüme gösterdi. Bu gemiler, genellikle sigortasız, yaşlı tankerlerden oluşuyor ve yük transferleri sırasında konum transponderlerini kapatarak petrolün menşeini gizliyor. Bu durum, küresel denizcilik güvenliği açısından ciddi risk yaratıyor. Uzmanlar, gölge filonun büyümesinin sadece ekonomik değil, çevresel ve güvenlik riskleri de beraberinde getirdiği uyarısında bulunuyor. Sigortasız ve yaşlı gemilerin kaza riskinin yüksek olduğunun altı çiziliyor. Ayrıca bu filonun kontrolünün devletler yerine gizli denizcilik şirketlerine kayması, yaptırım uygulamalarını daha da zorlaştırıyor. Batı yaptırımlarına rağmen petrol akışının sürmesi, enerji piyasasında yaptırımların etkinliğini tartışmalı hale getirirken, gölge filonun büyümesinin küresel enerji güvenliğini tehdit ettiği belirtiliyor.
Fiyat baskısını azaltıyor
Bu gemilerin en büyük müşterisi ise Çin. Dünyanın en büyük deniz yoluyla petrol ithalatçısı olan Çin, bu ülkelerden gelen yükleri düzenli olarak kabul ediyor. Gölge filonun büyümesi, yaptırımlı ülkelerin petrol satışında yaşadığı indirim baskısını azaltıyor. Rusya’nın amiral gemisi Ural petrolünün, Brent’e olan fiyat farkı Şubat 2023’te 17 dolar/varil seviyesindeyken, Ağustos 2025’te 2,4 dolar/varil’e kadar geriledi. Yaptırımların aşılması, petrol piyasasında fiyat açısından da yeni bir güç dengesi yaratıyor.
Küresel gizli ağ filosu!
■ Rusya 561 gemi, 49,9 milyon dwt: Rusya, Ukrayna işgali sonrası yürürlüğe giren AB ambargosu ve G7 fi yat tavanına rağmen petrol ihracatını büyük ölçüde korumayı başardı. 2025’te deniz yoluyla petrol ve ürün ihracatı ortalama 5.7 milyon varil/gün seviyesinde gerçekleşti. Rusya’ya bağlı gölge filoya ait tankerler, yılın ilk yarısında 3.3 milyon varil/gün sevkiyat yaptı. Bu miktarın 2.5 milyon varil/gün kadarı ham petrol, kalanı ise ürün ve yeniden yüklemelerden oluştu. Rusya, bu akışı sağlamak için 561 gemi ve 49,9 milyon dwt kapasiteyi kontrol ediyor. Gemilerin önemli bir kısmı, yaptırımlı devlet şirketi Sovcomflot veya bağlantılı kuruluşlarca işletiliyor.
■ İran 170 gemi, 34,2 milyon dwt: İran, 2020’de 434 bin varil/gün olan deniz yoluyla ham petrol ve kondensat ihracatını 2024-2025 döneminde 1,6 milyon varil/gün’e çıkardı. Filoda 170 tanker ve 34,2 milyon dwt kapasite bulunuyor. Bu gemilerin önemli bir kısmı Basra Körfezi, Güneydoğu Asya ve Afrika açıklarında faaliyet gösteriyor.
■ Venezüela 54 gemi, 9,5 milyon dwt: Venezuela’nın üretimi bu yıl 900 bin varil/gün üzerinde seyrederek son on yılın zirvesine çıktı. Ancak bu, 1990’lardaki 3 milyon varil/gün seviyesinin oldukça altında. 2025’te ülkenin ham petrol ihracatı ortalama 711 bin varil/ gün oldu. Bu ihracatın büyük bölümü Çin’e yönelirken, bir kısmı ABD’ye muafiyet kapsamında ulaştırılıyor. Venezuela filosu 54 tanker ve 9,5 milyon dwt kapasiteye sahip.
■ Diğer ülkeler 193 gemi, 33 milyon dwt büyüklüğünde bir fi lo var. Dünyada toplam bilinen gemi sayısı 978 ve kapasitesi 127 milyon dwt.
