ABD ve Çin’in Kasım 2025’te deniz yoluyla taşınan karşılıklı kargo ücretlerini askıya alması sonrası gemicilikte düşen tansiyon Beyaz Saray’ın planıyla yeniden yükseliyor. ABD, yabancı yapımı gemilere liman ücreti getirmeyi planlayarak küresel deniz taşımacılığında dengeleri değiştirebilecek bir adım attı. Ancak sektör temsilcilerine göre öneri, navlun maliyetlerini dramatik biçimde artırarak küresel ticareti sekteye uğratabilir.
Beyaz Saray’ın açıkladığı “Amerika’nın Denizcilik Eylem Planı”, ABD’ye gelen tüm kargolar için evrensel bir altyapı veya güvenlik ücreti öngörüyor. Amaç, yerli gemi inşa sanayini canlandırmak ve stratejik bir ticari filo oluşturmak.
Kg başına 1 ila 25 sent ücret öngörülüyor
Plan kapsamında ABD yapımı olmayan gemilerle taşınan yükler için kilogram başına 1 ila 25 sent arasında ücret uygulanması gündemde. Bu aralık, ton başına 10 ila 250 dolar anlamına geliyor. Beyaz Saray, düşük senaryoda 10 yılda 66 milyar dolar, yüksek senaryoda ise 1,5 trilyon dolara varan gelir potansiyelinden söz ediyor. Gelirlerin “Denizcilik Güvenlik Güven Fonu”na aktarılması ve ABD tersanelerinin desteklenmesi planlanıyor.
Uluslararası Denizcilik Odası karşı çıkıyor
Dünya ticaret filosunun yüzde 80’inden fazlasını temsil eden Uluslararası Denizcilik Odası (ICS), ABD’nin denizcilik kapasitesini güçlendirme hedefini desteklediğini ancak liman ücretlerine karşı olduğunu açıkladı. ICS’ye göre bu tür önlemler ticareti bozabilir, enflasyonist baskı yaratabilir ve misilleme riskini artırabilir.
Navlunda sıçramaya neden olabilir
ABD ve Çin’in Kasım 2025’te karşılıklı kargo ücretlerini askıya alması sonrası tansiyon düşmüş olsa da, yeni planın yürürlüğe girmesi halinde ticaret akışlarında yeniden yön değişimi yaşanabilir. Yüksek maliyet beklentisi, bazı yüklerin alternatif pazarlara kaymasına ya da sözleşmelerin yeniden müzakere edilmesine yol açabilir. Navlun piyasalarında kısa vadeli sıçramalar ve spot piyasada dalgalanma riski artabilir.
Enerji ve emtia etkilenir
Önerinin etkisi özellikle enerji ve emtia taşımacılığında çarpıcı olabilir. Örneğin Karayipler–ABD Körfezi hattında bir Aframax tanker için ton başına yaklaşık 32 dolar olan navlun, en düşük ücret senaryosunda dahi yüzde 30’a varan artış görebilir. Ücretin üst banttan uygulanması halinde ise toplam taşıma maliyeti neredeyse sekiz katına çıkabilir. Bu durum, petrol ürünleri, biyoyakıtlar ve tarımsal emtialar dahil geniş bir yelpazede ABD’li ithalatçı ve ihracatçıların maliyet yapısını değiştirebilir. Sektör temsilcileri, uygulamanın zamanlaması ve nihai oranlarının belirleyici olacağını vurguluyor. Kongre onayı gerektiren planın 2027 mali yılı bütçesi kapsamında yasalaşması öngörülüyor. Ancak şimdiden piyasalarda “maliyet şoku” tartışması başlamış durumda.
HEDEF STRATEJİK FİLO VE OTONOM GEMİLER
37 sayfalık eylem planı yalnızca ücret düzenlemesini değil, ABD’nin gemi inşa kapasitesini artırmayı, serbestleştirme adımlarını ve uluslararası rotalarda faaliyet gösterecek ABD yapımı bir Stratejik Ticari Filo kurulmasını da içeriyor. Halihazırda ülkede 400 fitten büyük gemi inşa edebilen sadece sekiz tersane bulunuyor. Plan ayrıca otonom ve insansız gemi teknolojilerine yönelik düzenleyici altyapının oluşturulmasını öngörüyor. ABD Sahil Güvenliği’nin test alanları belirlemesi, uzaktan kontrol merkezlerinin sertifikasyonu ve karmaşık liman operasyonları için yedek sensör sistemlerinin geliştirilmesi hedefleniyor. Ancak sigorta, sorumluluk ve acil durum müdahalesi gibi başlıklarda henüz net bir çerçeve bulunmuyor.
