ÜMİT IŞIK
TİCARET BAŞMÜFETTİŞİ
Bilindiği üzere idari para cezaları 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’na göre uygulanmaktadır. Anılan Kanun’unun “İdarî para cezası” başlıklı 17’nci maddesinin 7’nci fıkrasında;
“İdarî para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun mükerrer 298’inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır. Bu suretle idarî para cezasının hesabında bir Türk Lirası’nın küsuru dikkate alınmaz. Bu fıkra hükmü, nispi nitelikteki idarî para cezaları açısından uygulanmaz.”
denilmektedir. Dolayısıyla çeşitli kanunlarda düzenlenen idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında yeniden belirlenmektedir. Öte yandan Kabahatler Kanunu, idari para cezaları gerektiren kabahatlere ilişkin soruşturma zamanaşımını da idari para cezalarının miktarları üzerinden belirlemiştir.
Bahse konu Kanun’un “Soruşturma zamanaşımı” başlıklı 20 nci maddesinin 1 ve 2 nci fıkralarında aynen;
“(1) Soruşturma zamanaşımının dolması halinde kabahatten dolayı kişi hakkında idarî para cezasına karar verilemez.
(2) Soruşturma zamanaşımı süresi;
- a) Yüzbin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde beş,
- b) Ellibin Türk Lirası veya daha fazla idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde dört,
- c) Ellibin Türk Lirasından az idarî para cezasını gerektiren kabahatlerde üç yıldır hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla idari para cezaları her yıl yeniden belirlenirken Kabahatler Kanunu’ndaki zamanaşımına ilişkin parasal limitlerin değişmemesi nedeniyle zamanaşımı süreleri de artmaktadır.
Bu konuyu Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) ticari defterlerin noter onaylarının yapılmaması halinde öngörülen idari para cezaları üzerinden örneklemek açıklayıcı olacaktır.
Bilindiği üzere, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) 18’inci maddesine göre, her tacir, anılan kanun hükümleri uyarınca gerekli ticari defterleri tutmakla ve defterlerinde ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri açıkça görülebilir şekilde ortaya koymakla yükümlü bulunmaktadır.
TTK’nın md. 64/3’te yevmiye defteri, defter-i kebir ve envanter defteri ticari defterler olarak sayılmış ancak, aynı maddenin 4’üncü fıkrasında, işletmenin muhasebesiyle ilgili olan defterlerin yanı sıra pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri gibi işletmenin muhasebesiyle ilgili olmayan defterlerin de ticari defter olduğunu belirtmiştir.
TTK’nın 64/3 maddesine göre, fiziki ortamda tutulan yevmiye defteri, defteri kebir ve envanter defteri ile anılan maddenin dördüncü fıkrasında sayılan defterlerin açılış onayları, kuruluş sırasında ve kullanılmaya başlanmadan önce noter tarafından yapılmaktadır. Bu defterlerin izleyen faaliyet dönemlerindeki açılış onayları, defterlerin kullanılacağı faaliyet döneminin ilk ayından önceki ayın sonuna kadar yine notere yaptırılmaktadır.
2012 yılında yürürlüğe girmiş olan TTK’nın suç ve cezaları tanımlayan 562’nci maddesinde, belirtilen ticari defterlere ilişkin hükümlere uyulmaması halinde 4 bin TL idari para cezası öngörülmüştür.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 562 nci maddesinde düzenlenmiş olan idari para cezaları, Kabahatler Kanunu’nun 17 nci maddesinin yedinci fıkrasına dayanılarak her yıl yeniden belirlenmiş ve bu para cezası (2023 yılı için yeniden değerleme oranı olarak tespit edilen % 58,46 oranında artırılarak) 2024 yılında 49.274 TL olmuştur. Görüleceği üzere, ticari defterlere noter onayı yaptırılmamasının idari para cezası 49.274 TL olduğundan ve 50.000 TL’nin altında kaldığından Kabahatler Kanunu’nun 20/2-c maddesi gereği 3 yıl içinde ceza verilmezse bu kabahat zamanaşımına uğrayacak ve ceza verilmesi mümkün olmayacaktır.
Ancak aynı para cezası 2025 yılında yeniden değerleme sonucunda 70.920 TL olmuş ve 2026 yılı için de 88.997 TL olmuştur.
Yeniden değerleme oranında arttırılması sonucunda ticari defterlerinin noter onayını yaptırmayan bir işletmeye 2026 yılında uygulanacak idari para cezası 88.997 TL olduğu için ve de 50.000 TL’yi aştığı için Kabahatler Kanunu’nun 20/2-b maddesinde yer alan 4 yıllık zamanaşımı süresine tabi olacaktır.
5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 20’nci maddesinde, 50 bin Türk Lirası’ndan az idari para cezasını gerektiren kabahatlerde soruşturma zaman aşımı süresinin üç yıl olduğu belirtildiğinden, bu sürenin dolması halinde kabahatten dolayı kişi hakkında idari para cezasına karar verilemeyecektir. Ancak aynı kabahat 2025 yılında işlenmesi halinde zamanaşımı 4 yıl olacaktır.
Bu durum aynı işletmeyle ilgili yıllara göre veya diğer işletmeler arasında haksızlığa neden olacağı açıktır. Zira 2024 yılında noter kapanış onayını yaptırmayan bir işletme 3 yıl sonra zamanaşımı nedeniyle cezadan kurtulacakken 2025 yılında aynı kabahati işleyen aynı işletme veya başka bir işletme 4 yıllık zamanaşımına tabi olacaktır. 2026 yılında 88.997 TL olarak güncellenen ticari defterlere noter onayı yaptırılmamasının cezası 2027 yılında büyük ihtimalle 100.000 TL’yi geçecek ve dolayısıyla aynı kabahat için başta 3 yıl olan zamanaşımı süresi 5 yıla çıkacaktır.
İdari para cezalarının uygulanmasında ortaya çıkabilecek bu haksız uygulamaların önüne geçilebilmesi için Kabahatler Kanunu’nun 20/2 maddesinde yer alan parasal limitlerin de yeniden değerleme oranında arttırılması yerinde olacaktır.
