Vergi vermek vatandaşlık görevidir. Verginin nasıl harcandığını sormak ise vatandaşlık hakkıdır. Vergi vermeyene kızıyoruz ama vergileri harcayanları denetlemiyoruz, oysa denetlemeliyiz.
1- SORUN: Ne zaman vergiler gündeme gelse, ağız birliği etmişçesine, “kayıt dışı ekonomi” diye söze başlar ve herkesin vergisini tam vermesini dillendiririz. Bir bakıma hepimiz maliye müfettişi kesiliriz, vergi yüzsüzlerine kızarız. Ancak nedense aklımıza, vergilerin nereye gittiğini sorgulamak gelmez…
2- ETKİSİ: Oysa ödediğimiz vergilerin nereye harcandığına bakarsak, bu cennet vatanı neden cinnet vatan haline getirdiğimizi görebiliriz. Verimsiz, plansız, usulsüz şekilde harcayıp israf edilmesine ses çıkarmayız. Bizden alınan vergiyle siyasi ikbal, şahsi servet, kötü yönetimin finansmanına aldırmayız.
TOPLARKEN ŞAHİN, HARCARKEN KARGA…
3- ÇÖZÜM: Kamunun israfı, bürokrasi, popülizm, liyakatsizlik, denetim zayıflığı, hükümetin politika tercihleri, yüksek maliyetli garantiler, usulsüzlükler ortadan kalkmadığı sürece, daima bütçe açığı verecek, benden kesilen vergilerle galaksinin en pahalı makam araçlarına kaynak aktarılmış olacak.
4- YÖNTEM: -Bütçe harcamalarının kalem kalem dijital ortamda anlık yayımlanması, -Sayıştay raporlarının eksiksiz ve zamanında Meclis’te tartışılması, -Performans esaslı bütçelemenin güçlendirilmesi, -Kamu ihalelerinde tam şeffaflığın sağlanması. -“Nas” deyip geçiştirilmemesi…
İKİ SORU İKİ CEVAP / Vergilerin nereye gittiğine dair…
Bütçe denetlenmiyor mu?
Kâğıt üstünde evet... Ancak hükümetin tasarrufları, kayıt içinde toplanan ama kayıt dışında tutulan harcamalar çok fazla. Zombi şirketlere aktarılanlar, yandaşın silinen vergi borçları ise denetimsiz.
Nasıl takip edebiliriz?
Bizdeki medya ve STK’ların böyle bir duyarlılığı yok. Hatta vatandaşın da ödediği vergilerin nereye ve kimlere gittiğine dair merakı dahi yok. Bu durumda benden alınan vergi bir muktedire aktarılabiliyor.
NOT
“SEN, ÖNÜMDE GİDEN ÇAKARLI; O ARABAYI SANA BEN ALDIM…”
İşçinin, memurun geliri eline geçmeden kesilen vergi, sanayici, tüccar, iş insanı, girişimci, çiftçiden alınan vergiler… Kimlerin cebine gidiyor? Belli değil. Sayıştay’ın işi bunları denetlemek ama… Bu yüzden muktedire araba, villa, seyahat, lüks; benden senden halktan alınan vergilerle karşılanıyor.
VERGİ HARCAMA LÛGATI:
Vergi tahsilatı: Devletin saldığı vergiler ile bütçeye aktarılan tüm kaynakların tamamı
Bütçe harcamaları: Hükümetin bu vergileri, siyasi tercihleri ve politik öncelikleriyle sarf etmesi
Bütçe disiplini: Bizde olmayan… Toplanan vergilerin yasalar çerçevesinde rasyonel harcanması
Harcama denetimi: Bizden alınan vergilerin nereye, kimlere, ne kadar harcandığının kontrol edilmesi
