Sektörü gelişsin diye firmalara, kurumlara, şahıslara aktarına kaynaklar acaba ne kadar amaca uygun? Verilen teşvikin etki analizi yapılmaz ve akıbeti izlenmezse bütçe açığı kapatılamaz
Söz konusu gelişme olunca herkesin dilinde bir teşvik lafı takılır, durur… Efendim şu alanı teşvik etmeliyiz, filan alanda teşvik yetersiz, teşvik olsa uçarız kabilinden güzellemeler… Halen 30’a yakın farklı alanda teşvik veren Türkiye’de neden bu beklenti gerçekleşmez? Neden zombiler yaşatılır?
Çünkü teşviki veriyoruz ama takip etmiyoruz. Çünkü verilen teşvikin amacına uygun kullanılıp kullanılmadığını bilmiyoruz, hatta bununla ilgilenmiyoruz. 2020’de 1 trilyon liralık düşük faizli kredi saçtık ortalığa, ekonomik canlanmayı teşvik için. Ne oldu? Kredinin büyük bölümü dövize gidiverdi.
EN ÇOK ZOMBİ ŞİRKET BESLEYEN ÜLKEYİZ
Zombi girişimciler mesela… Zombi, hayattan beslenen ama değer üretmeyen ölü sistemlerdir. Zombi girişimciler, devletin kaynaklarını emer ama onları değere dönüştürmez. Zombi şirketler, arar bulur teşvik sahibi olur ama onu amacına uygun kullanmaz ve kapına dayanıverir; “daha daha teşvik ver…”
Hollanda’da elindeki lale soğanıyla bankadan içeri giren biri, bankodaki görevliden kredi talep ettiğinde, derhal bunu alır. Zira görevli, lale soğanını bilir, yasalar bu kredinin nerede kullanılacağını bilir, banka yöneticisi de bu krediyle gidip dolar alınmayacağından emindir. Lale üretileceğini bilir.
İKİ SORU İKİ CEVAP / Teşvik sistemine dair…
Teşvikleri kim takip etmeli?
Bunu bir bakanlığa bağlamak yerine, doğrudan teşviki verenin onu denetleyeceği bir mekanizma üretmeli. Alındığı alanda mı kullanılmış yoksa başka yere mi harcanmış? Veren, geri de alabilmeli.
Teşviklerin işe yarama oranı nedir?
Sektörüne ve şirketine bağlı olarak teşviklerin ancak 4’te biri amacına uygun alanlarda kullanılıyor. Gerisi, kişisel menfaat, şirketin başka işlerine harcama, lüks tüketim gibi amaç dışı alanlara gidiyor.
NOT
ZOMBİYİ TEŞVİK ETMEK, MORGDAKİNE SERUM BAĞLAMAKTIR
Oysa bizim ölü sistemlere akıtacak serumumuz yok. Olanı, değer üreten girişimcilere aktarmadıkça orta gelir tuzağından çıkamayız. Orta gelir tuzağı aynı zamanda vasat akıl tuzağıdır, düşük ahlak tuzağıdır. Zombileri yaşatmak, üretene haksızlıktır. Sırtımızda asalak beslemek utanç vericidir.
GEREKSİZ TEŞVİK SÖZLÜĞÜ
Zombi şirket: Kamu kaynaklarını emen ancak bu kaynakları üretime, yarara dönüştürmeyen
Yandaş Candaş: Siyasete yakınlık ile bütçeye asalak olan, gelir aktarılan kesimlerin tamamı
Yararlı teşvik: Aktarılan kaynağı faydaya dönüştüren, geliştiren, üreten, istihdam sağlayan
Etki analizi: Verilen teşvikin üretime, istihdama, gelişime katkısını ölçme yöntemleri
