BAŞTA sigara üreticileri olmak üzere tütün ürünleri sektörüne danışmanlık yapan bir arkadaşım sektörün fiyat artışlarında yaşadığı“- çarpan etkisi”, bunun enflasyona yansımasını ortaya koyan araştırma yaptı.
Araştırmaya Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Temmuz ayına ilişkin Tüketici Fiyat Endeksi’nin (TÜFE) yüzde 47.83 olduğundan girdi:
- Alkollü içecekler ve tütün ürünlerinin genel endeksteki toplam değişime yıllık etkisi yüzde 2 civarında gerçekleşti.
Tek başına tütün mamullerinin enflasyona bu kadar yüksek etkisinin olmasının sigara vergi yapısının fiyata bağlı unsurunun çok yüksekliğinden kaynaklandığını vurguladı:
- Özellikle kur ve enflasyon artışlarının hızlandığı dönemlerde fiyata bağlı yüksek nispi vergi oranları mali çarpanı artırarak enflasyonu daha da olumsuz etkiliyor.
5 Temmuz 2023 tarihi üzerinde durdu:
- 5 Temmuz’da Haziran ayı sonu enflasyonunun açıklanmasıyla birlikte sigarada özel tüketim vergisi (ÖTV) tutarı yılın ilk 6 ayındaki üretici enflasyonu olan yüzde 14.82 oranında artış gösterdi.
7 Temmuz 2023’te KDV’nin yüzde 18’den 20’ye çıkarıldığını anımsattı:
- Böylelikle 5 Temmuz’daki ÖTV artışı ile birlikte tütün endüstrisinin ortalama seviyesindeki bir paket sigaranın üzerindeki toplam vergi yükü yüzde 82.5’e yükseldi.
Yüzde 63 oranında uygulanan nispi verginin, dolayısıyla “mali çarpan”ın halihazırda yüksekliğine işaret etti:
- KDV’nin yüzde 20’ye çıkarılmasıyla birlikte, sigaralar üzerindeki toplam verginin daha yüksek bir oranı fiyata bağlı hale geldi, sigaralar için mali çarpan 7.5’e yükseldi.
Bunun ne anlama geldiğini şöyle açtı:
- Diğer bir deyişle, artık 1 liralık maliyet artışının perakende satış fiyatına yaklaşık 7.5 liralık artış olarak yansıtılması gerekecek.
Sektörün bu aşamada yaptığı son fiyat artışına dikkat çekti:
- Sigara sektöründe ÖTV ce KDV’de gerçekleşen artışların ve“mali çarpan”ın 7.5’e yükselmesinin ardından sadece vergi artışını karşılayabilmek için paket başına 5 liralık fiyat artışları gerçekleşti.
Tütün mamullerinin enflasyon sepetindeki ağırlığının altını çizdi:
- Tütün mamullerinin enflasyon sepetindeki yüzde 4’e yakın ağırlığı da düşünüldüğünde maliyetlerin katlanarak fiyata yansımasının enflasyon üzerindeki olumsuz etkisi daha iyi anlaşılacaktır.
KPMG’nin 2012’deki KDV artışlarının etki analizini yaptığı çalışmadan alıntıyı paylaştı:
● KDV oranlarını artıran ve bu artışların sigarada piyasa bozucu etki yaratacağının farkında olan Almanya, Fransa, İspanya ve Slovakya gibi bazı AB ülkelerinin bu olumsuzlukları düzeltecek mekanizmalar tasarlayarak hayata geçirdiği belirtildi.
● Örneğin, Almanya’da KDV artışı sonrası nispi ÖTV’ye tabi sigaraların, nispi ÖTV’ye tabi olmayan ürünlerle benzer artış uygulanabilmesi ve enflasyonist etkisinin azaltılabilmesi için, sigaranın nispi ÖTV’sinde bir indirime gidildi.
● Fransa, İspanya ve Slovakya’da da KDV’nin piyasa bozucu etkilerini asgariye indirmek için nispi vergide benzer düzeltmeler yapıldı.
● Bu şekilde KDV artışı ile artan “mali çarpan”ın nispi verginin indirilmesi yoluyla dengelenmesi ve olumsuz etkilerinin azaltılması amaçlandı.
Ardından ekledi:
- Ülkemizde de benzer düzenleme yapılsaydı, mevcut sistemde ÖTV ve KDV artışının getirdiği fiyat artışı ihtiyacı 5 liranın üzerinde iken, vergi yükü aynı kalacak şekilde maktu vergi bazlı ÖTV sisteminde 1.3’e inecek “mali çarpan” ile fiyat artışı ihtiyacı 90 kuruşla sınırlı kalacaktı. Araştırmayı şu yorumla noktaladı:
● Sigaranın enflasyon üzerindeki etkisinin en aza indirilmesi, para politikalarının ve mali politikanın uyumu ile mümkündür.
● KDV’de gerçekleşen artışın daha da yükselttiği mali çarpanın düşürülmesi ve sigara fiyatlarının enflasyon üzerindeki etkisinin en aza indirilmesi, vergi gelirleri de korunacak şekilde nispi vergilerin düşürülüp, maktu vergilerin artırılması ile sağlanabilir. Sigara sektörüne danışmanlık yapan arkadaşımın gördüğü bu detayları, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek ile ekibi ıskalıyor olabilir mi?
Yüksek ‘mali çarpan’ etkisi, Merkez Bankası raporlarında da yer alıyor
SİGARA sektörüne danışmanlık yapan arkadaşım, Merkez Bankası enflasyon raporlarından da alıntılar yaparak yüksek “mali çarpan” konusunu irdelemeye çalıştı:
● Yüksek nispi vergi ve yüksek mali çarpan ilişkisine TCMB de hem enflasyon raporlarında hem de yaptığı ekonomik çalışmalarda yer veriyor, enflasyonla mücadelede daha dengeli bir nispi ve maktu ÖTV yapısına dikkat çekiyor. Önce 2018 yılına uzandı:
● TCMB Enflasyon Raporu (2018): “… Fiyat oluşumu incelendiğinde, nihai satış fiyatı ile KDV oranı, ÖTV oranı ve bayi-dağıtıcı payı arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığı izlenmekte, vergi oranlarında seviye yükseldikçe bir birimlik artışın nihai fiyatlara yansıması (mali çarpan etkisi) daha yüksek bir oranda olmaktadır.”
TCMB’nin son enflasyon raporuna işaret etti:
- TCMB’nin 2023 yılı 3’üncü çeyrek enflasyon raporunda, Temmuz 2023’te gerçekleşen KDV artışının sektör üzerindeki“mali çarpan”ı artırdığına ve artışların yol açtığı enflasyon etkilerine dikkat çekildi.
Son rapordan şu cümleyi alıntıladı:
- “Bu gelişmede… Tütün ürünlerindeki KDV güncellemesinin ‘mali çarpan’ üzerinden oluşturduğu etkiler dikkat çekmektedir.”
Bu bölümde de kendi yorumunu şöyle paylaştı:
- Sigara vergilendirilmesinde yapılacak düzenlemeler ile sigaranın enflasyonist etkisinin düşürülmesi ve vergi gelirlerinde öngörülebilirliğin artırılması sağlanırken, düşen yılsonu enflasyon etkisi ile bütçe giderlerinde enflasyona duyarlı kalemlerden tasarruf da mümkün olur.
Rahat batıyor, çünkü beni dinamik tutuyor
INSTAGRAM’da paylaşımlara göz gezdirirken Anadolu Efes’in önceki Genel Müdürü Tuğrul Ağırbaş’ın “Rahat Battı” başlıklı son söyleşisinin tanıtımını izledim.
Anadolu Efes Genel Müdürlüğünden ayrıldıktan sonra bir taraftan Bodrum’da balık çiftliği, Hadi Balık adlı restoranın ortaklığı, diğer taraftan danışmanlık yapan Tuğrul Ağırbaş, bir süre önce “Rahat Battı” başlıklı söyleşilerle öne çıktı.
“Rahat Battı”lardan 3’üncüsünü Suvla Şarapçılık’ın kurucusu Selim Ellialtı ile gerçekleştirdi:
● “Rahat Batan” tarifine en çok uyan konuklardan biri ile karşınızdayım: Selim Zafer Ellialtı…
● Önce teknoloji sektöründe işe giriyor. Sonra çalıştığı şirketi satın alıyor. Sonra da o işini satıyor.
● Arkasından Microsoft gibi teknolojide dünya devi olan bir firmada 79 ülkeden sorumlu yönetici iken Çanakkale’de Türkiye’nin en önemli bağlarını ve ödüllü şarap markasını yaratıyor.
Tuğrul Ağırbaş, “Aklıma Kazınanlar” notuyla Selim Ellialtı’nın şu mesajlarını paylaştı:
● Doğa ve toprağın zamana yayılan dinginliğini ve gizli dinamizmini, teknolojinin zamanla yarışan hızlı döngüsüne tercih ettim.
● Eski zaman işi yapayım istedim.
En eski ikinci işi seçtim, şarap üretimine girdim.
● Bölgenin tarihi dokusu nedeniyle Gelibolu Yarımadası beni çok etkiledi. Aynı zamanda çok farklı profilde üzüm yetiştirilebilen bir toprağı var.
● Çok acılar çektik, hâlâ da çekiyoruz. Herkesle mücadele ediyoruz.
● Rahat batıyor, çünkü beni dinamik tutuyor.
● Her şeyi bırakırsam yaşlanırım diye endişe ediyorum.
