Cari işlemler dengesinin klasik döngüsüdür. Yaz ayları gelir, turizm gelirleri tırmanır ve cari denge açıktan fazlaya döner. En yüksek tutarda fazla verilen ay da genellikle ağustostur. Ancak bu durum her yıl yaşanmaz tabii ki, yaz aylarında, hatta ağustosta bile cari açık verilen yıllar olmuştur.
Bu yılın ağustosunda da cari dengede 4,1 milyar dolar fazla oluştu. Benzer durum geçen yıl da söz konusu olmuş ve cari denge 2025’in ağustosunda 4,6 milyar dolar fazla vermişti.
Cari dengede yılın ilk sekiz ayında 31,5 milyar dolar, ağustos itibarıyla son bir yılda ise 42,1 milyar dolar açık verildi. 2027-2029 orta vadeli programına göre bu yılın tümünde beklenen cari açık 47,5 milyar dolar. Bu makul bir tutar.
Yılın tümünde açığın 47,5 milyar dolar olması, haliyle son dört ayda 16 milyar dolar açık verileceği ya da öngörülenin bu olduğu anlamına geliyor.
İlk sekiz aydaki açık yaklaşık 32 milyar, son dört ayda öngörülen 16 milyar. Zaten çok büyük dalgalanmaların yaşanmadığı yıllarda genel denge de böyle; yani son dört ayda, ilk sekiz aydaki tutarın yarısı kadar açık veriliyor.
Yılın tümü için 47,5 milyar dolar olarak öngörülen açık savaşın ve dolayısıyla petrol fiyatlarının seyrine göre bir miktar fazla oluşabilir. Ama öyle görünüyor ki 50 milyar doların üstüne kolay kolay çıkılmaz.
Dış ticaret ve turizmde korkulan olmadı
Savaşın patlak vermesiyle birlikte cari işlemler dengesi kapsamındaki iki göstergenin çok kötü gideceği yönünde belirgin bir kaygı oluşmuştu.
Bunlardan biri dış ticaretti. Enerji faturası çok kabaracak, buna bağlı olarak ithalat tırmanıp gidecek, diğer yandan pazar daralması yüzünden ihracat belirgin bir şekilde azalacak ve tüm bunların sonucunda da dış ticaret açığı çok artacak. Bundan kaygı duyuluyordu. Dış ticaret açığı arttı artmaya ama öyle “Eyvah” dedirtecek boyutta değil. Açık, ödemeler dengesindeki tanımla sekiz aylık dönemler itibarıyla 44 milyardan 53 milyara çıktı. Son bir yıldaki açık da 62 milyardan 78 milyara yükseldi.
Savaşın en çok etkileyeceği kaygısı yaşanan alan turizmdi. Hatta turizmdeki olumsuz gidişin dış ticaretten bile daha fazla olabileceği düşünülüyordu. Oysa bu kaygının tümüyle yersiz olduğu anlaşıldı. Turizm ya da ödemeler dengesindeki adıyla seyahat geliri ilk sekiz ayda net olarak (gelir- gider) yaklaşık 32 milyar dolar oldu ve geçen yılla hemen hemen aynı düzeyde gerçekleşti. Son bir yıldaki net gelir ise azalmak bir yana bir miktar arttı. Geçen yıl ağustosta 49,3 milyar dolar olan net gelir, bu yıl 50,8 milyar dolara çıktı.
Şu enerji ithalatı olmasaydı!
Türkiye ağustos ayında cari denge fazlasında bir rekor kırdı. Görünür fazla 4,1 milyar dolar ve rekor tabii ki bu tutarla ilgili değil.
Rekor, “enerji hariç cari denge” tutarında… Ağustosta enerji ihracatı 1,5 milyar, ithalatı ise 6,5 milyar dolar oldu. Böylece net enerji ithalatı 5 milyar dolar olarak gerçekleşti.
Cari işlemler dengesindeki fazla 4 milyar dolar… Şu durumda 5 milyar dolarlık net enerji ithalatı olmasaydı cari fazla 9 milyar doları bulacaktı. İşte bu tutar, şimdiye kadar oluşan “net enerji ithalatı hariç” en yüksek tutarlı cari fazlaya işaret ediyor.
Altında beş yıl sonra bir ilk
2021’in aralık ayı… Altın ihracatı, ithalattan daha fazla gerçekleşmişti. Aradan yaklaşık beş yıl geçti ve bir kez daha bu durum yaşandı. Ağustosta 1,1 milyar dolardan fazla ihracat yapıldı. Buna karşılık ithalat 323 milyon dolarda kaldı ve net altın ihracatı 826 milyon dolar oldu.
Ayrıca ağustostaki 826 milyon dolarlık net ihracat, şimdiye kadarki aylık en yüksek altıncı ihracat tutarı olarak kayıtlara girdi.
