200 lirayı vale dahi kabul etmez oldu. Oysa ilk çıktığında 132 dolar ediyordu ve şimdi ancak 4 dolar 41 cent ediyor. Çıktığı günkü alım gücüne erişmesi için yeni en büyük kupürümüz 5 bin lira olmalı
1- SORUN: Belli ki enflasyonu çözemiyoruz. Orta Vadeli Programı da enflasyon hedefini de güncelleyemiyoruz. Hiç değilse bu yüksek enflasyonun tahribatlarından bir kısmını güncellesek? Misal liramızın en büyük kupürü olan 200 TL alım gücü an itibarıyla 4 dolar 41 cent’e gerilemiş durumda.
2- ETKİSİ: Oysa 200 liralığın çıktığı 2 Ocak 2009’da 131 dolar 60 cent idi. Tedavüle çıktığı günkü alım gücünü koruması için bugün 132 dolara denk olacak şekilde en düşük kupür olarak 5 bin liralık banknot basmak gerekiyor. Ancak bu sayede ATM’ler, cüzdanlarımız, cebimiz rahatlayabilecek.
20.000.000’LUK TÜRK LİRASI BANKNOTLARINA DOĞRU…
3- ÇÖZÜM: Halen banknot düzenimiz, 5, 10, 20, 50, 100 ve 200 şeklinde. Bir sonraki adımda sırasıyla 500’lük, 1000’lik, 2500’lük ve 5 binlik basılacak. Enflasyonun şimdiki düzeyinde devamı halinde, 10.000, 20.000, 50.000 devam edip 2005’te YTL geldiğindeki gibi 20.000.000 kupürleri de gelebilir.
4- YÖNTEM: Ancak hükümet, muhalefetin diline “enflasyon parası” lafını vermemek için 200 liradan yüksek kupür basmıyor. Ayrıca nakit alışverişi zorlaştırıp paranın bankalar, kredi kartları üzerinden takibine yönlendirilmemiz söz konusu. Bu gidişin sonu belli; her 3-4 yılda liraya 1 sıfır daha eklemek…
İKİ SORU İKİ CEVAP / 5 binlik banknota dair…
Kupür artırmanın kuralı nedir?
Merkez bankaları, piyasadaki banknotlar içinde en yüksek kupürlünün sayısı, tedavüldeki toplam paraların yarısını aşınca, bir üst kupüre geçilir. Şu anda 200 liranın tedavüldeki oranı; %61’i aştı bile.
Ne gibi sorunlara yol açıyor?
Eskiden ATM’ler birkaç günde bir doldurulurdu. Şimdi günde 3 kez dahi dolduruluyor zira hazneleri sınırlı. Cüzdanlar şişiyor, satınalma gücü yerlerdeki 200 liranın kendisi dahi bozuk para halini almış.
NOT
ENFLASYON ATM’LERDEN TAŞTI
Duvardaki makinelere gidiyor, 4 haneli şifreni giriyor ve 50 lira talep ediyorsun. O eskidendi. Hatta Halkbank’ın ATM’leri, 5 liralık dahi verirdi. Sonraları 5, 10, 20 hatta 50 liralık vermez oldu. Çoğu kez 100 liralık dahi veremeyen var. Neden? Zira en yüksek kupür 200’lük, adeta bozuk para itibarında…
BANKNOT LÛGATI
Türk Lirası: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın banknot matbaasında basılan kupürler
Yeni Türk Lirası: Enflasyon yüzünden pula dönen liramızdan atılan 6 sıfırdan sonraki basılanlar
Senyoraj: Paranın üretim maliyeti ile üzerinde yazılı (nominal) değer arasındaki fark
Dolar senyorajı: 100 doların üretim maliyet 13 cent. Geriye kalan 199 dolar 87 cent karşılığı
