6 ŞUBAT 2023 depremlerinden bir ay sonra dönemin Gayrimenkul Yatırımcıları Derneği (GYODER) Başkanı Mehmet Kalyoncu aradı:
- Uzman bir heyetle deprem bölgesine gidiyoruz.
Kalyoncu, Londra merkezli Foster & Partners’ın 3 ortağı, Kentsel Yenileme Merkezi (KEYM) Başkanı Cem Yılmaz ve YTÜ Mimarlık Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Serhat Başdoğan’ın yer aldığı heyetle Hatay’a doğru giderken o günün gündemini özetledi:
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı liderliğinde, TOKİ ve Emlak Konut yürütücülüğünde, sivil toplum kuruluşlarının desteği ile ortak akla, depremin vurduğu şehirlerin ihtiyacına, kültürüne, yaşayışına uygun planlama çalışmaları başladı.
GYODER’in rolünü ortaya koydu:
- Deprem bölgesinde hayata geçirilecek yeni şehir merkezlerinin “master plan tasarımı” için gönüllü olarak tabiatla uyumlu, tasarıma değer veren, en uygun tekniği baz alan ve toplumun menfaatlerini önceleyen bakışla elimizden gelen desteği sunacağız.
Ardından ekledi:
- Master plan çalışmaları için gereken 250 milyon liralık bütçeyi GYODER karşılayacak.
Mehmet Kalyoncu başkanlığındaki heyet önce Antakya’da depremle yıkılan alanları, sonra da yeni kentleşme bölgesini inceledi. Ardından helikopterle Samandağ, Belen, İskenderun, Osmaniye, Kahramanmaraş, Türkoğlu, Dulkadiroğlu, Pazarcık, Gölbaşı (Adıyaman), İslahiye, Nurdağı’nı (Gaziantep) dolaştı. Helikopter turuna ben de katıldım.
Aradan bir yılı aşkın zaman geçti, Mehmet Kalyoncu 2024 yılı Nisan ayı sonlarına doğru mesaj gönderdi:
- Türkiye Tasarım Vakfı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile yapılan protokoller kapsamında, Hatay kent merkezi için tasarım ve planlama süreci tamamlandı. Projenin lansmanını Hatay’da yapacağız.
Kalyoncu, GYODER Başkanlığını 1.5 yıl erken bırakmış, 2016’da kurduğu, Mütevelli Heyeti Üyeliğini sürdürdüğü Türkiye Tasarım Vakfı’nın (TTV) Hatay’a dönük çalışmalarına odaklanmıştı. The Museum Hotel Antakya’nın sahibi Necmi Asfuroğlu’nun tahsis ettiği alana kurulan “TTV Hatay Toplum Merkezi”nde Vali Mustafa Masatlı’nın da katıldığı lansmanı izledim.
Kalyoncu, lansman konuşmasında Asi Nehri’ni örnek gösterdi:
- 6 Şubat depremleri gibi büyük bir yıkımdan sonra ülkemizdeki şehirleşmenin gidişatına yeni bir yön verebiliriz. Tıpkı Asi gibi… Asi, bu topraklarda alışılagelmişten farklı olarak nasıl ters akıyorsa bizler de şehircilik adına bir şeyleri farklı yapmak istedik.
Foster & Partners dahil 1000 dolayında şehir plancısı, mimar ve mühendisi bir araya getirdiklerini vurguladı:
- Projenin tamamını Bünyamin derman hocamız tek başına yapabilirdi ama 53 mimarlık ve planlama ofisi TTV çatısı altında buluştu. TTV, çalışmayı gönüllülük bilinciyle yürüttü. Ortaya çıkan plan, proje hayata geçerse, Hatay bütün dünyaya örnek olur…
6 Şubat depremlerinin ikinci yıldönümünde TTV Başkanı Furkan Demirci ile buluştuk. TTV’nin Hatay’a dönük çalışmalarıyla ilgili son durum bilgisini aktardı:
- Asi Nehri’nin Batı yakasında, 50 hektarlık ana kent merkezindeki pilot proje alanı, daha önce var olan yaklaşık 5 bin konut ve 2 bin ticari birim korunarak ama nehir kıyısı da açılarak, yeşil alanlar 3 katına çıkarılarak tasarımın gücü ile kentsel dokuya dönüştü.
Alanla ilgili bilgiyi detaylandırdı:
- 50 hektarlık bölgede donatı alanları iki katına çıkarılıyor, yeni bir kütüphane, konser salonu, tiyatro, 9 kilometre bisiklet yolu ekleniyor. Bu alanda 5 katın üstüne çıkan yapı olmayacak. Vali Ürgen Ortaokulu, Antakya Meslek ve Antakya Lisesi yine bu alanda olacak.
Demirci, 307 hektarlık tarihi alanda da koruma amaçlı 1/200-1/500’lük haritalara kadar detaylı çalıştıklarını kaydetti:
- 50 hektarlık ve 307 hektarlık alanların birleşimi ile Hatay mirasına kavuşmuş olacak. Küresel düzeyde dikkat çekecek.
Sohbet sırasında 2 Mayıs 2024 tarihli yazıma baktım, Mehmet Kalyoncu’nun lansmandaki şu sözlerinin altını bir kez daha çizdim:
- Yapılan çalışmaya en yakın örnek, ülkemizin kurucusu, Hatay’ı şahsi meselesi gören Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Cumhuriyet kurulurken yaptırdığı şehir planıdır.
Mehmet Kalyoncu’ya lansman günü planlarını hazırladıkları bölgelerde hedefledikleri binaların yapılmasını sormuştum, şu hesabı yapmıştı:
- Antakya’nın merkezindeki ilk bölgede hayata geçecek projenin sadece yapım maliyeti 1.3 milyar dolar dolayında olur.
50 hektarlık alanı kapsayan pilot bölgede TTV’nin öncülüğünde ortaya çıkan “Hatay Yeniden Canlanıyor” projesinin devreye girmesi, kent için önemli bir adım gibi görünüyor…
Yaşadığımız büyük acılardan ders alalım, kentlerimizi doğru, planlı, öldürmeyen yapılarla donatmaya bakalım…
6 Şubat depremlerinin aramızdan aldığı canlarımıza Allah’tan rahmet diliyorum…
100 bin vatandaşımız 3 bin 500 esnaf 3’üncü kışı konteynerde geçiriyor
6 ŞUBAT 2023 depremlerinin ikinci yıldönümünde Malatya Sanayi ve Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Oğuzhan Ata Sadıkoğlu’ndan son durum raporu istedim, şöyle özetledi:
- 6 Şubat depremlerinde 35 bin 680 binamız ağır hasar aldı, 27 bin 500 bağımsız işyeri ve ofis kullanılamaz hale geldi. Yapı stokunun aldığı zararda Hatay’dan sonra ikinci, iş yeri zararı olarak da birinci sıradayız.
- 100 bin vatandaşımız, 3 bin 500 esnafımız 3’üncü kışını konteynerlerde geçiriyor. 103 bin bağımsız konuta ve işyerine ihtiyacımız var.
- Ancak, şu ana kadar kurası çekilen konut sayısı 26 bin 305. Yani, ihtiyacın yüzde 25’ine tekabül ediyor. Anahtar teslimi sayısı daha düşük.
- Teslim edilen iş yeri henüz hiç yok.
- Ticaretini ayağa kaldıramadığımız bir şehrin toparlanmasını beklemek yanlış olur.
- Nitelikli göç verdik, vermeye de devam ediyoruz. TÜİK’in verilerine göre deprem sonrası 102 bin 621 kişi kaydını başka şehirlere taşıdı. Kaydını taşımayanlarla birlikte kentimizden gidenler 200 bini buluyor.
- Fabrikalarımızı etkileyen en önemli etkenlerden biri personel sorunu oldu. OSB’mizde deprem öncesi 42 bin olan personel sayısı 30 bine düşmüş durumda.
- Deprem öncesi yıllık 455 milyon dolar olan ihracatımız, depremin etkisiyle 2023’te 392 milyon dolara indi. 2024’te 426.3 milyon dolara çıktı ama deprem öncesini yakalayamadı.
- Yine de 2025 yılı hedefimiz 500 milyon doları yakalamak.
- Depremden en çok etkilenen Malatya, Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş, İslahiye ve Nurdağı için en önemli destek mücbir sebep hali oldu.
- Depremde derin yaralar almış şehirlerimizin ayağa kalkabilmesi için pansumana değil uzun vadeli kapsayıcı desteklere ihtiyaç var.
‘Süper teşvik’ verilmezse sanayici bulamayız
ADIYAMAN Ticaret ve Sanayi Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Torunoğlu’na da son durumu sordum, çok kısa özetledi:
- Özellikle konut ve sosyal donatılar noktasında devletin hakkını kimse inkar edemez. Ancak, ticari tarafta bizleri büyük sorunlar bekliyor.
- Şu anda inşaat sektörü canlı olduğu için çarklar dönüyor. Birçok işletmemiz inşaat sektörüyle ilgili.
- İnşaatlar tamamlanınca Adıyaman’da bizi çok ciddi işsizlik bekliyor.
- Lokomotif sektörümüz tekstildeki sorun zaten malum. Eğer “süper teşvik bölgesi” ilan edilmezse Adıyaman’da sanayici de bulamayız, personel de…
