Av. Dr. Burak Aslanpınar
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin Türkiye’de sahip olduğu ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları bankalara veya aracı kurumlara bildirilebilecek. Mükelleflerin ayrıca vergi dairesine bildirim yapması gerekmiyor.
Yeni varlık barışı, 4 Haziran 2026 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 7582 sayılı Kanun ile yürürlüğe girdi. Düzenleme ile yurt dışında veya Türkiye’de bulunan bazı varlıkların ekonomiye kazandırılması amaçlanıyor. Bunun yanında, varlık barışına dahil olmak vergi incelemesi bakımından “çifte koruma” sağlıyor.
Bu çifte korumanın ilki, bildirilen varlıklara isabet eden tutarlara ilişkin hiçbir suretle vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmayacak olması.
İkincisi ise bildirilen varlıklar dışındaki diğer nedenlerle başlayan vergi incelemeleri veya takdire sevk işlemleri dolayısıyla bulunacak matrah farkı hakkında bildirilen varlık değeri kadar gelir veya kurumlar vergisi ile katma değer vergisi yönünden tarhiyat yapılmayacak olması. En çok sorulan ve önem arz eden 10 soru:
1- Varlık Barışı’ndan kimler yararlanabilir?
Varlık barışından yararlanabilecekler kimlerdir sorusuna kısaca “herkes” şeklinde cevap verilebilir. Kanundaki ifadesiyle şu şekil üçlü bir ayrım yapılabilir:
- Yurt dışında varlıkları bulunan gerçek ve tüzel kişiler,
- Türkiye’deki gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri (kayıtlarında olmayan varlıkları bakımından),
- Gelir ve kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunmayan ve yurt içinde varlıkları olan kişiler.
Özetle düzenleme; şirketleri, şahısları, vergi mükellefi olan ya da olmayan herkesi yurt dışındaki ve Türkiye’deki kayıt altında olmayan varlıkları bakımından ilgilendiriyor.
Bir memur, emekli, işçi ya da ev hanımı da vergi mükellefi olmasa dahi varlık barışından ve dolayısıyla vergi incelemesi ve tarhiyatı korumasından faydalanabilecek.
2- Hangi varlıklar kapsama dahil?
Varlık barışı kapsamındaki “varlık” tanımına; para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları giriyor. Bu varlıkların yurt dışında bulunması hâlinde Türkiye’ye getirilmesi, Türkiye’de bulunması hâlinde ise banka veya aracı kurumlara bildirilmesi gerekiyor.
Gayrimenkuller doğrudan bu varlık barışı kapsamında değil. Ancak kapsama girmeyen varlıkların kapsamdaki varlıklara dönüştürülerek varlık barışına dahil olması mümkün olabiliyor.
3- Başvuru süresi ne zamana kadar?
Varlık barışından yararlanmak için son tarih 31 Temmuz 2027. Cumhurbaşkanının her defasında 6 ay olmak üzere iki defa uzatma yetkisi var. Ancak sürenin uzun olduğu düşüncesiyle başvuru tarihini ertelemek iki nedenle doğru olmayabilir. Birincisi 1 Ocak 2027’den sonra bildirilen varlıklardan alınacak verginin artacak olması. İkincisi ise varlık barışının vergi incelemesi ve tarhiyat korumasının, vergi incelemesine başlanılmayan ve takdir komisyonuna sevk edilmeyen durumlar bakımından söz konusu olması.
4- Varlıklar için vergi ödenecek mi? Yüzde sıfır vergi nasıl mümkün olacak?
Genel kural, bildirilen varlıkların değeri üzerinden yüzde 5 oranında vergi ödenmesi olarak belirlenmiş. Bu vergi için banka veya aracı kurumlar tarafından peşinen tahsil edilecek ve ilgili vergi dairesine beyan edilip ödenecek.
Ancak varlıkların vadeli hesaplarda, devlet iç borçlanma senetlerinde, kira sertifikalarında veya girişim sermayesi yatırım fonlarında belirli sürelerle tutulacağının taahhüt edilmesi hâlinde oran düşüyor. Buna göre en az beş yıl tutulursa yüzde 0, dört yıl tutulursa yüzde 1, üç yıl tutulursa yüzde 2, iki yıl tutulursa yüzde 3, bir yıl tutulursa yüzde 4, eğer bir yıl dolmadan çıkılır ise genel oran olan yüzde 5 oranı uygulanıyor.
1 Ocak 2027 ile 31 Temmuz 2027 arasında yapılacak bildirimlerde bu oranlara yarım puan ilave edilecek. Sürenin uzatılması hâlinde ise uzatılan dönemde ilave artış söz konusu olacak.
5- Yurt dışındaki varlıklar için ne yapmak gerekiyor?
Yurt dışındaki varlıklar için bildirim tarihinden itibaren “iki ay içinde” Türkiye’deki banka veya aracı kurum hesabına transfer edilmesi ya da fiziki olarak getirilmişse bu hesaplara yatırılması gerekiyor.
6- Türkiye’de bulunanlar varlık barışından nasıl yararlanabilir?
Gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinin Türkiye’de sahip olduğu ancak kanuni defter kayıtlarında yer almayan para, altın, döviz, menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçları bankalara veya aracı kurumlara bildirilebilecek. Mükelleflerin ayrıca vergi dairesine bildirim yapması gerekmiyor.
Gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmayan kişiler de Türkiye’de bulunan bu kapsamdaki varlıklarını banka veya aracı kurum hesaplarına yatırarak ve bunu belgeleyerek düzenlemeden yararlanabilirler.
7- Varlık barışı vergi incelemesine karşı nasıl koruma sağlar?
Düzenlemenin en önemli sonucu, bildirime konu edilen varlıklara isabet eden tutarlar bakımından “hiçbir şekilde” vergi incelemesi ve vergi tarhiyatı yapılmaması.
Ayrıca başka nedenlerle başlayan vergi incelemelerinde matrah farkı bulunursa, bu farkın bildirilen varlıklardan kaynaklandığının tespiti hâlinde bildirilen tutar kadar tarhiyat yapılmaması gündeme gelebilir. Örneğin 10 milyon TL varlık bildirilen bir kişi hakkında başka bir nedenle yapılan incelemede 15 milyon TL matrah farkı bulunur ve bunun 10 milyon TL’sinin bildirilen varlıkla bağlantılı olduğu kabul edilirse, sadece kalan 5 milyon TL üzerinden tarhiyat yapılabilir.
8- İzaha davet veya gönüllü uyum yazısı gelenler yararlanabilir mi?
Maliye tarafından son zamanlarda çok kişiye gönderilen “gönüllü uyum” veya “izaha davet” yazılarının gelmiş olması tek başına varlık barışından yararlanmayı engellemiyor. Hatta bu durumda olanlar için varlık barışı büyük bir fırsat olabilir. Ancak vergi incelemesine veya takdire sevk gibi aşamalara geçilmeden önce hareket edilmesi önem taşıyor.
9- Mükellefler için özel şart var mı?
Yararlananın durumuna göre bazı şartlara uyulması gerekiyor. Yurt dışındakiler için Türkiye’ye getirme, Türkiye’dekiler için şartlara uygun bildirimde bulunma, mükellefler için deftere kayıt, özel fon hesabı, iki yıl işletmeden çekmeme ve verildiyse taahhüt şartları gibi yükümlülüklere var.
Defter tutan mükelleflerin bildirilen varlıkları kanuni defterlerine kaydetmeleri gerekli. Bilanço esasına göre defter tutanlar bakımından bu kıymetler pasifte özel fon hesabına alınacak. Bu fon hesabı iki yıl geçmedikçe işletmeden çekilemiyor ve sermayeye ilave dışında başka bir amaçla kullanılamıyor.
Serbest meslek kazanç defteri veya işletme hesabı esasına göre defter tutanlar ise bildirilen varlıkları defterlerinde ayrıca göstermek zorunda.
10- Varlık barışından yararlanmak mı, matrah artırımını beklemek mi?
Varlık barışı ile matrah artırımı gibi düzenlemeler birbirinden farklı kapsamdaki konular. Ancak sonuç olarak vergi incelemesine karşı koruma sağlaması şeklinde önemli bir ortak özellikleri var. Bu nedenle matrah artırımı beklentisinde olanlar için varlık barışından yararlanma konusunda tereddüt olabilir. Bu hususta öncelikle böyle bir düzenlemenin çıkacağının kesin olmadığını belirtmek gerekir. Kaldı ki ileride vergi affı, yapılandırma veya matrah artırımı çıksa bile varlık barışı yararlanmış olmak bunlardan yararlanmaya engel değil.
Bunun yanında daha önceki yıllarda getirilen matrah artırımı gibi düzenlemelerde çoğu zaman her yıl ve her vergi türü için ayrı ayrı ödeme yapılması gerekiyordu. Varlık barışında ise bildirilen varlık tutarı üzerinden hem kurumlar veya gelir vergisi hem de KDV bakımından koruma sağlanıyor. Bu yönüyle, özellikle hakkında henüz vergi incelemesi başlamamış kişiler bakımından, “ileride af veya matrah artırımı çıkar” beklentisiyle beklemek doğru bir tercih olmayabilir.
Bununla birlikte, varlık barışından yararlanırken dikkatli hareket etmek ve konunun uzmanlarıyla çalışmak doğru olacaktır. Belirtmek gerekir ki şartlara ve usule uyulmaması hâlinde, düzenlemenin sağladığı vergi incelemesi ve tarhiyat yapılmaması korumasından yararlanılamayabilir.
