MEHMET KAYA/ANKARA
Türkiye’nin fırsat penceresi olarak değerlendirilen genç nüfus yapısı hızla değişiyor. 2024 sonunda ortanca yaş, 10 yıl öncesine kıyasla 3,4 yıl artarak 34,4 yıl oldu. 2007’de ortanca yaş 28,3 yıldı. Çalışma çağındaki nüfusta azalma, yaşlı nüfusta artış da devam ediyor. Türkiye’de uluslararası istatistik sınıflamasına göre 15-64 yaşı kapsayan çalışma çağındaki nüfusun toplam nüfusa oranı 2002’de yüzde 64,9 düzeyindeydi. Yıllar içinde artarak bu oran zirve olan yüzde 68’e 2016’da geldi. Nüfustaki dalgalanmalara bağlı olarak yüzde 68’lerde sabit kaldı, 2024 sonunda yüzde 68,4 olarak hesaplandı.
Yaş gruplarındaki değişim ve nüfus artış hızına göre Türkiye’nin 2030’larda fırsat penceresinin kapanacağı, çalışma çağındaki nüfusun azalacağı tahmin ediliyor. Bunun işaretleri de istatistiklerde görülüyor. 0-14 yaş grubunun toplam nüfus içindeki oranı 2007’de yüzde 26,4’lerdeyken, 2024 sonunda yüzde 20,9’a geriledi. Gelecek yıllarda çalışma çağına gelen nüfusta hem oransal hem de sayısal olarak azalmalar gerçekleşecek. 0-14 yaş arası çocuk sayısı zirve noktası olan 2019’da 19.2 milyon kişiyken, 2024 sonunda 17.9 milyon kişiye geriledi.
Nüfus piramidi “fıçı”ya daha çok benzedi
Türkiye’de özellikle salgın ve yabancı göçü nedeniyle hem doğurganlık hızında hem de yaş gruplarında son yıllarda dalgalanmalar oldu. Örneğin, 2019’da binde 13,9 olan nüfus artış hızı 2020’de binde 5’lere kadar geriledi. Takip eden 2021’de ise binde 12,7 olarak ölçüldü. Artış hızı 2022’de binde 1,1 ile dip seviyede belirlenirken, 2023’te 1,1, 2024’te ise 3,4 olarak belirlendi.
Nüfus piramidine bakıldığında ise 0-5 yaş arası çocuk sayısındaki azalmaya dikkat çekilirken, piramit literatürde “fıçı-varil” şekli olarak 
adlandırılan duruma dönüştü. Bu durum literatürde düşen doğum hızı, artan yaşam beklentisi ve artan yaşlanma olarak niteleniyor.
Bağımlılık oranı da değişimi gösteriyor
Toplumda hem oransal olarak nüfus içindeki pay hem de üretken olmama halinden kaynaklı olarak gösterge niteliği bulunan yaş bağımlılık oranında da düşüş sürüyor.
Yaş gruplarına göre bağımlılık oranı üretken olan nüfusa kıyasla çocuk ve yaşlıları gösteriyor. Türkiye toplam yaş bağımlılık oranı 2024’te toplam nüfusun yüzde 46,1’i olarak belirlendi. Bu oran 2007’de yüzde 50,4 olarak ölçülmüştü. Çocuk yaş bağımlılık oranı 2024’te 30,6 (2007’de yüzde 39,7), 65 yaş üstü yaşlı bağımlılık oranı yüzde 15,7 (2007’de yüzde 10,7) olarak belirlendi. Yaşlı bağımlılığın artışı nüfus yaşlanmasının sonucu olarak ortaya çıkıyor.
Başta Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz olmak üzere ekonomi yönetimi ve uzmanlar, Türkiye demografisindeki üretken çağdaki kişi sayısının azalmaya başlamadan önce zenginleşmenin sağlanması, ekonominin dönüşmesi gerekliliğine vurgu yapıyor.
Erkek-Kadın sayısı Türkiye nüfusu
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemine göre TÜİK tarafından 85 milyon 664 bin 944 kişi olarak belirlendi. Bir önceki yıla göre 292 bin 657 kişilik artış oldu. Erkek nüfusu yüzde 50,02 (42 milyon 853 bin 110 kişi), kadın nüfusun oranı yüzde 49,98 (42 milyon 811 bin 834 kişi) olarak kaydedildi. İl ve ilçe merkezleri nüfusu oranı yüzde 93,4’e (bir önceki yıl yüzde 93,0) çıktı. Belde ve köylerde yaşayan nüfus ise yüzde 7’den yüzde 6,6’ya düştü.
Ortalama hane büyüklüğü
Türkiye ortalama hane büyüklüğü 2008’deki 4 kişiyken, 2024 sonunda 3,3 kişi olarak belirlendi. İllere bakıldığında, geçmişte Hakkari, Şanlıurfa gibi illerde ortalama hane büyüklüğü 5 ve üzeriyken, 2024 itibariyle hiçbir ilde 5 kişiden büyük hane görülmemesi dikkat çekti. Hane büyüklüğü en yüksek il 4,8 kişi ile Şırnak, 4,6 ile Şanlıurfa olurken, en düşük iller 2,5 kişi ile Çanakkale ve Giresun oldu.
İstanbul 15 milyon 701 bin kişi
İstanbul’un nüfusu 2024’te 45.7 bin kişi artarak 15 milyon 701.6 bin, Ankara’nın 5 milyon 864 bin İzmir’in nüfusu 4 milyon 493 bin kişi olarak belirlendi, Bursa 3.2, Antalya 2.7 milyon kişiye ulaştı. Nüfusu en az şehir 83 bin 676 kişiyle Bayburt oldu. Türkiye kilometre başına kışı sayısı olan nüfus yoğunluğu 111 kişi olarak belirlendi. İstanbul’un nüfus yoğunluğu 2 bin 934 kişiye ulaştı.
■ 7 bin 585 Suriyeli ülkesine döndü
Türkiye’de ikamet eden yabancı nüfus bir önceki yıla göre 89 bin 996 kişi azalarak 1 milyon 480 bin 547 kişi olarak ölçüldü. Yabancıların yüzde 48,3’ünü erkek, yüzde 51,7’si kadınlardan oluştu. Bir önceki yıla göre yapılan kıyaslamaya göre, ülkesine dönen yabancı nüfusta Iraklılar 39 bin 488 kişi ile ilk sırada yer aldı. Afganistanlılar 24 bin 880 ile ikinci oldu. Son aylarda Antalya’dan ayrılmalarıyla gündeme gelen Ruslarda azalış 16 bin 833 olarak belirlendi. Suriye vatandaşları ise 7 bin 585 kişi azaldı. Ağırlığını Suriye vatandaşlarının oluşturduğu geçici koruma vb. statüdeki kişiler bu istatistiklere yansımıyor.
