MERVE YİĞİTCAN
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması’nın 2017-2026 yılı verileri, Türkiye’nin son 10 yılda internet kullanımı, e-devlet entegrasyonu ve e-ticaret alışkanlıklarında yaşadığı yapısal değişimi ortaya koydu. Aradan geçen süreçte altyapı erişiminden tüketim pratiklerine kadar dijitalleşme, toplumun geneline yayılırken, 16-74 yaş grubundaki bireylerde 2017 yılında yüzde 66,8 seviyesinde olan internet kullanım oranı, 2022 yılında yüzde 85’e, 2026 yılında ise yüzde 92,3’e tırmandı. Bu süreçte cinsiyetler arasındaki dijital makas da hızla kapandı. 2017’de erkeklerde yüzde 75,1, kadınlarda yüzde 58,7 olan kullanım oranları; 2026’ya gelindiğinde erkeklerde yüzde 94,8’e, kadınlarda ise yüzde 89,9’a ulaştı. Böylece 10 yıl önce 16,4 puan olan cinsiyetler arası fark 4,9 puana kadar geriledi.
Güneydoğu, İstanbul’a yetişmek üzere
Bilişim altyapısının yaygınlaşmasıyla birlikte hanelerin evden internete erişim imkanı 2017’deki yüzde 80,7 seviyesinden 2022’de yüzde 94,1’e, 2026’da ise yüzde 96,9’a yükseldi. Bölgesel verilere göre, hanelerde internet erişim oranında yüzde 99,6 ile İstanbul zirvedeki yerini korurken, en büyük sürprizi Güneydoğu Anadolu yaptı. 2017’de yüzde 71,5 ile alt sıralarda yer alan Güneydoğu Anadolu, 10 yılda 26,3 puanlık sıçramayla erişim oranını yüzde 97,8’e çıkararak İstanbul’un ardından ikinci sıraya yerleşti. Ege yüzde 97,5 ile üçüncü sırada yer alırken, internet erişim oranının en düşük kaldığı bölgeler ise yüzde 93,1 ile Kuzeydoğu Anadolu, yüzde 93,6 ile Doğu Karadeniz ve yüzde 93,7 ile Batı Karadeniz oldu.
E-devlet’i en çok gençler kullandı
Kamu hizmetlerinin dijitalleşme hızı da istatistiklere yansıdı. İnternet üzerinden e-devlet hizmetlerinden yararlanan bireylerin oranı 2017’deki yüzde 42,4 seviyesinden 2022’de yüzde 68,7’ye, 2026’da ise yüzde 76’ya yükseldi. Kullanım amaçları incelendiğinde bireylerin e-devleti artık bir bilgi edinme portalından ziyade doğrudan işlem merkezi olarak kullandığı görüldü. Nitekim 2017’de ilk sırada yer alan bilgi edinme faaliyetinin aksine, 2026 verilerinde ilk sırayı yüzde 65,6 ile kişisel bilgilere erişim alırken, bunu yüzde 52,6 ile randevu alma işlemleri ve yüzde 45,7 ile bilgi edinme takip etti. Yaş gruplarında ise en yüksek e-devlet kullanımı yüzde 93 ile 25-34 yaş aralığında gerçekleşti.
E-ticaret, tarihi zirvede
Tüketim pratiklerinde en radikal dönüşüm ise e-ticaret kanalında yaşandı. 2004 yılında Türkiye’de internet üzerinden alışveriş yapanların oranı yüzde 0,88 ile yüzde 1’in bile altındayken, 2017’de yüzde 24,9’a, 2026 yılında ise yüzde 60’a ulaşarak tarihi bir rekor kırdı. Genel e-ticaret oranlarında erkekler yüzde 63,4, kadınlar ise yüzde 56,6 ile öne çıksa da, ‘son 3 ayda aktif sipariş verenler’ dikkate alındığında cinsiyetler arası makas tamamen kapandı. 2017’de son 3 ayda internetten alışveriş yapan erkeklerin oranı yüzde 17,1, kadınların yüzde 13,2 seviyesindeyken; 2026’da erkeklerde yüzde 48,4, kadınlarda ise yüzde 48,2 olarak gerçekleşti. E-ticarette en çok tercih edilen ürün gruplarında giyim, ayakkabı ve aksesuar yüzde 71,3 ile ilk sırada yer alırken, bunu yüzde 50,2 ile hazır yemek teslimatları ve yüzde 41,9 ile gıda ürünleri takip etti. Dijital içerik tarafında ise yüzde 26,4 ile film ve dizi izleme platformu abonelikleri başı çekti.
İnternet üzerinden ‘öğrenme’ye hâlâ uzağız
Sosyal medya ve mesajlaşma uygulamalarındaki ivme de son yıllarda artarak sürdü. 2022 yılında yüzde 82 olan WhatsApp kullanımı 2026’da yüzde 90’a çıkarken, YouTube kullanımı yüzde 67,2’den yüzde 77,6’ya, Instagram kullanımı ise yüzde 57,6’dan yüzde 71,1’e tırmandı. Öte yandan dijitalleşme hane içi teknolojilere de yansıdı. 2026 itibarıyla internet kullanan bireylerin yüzde 62’si internet bağlantılı TV, yüzde 18,6’sı robot süpürge ve akıllı ev aletleri, yüzde 16,7’si ise giyilebilir teknolojiler kullandığını belirtti. İnternet üzerinden öğrenme faaliyeti gerçekleştirenlerin oranı ise 2022’deki yüzde 15,9 seviyesinden yüzde 22,9’a yükseldi. Tüketicilerin donanım satın alma tercihlerinde yüzde 89,3 ile fiyat ilk sırada yer alırken, donanım özellikleri yüzde 74,7 ve cihazın enerji verimliliği yüzde 69,9 oranında bir kriter olarak öne çıktı.
