ŞEBNEM TURHAN
Makroihtiyati önlemlere ve yüksek faizlere rağmen tüketici kredileri ve kredi kartlarında büyüme son haftalarda hızlandı. Merkez Bankası verilerine göre 14 Kasım haftasında 13 haftalık yıllıklandırılmış kredi kartları hariç tüketici kredi büyümesi yüzde 59,17'ye çıkarak Haziran 2023’te uygulanmaya başlanan sıkı para politikası dönemindeki en hızlı büyümeye imza attı. Aynı haftada bireysel kredi kartları da yüzde 52,11 büyüme gösterdi. Tüketici kredilerinde büyüme bir haftada 12.3 puan birden artarken kredi kartlarında ise büyümede haftalık artış 16 puanı geçti. Ticari kredilerde 13 haftalık yıllıklandırılmış kur etkisinden arındırılmış kurumsal kredi kartları hariç büyüme 14 Kasım haftasında yüzde 19,50'ye indi, kurumsal kredi kartlarında ise büyüme yüzde 48,53 olarak hesaplandı. Bankacılık sektörü uzmanları kısıtlamalar sürse de 8 haftalık hesaplama döneminde marjı olan bankaların ihtiyaç ve kredili mevduat hesaplarında kampanya yapabildiklerini belirtti.
Yavaşlayan büyüme yön değiştirdi
Haziran 2023’te uygulamaya alınan sıkı para politikası yüksek faizler ve büyümelerine uygulanan makroihtiyati kredi talebi yavaşlatılmaya sınırlandırılmaya çalışıldı. Bankacılık sektörüne yönelik ticari ve tüketici kredilerinde aylık büyüme sınırları bankaların kredi iştahını azalttı. İhtiyaç kredilerinde yüzde 2,99-5,79 arası değişen aylık faiz oranları Merkez Bankası’nın politika faiz indirimlerinden çok etkilenmedi. Bunlara rağmen vatandaşların kredi talebi son haftalarda oldukça hızlı büyüdü. Merkez Bankası’nın yılın Enflasyon Raporu toplantısında dezenflasyon süreci ile uyumlu şekilde hareket ettiği ve yavaşladığını belirttiği toplam kredi büyümesi yeniden yüzde 30 seviyesine dayandı.
Merkez Bankası verileri 14 Kasım’da bu büyümenin son 2.5 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını ortaya koyuyor. Haziran 2023’ten bu yana kredi kartları hariç tüketici kredi büyümesinde 13 haftalık yıllıklandırılmış olarak bu seviye görülmemişti. Verilere göre 6 Haziran 2023 haftasında yüzde 66,45 olan büyüme 14 Kasım 2025 haftasında yüzde 59,17 olarak hesaplandı. Kredi kartları hariç gerçekleşen bu tüketici kredi büyümesinde konut ve taşıt kredileri değil yüksek faiz oranlarına rağmen ihtiyaç kredisi başı çekti. Toplam bankacılık sektöründe tüketici kredi büyümesi 14 Kasım haftasında bir önceki haftaya göre 12.3 puan artış yaşadı.
2.5 yılın en yüksek büyümesi
Tüketici kredilerinde hem kamu hem de özel bankalar hızlandı. Merkez Bankası verilerine göre kamu bankalarında tüketici kredi büyümesi 14 Kasım haftasında bir önceki haftaya göre 16 puan birden arttı ve yüzde 56,61’e yükseldi. Kamu bankalarında aynı hafta ticari kredilerde 13 haftalık yıllıklandırılmış kur etkisinden arındırılmış büyüme bir önceki haftaya göre 0.81 puan düştü ve yüzde 22,69’a geriledi. Kamu bankalarında toplam kredi büyümesi ise bir önceki haftaya göre 2.3 puan artışla yüzde 29,02 olarak gerçekleşti.
Özel bankalarda büyüme yüzde 60’ı aştı
Özel bankalarda tüketici kredi büyümesi 14 Kasım haftasında yüzde 60’ı geçti. Merkez Bankası verilerine göre özel bankalarda bir önceki haftaya göre 10.61 puanlık artış gerçekleşti ve yüzde 60,25’e çıktı. Özel bankalarında ticari kredilerde ise 1.89 puanlık düşüşle büyüme yüzde 17,74’ten yüzde 15,84’e indi. Verilere göre özel bankalarda toplam kredi büyümesi 2 puan artarak yüzde 28,48’e yükseldi.
Büyüme sınırları 8 haftada bir hesaplanıyor
Bankacılık sektörü uzmanları ihtiyaç kredisinde 8 haftada bir cuma günleri yapılan hesaplamalarda yüzde 4 büyüme sınırının devam ettiğini belirterek bu hesaplama dönemi içinde marjı bulunan bankaların talebe göre ihtiyaç ve kredili mevduat hesaplarında agresif davranabildiğini belirtti. Kaynakların verdiği bilgiye göre yılsonunda bilançosunda ihtiyaç kredisini yüksek göstermek isteyen bankaların daha agresif davranabileceğini banka hangi tarafta büyüme göstermek istiyorsa o yönde hamleler yapabileceklerini dile getirdi. Bazı bankaların da KMH kampanyaları dikkat çekiyor.
İhtiyaç kredisi ağırlıklı olarak tüketici kredileri sıkı para politikası dönemindeki en hızlı büyümesine imza atarken bireysel kredi kartlarında da 14 Kasım haftasında yüksek büyümeler yaşandı. Eylül sonunda yavaşlayan hatta kasımın ilk haftası yüzde 40'ın bile altına inen toplam kredi kartı büyümesi de bir anda 13 puan birden artışla yüzde 51,28'e çıktı. 14 Kasım haftasında bireysel kredi kartı büyümesi bir önceki haftaya göre 16 puanlık artışla yüzde 52,1'e çıktı, kurumsal kredi kartı büyümesi de 1.6 puan artışla yüzde 48,53'e yükseldi.
■ Takipteki alacak oranı tüketici kredilerinde yüzde 4 sınırında
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu haftalık verilerine göre toplam tüketici kredileri 2 trilyon 747 milyar 889 milyon liraya yükseldi. Bir önceki haftaya göre yüzde 1,7 yani 45.9 milyar lira arttı. İhtiyaç kredileri de yüzde 2,04 artışla 1 trilyon 5 milyar liradan 2 trilyon 47 milyar liraya çıkarken, bireysel kredi kartları haftalık yüzde 2,69'luk büyüme ile 2 trilyon 549,2 milyar liradan 2 trilyon 617,6 milyar liraya yükseldi. BDDK verilerine göre aynı haftada tüketici kredilerinde takipteki alacak bakiyesi 108 milyar 476 milyon liraya çıktı ve takipteki alacak oranı yüzde 3,94 olarak hesaplandı. Geçen yılın aynı haftasına göre tüketici kredilerindeki takipteki alacak oranı 1.3 puana yakın arttı. İhtiyaç kredilerinde de takipteki alacak bakiyesi 107.1 milyar lira oldu, takipteki alacak oranı da yüzde 5,23'e çıktı. Geçen yılın aynı haftasında ihtiyaç kredilerinde takipteki alacak oranı yüzde 3,72 idi böylece 1 yılda ihtiyaç kredilerinde takipteki alacak oranı 1.5 puan arttı. Bireysel kredi kartlarında da takipteki alacak bakiyesi 115 milyar lirayı geçti, takipteki alacak oranı ise yüzde 4,39 olarak hesaplandı. Bir yılda bireysel kredi kartlarında takipteki alacak oranı artışı 1.5 puan oldu.
