ŞEBNEM TURHAN
Haziran 2023’ten sonra uygulanmaya başlayan sıkı para politikası uzunca bir süredir TL varlıklardan kaçınan yabancı yatırımcının geri dönüşünün fitilini de yakmış bu dönüşün ilk hamlesi ise devlet tahvillerinde yaşanmıştı. Bir dönem yüzde 0,6’ya kadar inen yabancının toplam devlet tahvil stoku içindeki payı bu yıl ocak sonunda yüzde 10,96 ile son yılların en yüksek seviyesini görürken 14 Mart’ta ise yüzde 10,79 ile çift haneli seyrini sürdürüyordu. Ancak 19 Mart’ta İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun gözaltına alınıp tutuklanmasıyla yaşanan finansal sarsıntı yabancının tahvilde sert satışına yol açtı. Yabancının toplam tahvil stokundaki payı haziran başında yüzde 5,27’ye kadar düşerken 29 Ağustos itibariyle yüzde 7,24’e kadar yükseldi. Buna karşın 19 Mart önceki seviyenin hala 3.5 puan gerisinde bulunuyor.
19 Mart’tan bu yana çıkış 3 milyar dolar
Merkez Bankası haftalık menkul kıymet verileri yabancı yatırımcının son üç haftadır tahvilde net alıcı olduğunu gösterirken 29 Ağustos ile biten geçen hafta da net alımın 763.3 milyon dolar olduğunu ortaya koydu. Böylece yılbaşından bu yana yabancının tahvil alımı 561.75 milyon dolara yükselse de 19 Mart sonrası net çıkışı 3 milyar doların üzerinde kalmaya devam etti. Piyasa uzmanları eylül ayının riskli olduğunu dile getirirken bu hafta başında CHP İstanbul Kurultayı’nın iptaliyle başlayan sürecin 15 Eylül’de CHP Kurultayı kararıyla devam edeceğini belirtti. Uzmanlar, siyasi gerilimin yabancının hisse ve tahvildeki seyrinde etkili olduğu görüşünde.
Merkez Bankası haftalık verileri son 9 hafta hisse senedi piyasasında net alıcı olan yabancı yatırımcının geçen hafta yeniden satışa geçtiğini gösterdi. Verilere göre 29 Ağustos ile biten hafta itibariyle yabancının hisse senedinde net satışı 136.6 milyon dolar seviyesinde. Yabancı yılbaşından bu yana hisse senedi piyasasında net 1.95 milyar dolar, 19 Mart'tan bu yana da 935.51 milyon dolar net alım gerçekleştirdi. Bu hafta ise siyasi gerginlikler borsada dalgalı bir seyir yaşattı.
Merkez Bankası rezervleri yeni zirvesinde
Merkez Bankası toplam rezervleri, 29 Ağustos haftasında bir önceki haftaya göre 2 milyar 30 milyon dolar yükselişle 178 milyar 357 milyon dolara çıkarak rekor kırdı. Merkez Bankası’nın swap hariç net rezervi önceki haftadaki 54.7 milyar dolardan 56.9 milyar dolara yükselirken, net uluslararası rezervler de 22 Ağustos’taki 71.8 milyar dolardan geçen hafta 73.7 milyar dolara yükseldi. Bu hafta içinse uzmanlar Merkez Bankası’nın CHP İstanbul Kurultayı’nın iptal edilmesinin ardından 5 milyar dolara yakın satış gerçekleştirdiğini hesapladı.
Döviz mevduatları 4 milyar dolar geriledi
Bu arada Merkez Bankası haftalık para ve banka verilerine göre yurtiçi yerleşiklerin döviz mevduatı geçen hafta parite etkisinden arındırılmış olarak 4 milyar 49 milyon dolar geriledi. Gerçek kişilerin döviz mevduatı pariteden arındırılmış olarak 205 milyon dolar artarken, tüzel kişilerin döviz mevduatı parite etkisinden arındırılmış olarak 4 milyar 255 milyon dolar geriledi. Bir önceki hafta tüzel kişilerin döviz mevduatı 2 milyar dolar artış göstermişti.
■ Kur korumalı mevduat 10 milyar doların altına indi
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu haftalık verileri 29 Ağustos itibariyle kur korumalı mevduat hesaplarının 10 milyar doların altına indiğini ortaya koydu. Merkez Bankası’nın geçen ay sona erdirdiği kur korumalı mevduat hesaplarında artık son döneme de girilmiş oldu. Aralık 2021’de döviz kurlarında yaşanan sert hareketler sonrası dövize endeksli getirisiyle devreye alınan kur korumalı mevduat hesabı için 23 Ağustos’tan itibaren Merkez Bankası gerçek kişilerin de yeni hesap açmasını engelleyen kararı devreye aldı. Tüzel kişiler için ise 15 Şubat’ta kur korumalı mevduat hesabı sonlandırılmıştı. BDDK verilerine göre 29 Ağustos itibariyle kur korumalı mevduat hesap bakiyeleri 9 milyar 713,6 milyon dolara indi. KKM bakiyesi 127.6 milyar dolar ile 23 Ağustos 2023 haftasında zirveyi görmüştü. TL bazında ise kur korumalı mevduat hesapları 427.1 milyar TL'den 397.3 milyar TL'ye geriledi. Aynı haftada krediler 20 trilyon 326,2 milyar TL'den 20 trilyon 550 milyar TL'ye , mevduat 23 trilyon 867,1 milyar TL'den 23 trilyon 962,2 milyar TL'ye çıktı. Tüketici kredileri 2 trilyon 475,4 milyar TL'den 2 trilyon 506,1 milyar TL'ye, bireysel kredi kartları 2 trilyon 374,4 milyar TL'den 2 trilyon 440,8 milyar TL'ye yükseldi. Takipteki alacaklar ise 462.3 milyar TL'den 470.4 milyar TL'ye geldi.
■ TL’nin reel değeri ağustosta temmuza göre 0.55 puan arttı
TÜFE bazlı Reel Efektif Döviz Kuru endeksi, ağustos ayında bir önceki aya göre 0.55 puan yükseldi. Merkez Bankası, Reel Efektif Döviz Kuru (REK) ağustos ayı verilerini açıkladı. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) bazlı Reel Efektif Döviz Kuru (REK) endeksi, ağustos ayında bir önceki aya göre 0.55 puan artarak 69.84 olarak gerçekleşti. Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yi-ÜFE) bazlı REK endeksi ise, ağustos ayında bir önceki aya göre 1.27 puan artarak 93.43'e yükseldi. Merkez Bankası açıklamasında “REK endeksindeki artışın sebebi, TÜFE'deki artışın, nominal kur artışından daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır. TÜFE bazlı REK endeksine etki eden bileşenler incelendiğinde, Türk lirası karşısında, ABD doları ve Euro bir önceki aya göre sırasıyla ortalama yüzde 1,55 ve yüzde 0,89 oranında değer kazanmıştır. TÜFE ise bir önceki aya göre yüzde 2,0, Yİ-ÜFE yüzde 2,48 artmıştır. Sonuç olarak, Türkiye TÜFE'si endeksin artışına katkıda bulunurken; Dünya TÜFE Sepeti ile Nominal Kur Sepetindeki değişim endeksi azaltıcı yönde etkilemiştir” denildi.
