Evrim KÜÇÜK
Rusya-Ukrayna savaşı, pandemi sonrası yaşanan ekonomik çalkantılar ve değişen beslenme alışkanlıkları küresel un pazarında büyümeyi etkileyen faktörlerken, Türkiye’nin bu yıl un ihracatında rekor kırıp liderliğini koruması bekleniyor.
Küresel buğday unu pazarı 2022›de 402.65 milyon tonluk bir hacme ulaştı. Uzun vadeli beklentiler pazarın gelecek 5 yıl içinde yıllık ortalama yüzde 1 gibi büyümeyle yaklaşık 425 milyon tonluk bir hacme ulaşacağı şeklinde. Dünyada buğday ihracatının yıllık büyüklüğü 3.4 milyar dolar. Geçtiğimiz yıl Türkiye Tridge ticaret platformunun verilerine göre 765 milyon dolarlık sevkiyatla en büyük ihracatçı oldu.
Uluslararası Tahıl Konseyi’nin (IGC) son raporuna göre, Türkiye’nin 2023-24 pazarlama yılında da açı k ara liderliğini koruması bekleniyor. Rapora göre Türkiye’nin gelecek pazarlama yılında 5.4 milyon tonla rekor ihracat gerçekleştireceği tahmin ediliyor.
IGC, “Türk ununun önemli bir alıcısı olan Irak’tan gelen talebin muhtemelen daha yavaş olması nedeniyle, teslimatlar kısmen Yakın Doğu Asya ve Sahra altı Afrika’daki diğer destinasyonlara doğru kayıyor” dedi.
Kazakistan ve Hindistan’ın sevkiyatları azalıyor
Türkiye’nin dışındaki büyük ihracatçılar arasında yer alan Kazakistan ve Hindistan’ın ihracatında gerileme öngörülürken, Türkiye’nin artan ihracatının bu durumu telafi etmesi bekleniyor.
IGC, Kazakistan’ın ihracatının önümüzdeki yıl 2.9 milyon tondan 2.6milyon ton gerileyeceğini tahmin ediyor ve Hindistan’ın teslimat toplamının 100.000 ton azalarak 200.000’e düşeceği tahmininde bulunuyor.
Küresel un ticareti 14.1 milyon tona inecek
IGC, 2023-24’teki toplam küresel buğday unu ticareti tahminini 14.1 milyon tona indirerek bir önceki yılın toplamına geri çekti. Eğer bu tahmin gerçekleşirse, ihracat rakamı beş yıllık ortalamanın altına düşecek ve 2016-17 döneminde elde edilen rekordan 3.5 milyon ton daha düşük olacak.
Türkiye’nin başlıca pazarı Irak’ın alımları yavaşlayacak
İthalatçı ülkelere bakıldığında Bağımsız Devletler Topluluğu’nun (BDT) un ithalatının yavaşlayacağı tahmin ediliyor. Buna gerekçe olarak ise Özbekistan’ın alımlarının, gerek değirmencilik sektörünün gelişmesi gerekse üretimin atmasından dolayı yavaşlaması gösteriliyor. IGC, Özbekistan’ın geçen yılki tahmini 600.000 tona kıyasla 2023-24’te 400.000 ton un ithal edeceğini öngörüyor.
Dünyanın en büyük buğday unu ithalatçı olan Uzak Doğu Asya’ya yapılan teslimatın, büyük ölçüde Afganistan’ın alımlarında beklenen yavaşlamayla 4.1 milyon tondan 4 milyon tona düşeceği tahmin ediliyor. IGC’ye göre, ithalattaki azalmaya rağmen Afganistan’ın 2023-24 sezonunda 2.35 milyon tonla dünyanın önde gelen un ithalatçısı olacağı tahmin ediliyor. Afganistan, geçen yıl Türkiye’den 263 milyon dolarlık un ithalatı yapmıştı.
Suriye ve Yemen’in alımlarının ise canlılığını koruması bekleniyor. IGC, Türkiye’nin başlıca ihracat pazarı Irak’ta ithalatının 2023- 24’te bir önceki yıla göre yaklaşık 400.000 ton daha az ve 2014-15’ten bu yana en düşük seviye olan toplam 1.6 milyon tona düşeceğini tahmin ediyor. IGC, beklenen düşüşün nedenlerinden biri olarak “hükümetin yerel değirmencilik operasyonlarını genişletmeye yönelik devam eden çabalarını” gösterdi.
Afrika’nın ithalatında 200 bin ton artış öngörülüyor
Potansiyel olarak daha uygun fiyatlar arasında, teslimatların 200.000 ton artarak 1,9 milyona çıkacağı tahmin edilen Sahra altı Afrika’da un ithalatında artış bekleniyor. IGC, özellikle Eritre, Somali ve Sudan’a yapılan teslimatın önemli bir bölümünü oluşturan Mısır’dan gelen tedarikin önemli olduğuna dikkat çekiyor. Sahra altı Afrika’daki yerel değirmencilik operasyonlarına devam eden yatırımlarla IGC, bölgeye gelen tam buğday ürünleri arasında un ithalatının payının 10 yıl önceki yüzde13’e kıyasla yaklaşık yüzde 7 olarak tahmin edildiğini belirtti.
ABD’nin un üretimi geriliyor
Yıllık 163.2 milyon dolarlık sevkiyatla dünyanın ilk 10 un ihracatçısı arasında yer alan ABD’nin üretiminde gerileme yaşanıyor. ABD Tarım Bakanlığı Ulusal Tarım İstatistikleri Servisi tarafından yayınlanan verilere göre, 2023’ün ikinci çeyreğinde un üretimi 102.974 milyon cwt’ye (1 cwt=45,35 kg) düştü. İkinci çeyrekte üretim, Nisan-Haziran 2022’deki 107.407 milyon cwt’den 4.433 milyon cwt yani yüzde 4.1 düştü ve 2023’ün ilk çeyreğine göre 1.833 milyon cwt ile yüzde 1.7’lik gerileme gösterdi. COVID-19 salgını nedeniyle anormal bir çeyrek olan Nisan-Haziran 2020 dışında, en son çeyrekte ABD un üretimi, son 11 yılın herhangi bir çeyreğinde en düşük üç aylık dönem oldu. 2023’ün ikinci çeyrek işletme oranı, Temmuz-Eylül 2019’daki %81,9’dan bu yana en düşük seviye oldu.
En aktif ticaret hattı Irak-Türkiye arasında!
Türkiye, geçen yıl en büyük ihracatçı olmuş, yıl içinde en büyük ihracat akışı 609,65 milyon ABD doları ihracat değeri ile Türkiye›den Irak›a gerçekleşmişti. Kazakistan’dan Afganistan’a yapılan satış yüzde 96 artarak 544 milyon dolar oldu. İhracatta en büyük üçüncü akış 268 milyon dolarla Özbekistan’dan Afganistan’a yaşanırken, Almanya-Hollanda hattında 204 milyon dolar, -Türkiye-Suriye hattında ise 149.3 milyon dolarlık ihracat gerçekleşti.
