İMAM GÜNEŞ/İSTANBUL
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan “Türkiye’nin İlk 1000 İhracatçısı – 2025” araştırması, ihracat hacmindeki değişimlerin yanı sıra kârlılık yapısındaki dönüşümü de ortaya koydu. Küresel talepteki dalgalanma, parite etkileri ve sektör bazlı maliyet baskıları, firmaların finansal performansında ayrışmayı artırdı. Rapora göre, Türk ihracatının zirvesinde köklü bir değişim yaşanmazken, savunma sanayii ile otomotiv sektöründeki bazı üreticilerin milyar dolarlık sıçramaları ve kârlılık haritalarındaki radikal değişimler yıla damgasını vurdu. Küresel pazarlardaki daralmaya rağmen Türkiye'nin en büyük ihracatçıları vites artırırken, geleneksel sektörlerde ve kârlılık rasyolarında çarpıcı dönüşümler kayıtlara geçti.
Liderlik koltuğu değişmedi, Ford hacimsel rekor kırdı
Türkiye geneli mal ve hizmet ihracatçılarının yer aldığı sıralamanın en tepesinde, her yıl olduğu gibi yine hizmet ihracatının küresel markası Türk Hava Yolları yer aldı. Şirket, 2024 yılındaki 17 milyar 235 milyon dolarlık performansını yüzde 3,2 oranında artırarak 2025 yılında 17 milyar 780 milyon dolarlık ihracat hacmine ulaştı ve liderlik tahtını korudu. Listenin asıl hacimsel büyüme şampiyonu ve ikinci basamağında yer alan ismi ise Ford Otomotiv oldu. Ford Otomotiv, bir önceki yıl gerçekleştirdiği 8 milyar 545 milyon dolarlık ihracatı tam 2 milyar 808 milyon dolar artırarak 11 milyar 353 milyon dolara yükseltti.
Üçüncü sırada 3 milyar 912 milyon dolarlık ihracatıyla Toyota Otomotiv yer alırken, şirketin dış satımında bir önceki yıla göre yüzde 15,2’lik bir daralma kaydedilmesi dikkat çekti. Listenin dördüncü sırasını aracı kurum olarak 3 milyar 189 milyon dolar ile TGS Dış Ticaret alırken, beşinci sıraya ise savunma sektöründe faaliyet gösteren Arca Savunma yerleşti.
Savunma ve lüks segment öne çıktı
Listenin en çarpıcı gelişim eğrisi savunma ve havacılık sanayii ile lüks tüketim odaklı sektörlerde yaşandı. Genel sıralamada beşinci olan Arca Savunma, rekor bir büyümeye imza attı. Şirket, 2024 yılındaki 598,7 milyon dolarlık ihracat tutarını 2025 yılında 2 milyar 946 milyon dolara çıkarttı. Dolar bazında sağladığı net 2 milyar 347 milyon dolarlık büyüme performansı ile Ford Otomotiv'in ardından en yüksek hacimsel artış yakalayan ikinci firma oldu. Savunma sanayiinin bir diğer küresel gücü olan Baykar Makina, ihracat hanesine net 595,7 milyon dolar ekleyerek toplam ihracatını 2 milyar 92 miktar dolara taşıdı ve genel sıralamada 11'inci sıraya yerleşti.
Bu şirketlerin yanı sıra, yüzde bazında büyüme liderlerinde de savunma ve yüksek teknoloji firmaları öne çıktı. KCR Dış Ticaret, yüzde 411’lik rekor ihracat artışıyla ihracatını 49,1 milyon dolardan 251 milyon dolara ulaştırdı ve genel sıralamada 120’nci sıraya tırmanarak listenin en dinamik aktörlerinden biri oldu. Hem savunma hem de ticari araç üretim kapasitesiyle öne çıkan Otokar da ihracatını yüzde 118 oranında büyüterek 244,5 milyon dolardan 533,2 milyon dolara ulaştırdı.
Otomotiv sektöründe ihracat artışı geniş tabana yayıldı
Türkiye'nin geleneksel ihracat şampiyonu olan otomotiv sektörü, listenin net dolar artışı bazındaki sıralamalarında öne çıktı. Sektörün ve tüm listenin hacimsel artış rekortmeni Ford Otomotiv oldu. Firma, bir önceki yıl gerçekleştirdiği 8 milyar 545 milyon dolarlık performansın üzerine net 2 milyar 808 milyon dolar daha koyarak toplam ihracatını 11 milyar 353 milyon dolara ulaştırdı.
Otomotivdeki bu agresif büyümeyi diğer küresel üreticiler de destekledi. Mercedes-Benz Türk, ihracat rakamını net 433 milyon dolar yükselterek 1 milyar 192 milyon dolardan 1 milyar 625 milyon dolara çıkardı. Ağır ticari ve otobüs segmentinin güçlü oyuncularından Man Türkiye, ihracatını net 375,3 milyon dolar artışla 536,1 milyon dolardan 911,4 milyon dolara taşımayı başardı. Tofaş ise ihracat hanesine net 343 milyon dolar ekleyerek yılı 823,8 milyon dolar ihracat büyüklüğüyle tamamladı. Toplu taşıma ve raylı sistem çözümlerine odaklanan Bozankaya Raylı Sistemler de yüzde 122,2'lik ihracat büyüme oranı yakalayarak ihracatını 51,5 milyon dolardan 114,6 milyon dolara çıkardı.
Çelik sektöründe yatırımların karşılığı alındı
Küresel emtia fiyatlarındaki dalgalanmalara rağmen, Türkiye'nin çelik sektörü katma değerli ürün grupları ve yeni pazar arayışları sayesinde listede basamakları en hızlı tırmanan bir diğer alan oldu. Sektörün en büyük hacimsel hamlesine Habaş imza attı. İhracat hanesini net 303,4 milyon dolar büyüten firma, toplam sektörel ihracat tutarını 1 milyar 212 milyon dolara yükselterek çelik kategorisinde zirvedeki yerini sağlamlaştırdı.
Yüzde bazındaki büyüme ve basamak atlama şampiyonluklarında da çelik üreticileri öne çıktı. Tosyalı Toyo Çelik, ihracatını yüzde 273,4 gibi çok yüksek bir oranda artırarak 35,5 milyon dolardan 132,6 milyon dolara çıkardı ve listede 666 basamak yükseldi. Grubun bir diğer şirketi olan Tosyalı Demir Çelik ise ihracat cirosunu yüzde 240,5'lik sıçramayla 120,2 milyon dolardan 409,4 milyon dolara yükseltirken, net artış bazında da hanesine 289,2 milyon dolar ekledi. Bir diğer dikkat çeken performans ise Atakaş Çelik'ten geldi. Şirket, yüzde 127,1'lik büyüme oranı yakalayarak ihracat rakamını 72,6 milyon dolardan 165 milyon dolara ulaştırdı.
Hizmet ve lüks segmentte hızlı büyüme
Listenin genel yapısı incelendiğinde, butik üretim yapan lüks tüketim alanları ve hizmet ihracatı kalemlerinde ciddi artışlar kaydedildi. Yatçılık alanında faaliyet gösteren Bilgin Yatçılık, yakaladığı yüzde 267,9'lik büyüme ivmesiyle ihracatını 31,9 milyon dolardan 117,4 milyon dolara çıkardı. Şirket bu performansıyla İlk 1000 listesinde tam 727 basamak birden tırmanarak yılın en hızlı yükselen firması oldu. Hizmet ve turizm ihracatı bacağında ise Odeon Turizm, ihracat gelirlerini net 314 milyon dolar artırarak 1 milyar 260 milyon dolardan 1 milyar 574 milyon dolara tırmandırdı. Ev aletleri üretim segmentinde yer alan Evas Ev Aletleri ise yüzde 160,6'lık ciro artışıyla ihracatını 35,3 milyon dolardan 92,1 milyon dolara yükselterek sıralamada 559 basamak yukarı çıktı.
Gıda ve emtia sektörlerinde ihracat performansı zayıfladı
Madalyonun diğer yüzünde ise küresel piyasalardaki talep daralması, parite etkileri, ham madde fiyatlarındaki gerileme ve artan iç maliyetler sebebiyle ligde ciddi kan kaybeden devler yer aldı. Otomotiv sektörünün köklü üreticilerinden BMC Otomotiv, 2024 yılındaki 175'inci sırasından, ihracatında yaşanan yüzde 77,7'lik sert düşüş nedeniyle 2025 yılında 885'inci sıraya kadar geriledi.
Kimya ve tekstil ham maddeleri alanında faaliyet gösteren Meltem Kimya yüzde 61,9 düşüşle 313'üncü sıradan 894'üncülüğe inerken, dış ticaret şirketlerinden Zorlu Dış Ticaret de yüzde 58,5’lik daralmayla 111’inci sıradan 310’uncu sıraya düştü. Kıymetli madenler ve kuyumculuk sektöründe yer alan Oro İstanbul Altın ve Gümüş ise yüzde 55,2 düşüşle 145’inci sıradan 369’unculuğa geriledi.
Tarım, gıda ve emtia fiyatlarındaki küresel geri çekilmenin bir yansıması olarak gıda ve tarım odaklı firmalarda da belirgin kayıplar gözlendi. Gıda sektöründe iç ve dış pazar dengelerini kurmakta zorlanan firmalardan Mersin merkezli Dicle Gıda, ihracatında yüzde 54'lük bir kayıp yaşayarak 395’inci sıradan 916’ncılığa indi. Benzer şekilde un ve tarım ürünleri ihracatı gerçekleştiren Mardin merkezli Hacışakiroğulları Un Gıda yüzde 51,9'luk daralmayla 422'nci sıradan 936'ncılığa düşerken, zeytinyağı ve bitkisel yağ üreticisi Verde Yağ yüzde 48,1'lik gerilemeyle 232'nci sıradan 481'inci sıraya indi. Ağır sanayide ise Kocaer Çelik yüzde 52,2 düşüşle 92’ncilikten 230’unculuğa, Borçelik Çelik ise yüzde 51,7 düşüşle 57’ncilikten 163’üncü sıraya geriledi.
Sayıda yerli üreticiler, hacimde küresel ortaklıklar önde
Araştırma kapsamındaki firmaların ortaklık ve sermaye yapıları incelendiğinde, Türkiye'nin en büyük ihracat hacimlerinin arkasındaki kurumsallaşma modelleri sayısal verilerle ortaya kondu. İlk 1000 ihracatçı listesinde yer alan firmaların tam 519 tanesinin yüzde 100 yerli (Türk) sermayeli yapılardan oluştu. Buna karşılık, mülkiyetinin tamamı uluslararası yatırımcılara ait olan yüzde 100 yabancı sermayeli firma sayısı ise 85 olarak kayıtlara geçti.
Listenin üst sıralarındaki devlerin karma sermaye yapıları ise sanayideki küresel ortaklık modellerini gözler önüne serdi. Listenin bütününe bakıldığında yerli üretici-ihracatçıların sayısal üstünlüğü bulunurken, ciro ve ihracat büyüklüğü segmentinde halka açık sanayi şirketleri ile çok uluslu yabancı ortaklıkların baskın rolü sürdü.
Kârlılık şampiyonu hazır giyimden çıktı
Araştırmanın en dikkat çeken verilerinden biri ‘vergi öncesi kâr’ oldu. İhracat genel sıralamasında 139,2 milyon dolarlık hacmiyle 222’nci sırada bulunan hazır giyim perakende devi LC Waikiki, tam 47 milyar 418 milyon TL’lik vergi öncesi kâr tutarı ile İlk 1000 ihracatçı arasında Türkiye’nin en yüksek kâr elde eden firması oldu. Hem yaygın yurt dışı mağaza ağı hem de iç pazar operasyonları şirketi kârlılıkta zirveye taşıdı.
Kârlılık tablosunun ikinci sırasında, ihracatta genel klasmanda 7’nci olan enerji devi TÜPRAŞ yer aldı. Şirket, 2025 yılında gerçekleştirdiği 2,7 milyar dolarlık ihracatın yanı sıra 43 milyar 768 milyon TL vergi öncesi kâr beyan etti. Üçüncü sırada 31 milyar 76 milyon TL kâr ile genel lig lideri Türk Hava Yolları yer alırken, dördüncü sırayı ihracat hacminde 485'inci sırada bulunan ancak finansal gücüyle 29 milyar 869 milyon TL kâr açıklayan Halk Bankası aldı. Kamu madencilik kuruluşu Eti Maden İşletmeleri ise 1,19 milyar dolarlık dış satımı ve 28 milyar 125 milyon TL’lik mali kârı ile listenin beşinci en kârlı kuruluşu oldu. Savunma sanayiinin lokomotifi Aselsan ise 344,1 milyon dolarlık ihracatına karşılık 27 milyar 958 milyon TL kâr elde ederek 6'ncı sıraya yerleşti.
