HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı verilerine göre, şubatta gerilemeye ara veren teşvik belgeli yatırımlar martta enflasyona rağmen yüzde 64,2 gibi rekor bir oranda gerileyerek 44,1 milyar liraya indi. Aynı dönemde TÜİK enflasyonu yüzde 38,1 olarak açıklamıştı. Değer bazında yatırım azalışı ise 82 milyar 850 milyon lira oldu. Bu dönemde yerli sermayenin yatırımı 112 milyar liradan 44,1 milyar liraya, yabancı sermayenin yatırımı ise 16,8 milyar liradan 1,9 milyar liraya indi.
Bakanlık bir süredir genel teşvikli yatırımlarla, Proje Bazlı Teşvik Sistemi yatırım başvurularında firma detaylarını açıklamayı durdurmuştu. Toplulaştırılmış istatistiklere göre Proje Bazlı Teşvik Sistemi kapsamında alınan belge sayısı değişmedi ancak bu kapsamda öngörülen yatırım tutarı yılbaşında 1 trilyon 393 milyar lira düzeyindeyken, Mart sonu itibarıyla 1 trilyon 298 milyar liraya geriledi. TL cinsinden toplam gerileme 95 milyar lira oldu.
İlk çeyrekte gerileme yüzde 39,2
Yılın ilk çeyreğinde toplam teşvikli yatırım tutarı ise önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 39,23 oranında azalarak 315 milyar 618 milyon liradan, 191 milyar 790 milyon liraya geriledi. Bu dönemde öngörülen istihdam sayısı yüzde 2 5,05 azalışla 63 bin 130 kişiden, 47 bin 310 kişiye geriledi. İlk çeyrekte düzenlenen belge sayısı ise yüzde 15,53 azalarak 3 bin 199’dan, 2 bin 702’ye indi.
Proje bazlı yatırımlarda iptaller
Bu arada genel teşvik sistemindeki teşvik unsurları dışında daha cömert teşviklerin sağlandığı Proje Bazlı Teşvik Sistemi kapsamında gerçekleştirilmesi öngörülen yatırımlarda da bazı iptallerin olduğu dikkat çekti. Bu kapsamda düzenlenen teşvik belgeleri daha önce Cumhurbaşkanı Kararı statüsünde Resmi Gazete’de yayımlanıyordu. 30 Ağustos 2024’te yayımlanan bir Bazı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımı Verilmesine İlişkin 11 adet karar yürürlükten kaldırılmıştı. Sisteme yönelik firma bazında en son 20 Nisan 2024 tarihinde Ankara Kırıkkale’deki bir savunma sanayii yatırımı için düzenlenen ek teşvik belgesi yayımlanmıştı. O tarihten bu yana söz konusu teşviklere ilişkin belge yayımlanmıyor. Ancak Bakanlığın yayımladığı toplulaştırılmış verilere göre Proje Bazlı Teşvik Sistemi kapsamında yapılan toplam yatırım tutarı, geçen yılın son ayına göre 95 milyar lira azaldı.
2024 yılı sonunda bu kapsamda düzenlenen belge sayısı 57 adetti. 2024 yılında sadece 1 belge düzenlenirken, 2025 yılında da Mart sonuna kadar yine sadece 1 teşvik belgesi düzenlendi.
Geçen yılın sonunda Proje Bazlı Teşvik Belgeleri kapsamında yapılması öngörülen yatırım tutarı 1 trilyon 393 milyar lira seviyesindeydi. Bu yatırımlara 2025 yılında 13 milyar 269 milyon liralık yeni bir yatırım eklenmesine rağmen, öngörülen toplam yatırım tutarı 1 trilyon 393 milyar liradan 1 trilyon 298 milyar liraya geriledi.
