MEHMET KAYA/ANKARA
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin Türkiye ziyaretinde 5 ayrı hükümet anlaşması ve kamu şirketi TPAO’nun Kerkük’te BP’nin proje şirketine ortak olmasına yönelik anlaşmalar dikkat çekti. Yeni kurulan ez-Zeydi Hükümeti ile arasında Kalkınma Yolu’nun temel çerçevesi olabilecek bir mutabakat zaptı imzalandı. Bu imza öncesi Irak hükümetinden Ulaştırma Bakanı'nın itiraz ettiği öğrenildi. Buna karşılık liderlerin de devreye girmesiyle imza atıldı. Projede petrol karşılığı yapım maddesinin de bulunduğu yönünde ifade yer aldı. Öte yandan, Kerkük’te petrol sahası geliştirme ve üretilen ilave petrolden pay alma şeklinde faaliyet gösteren BP’nin proje şirketine TPAO’nun da yüzde 15 ortak olmasına dair iki şirket arasında ayrıca bir anlaşma imzalandığı duyuruldu.
5 anlaşmaya imza atıldı
İki liderin ortak basın toplantısında, Irak’ın Türkiye’ye günlük 1 milyon varil petrol sevki konusunda karşılıklı konuşma gerçekleşti ve Irak Başbakanı bunu yapabileceklerini söyledi. Cumhurbaşkanı Erdoğan da Türkiye’nin komşusundan ihtiyacının hemen hemen tamamı kadar petrol almaya istekli olduğunun altını çizdi. İki ülke arasında, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin huzurunda 5 anlaşma imzalandı. Bunlar, polis kuvvetlerinin eğitimi, gençlik ve spor alanında işbirliği, sınai mülkiyet alanında işbirliği olarak duyuruldu.
Şimdilik Fişhabur devrede
Kritik mutabakat zaptının imzalanması sırasında kısa bir süre anlaşmazlık yaşansa da Kalkınma Yolu’nun temelini oluşturan Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı Üzerinden Demiryolu ve Karayolu Taşımacılığına İlişkin Mutabakat Zaptı ile Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu ve Irak Ulaştırma Bakanı Veheb Selman Muhammed tarafından imzalandı. Bu anlaşmaların Iraklı Bakan Veheb Selman Muhammed’in itirazları nedeniyle geciktiği iddia edildi ancak taraflarca resmi olarak doğrulanmadı.
Bu kritik anlaşmayla, Kalkınma Yolu’nun bir parçası nitelikli Suriye ile Irak’ın sınır noktası Duhok’ta bulunan Fişhabur’dan Türkiye Ovaköy’e kadar olan karayolu ve demiryolu taşımacılığı imzası atılmış oldu. Öte yandan, Türkiye’nin önerdiği, Kalkınma Yolunun inşasının bir kısmının finansmanında ve inşasında, Türkiye’nin petrol alımı karşılığı yapması modeline temel teşkil edebilecek Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı imzalandı.
Günlük 1 milyon varil petrol
Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Irak Başbakanı ez-Zeydi’nin ortak basın toplantısına ise iki ülke arasındaki petrol ticaretinin günlük 1 milyon varile çıkarılması damga vurdu. Irak Başbakanı’nın konuşmasında “Irak ile Türkiye arasındaki ilişkiler daha da ileri gidecektir. Ekonomik kaynaklarımızı da yücelteceğiz, büyüteceğiz, enerji alanında da daha fazla petrol pompalayacağız” sözleri üzerine Erdoğan, araya girerek, “Yani günde 1 milyon varil biz Türkiye'ye petrol verebiliriz diyor” sözleri üzerine ez-Zeydi, “Evet doğru, 1 milyon” yanıtını verdi. Bu konuda, Erdoğan da konuşmasında “Başka yere diyor muhtaç olmayın. 1 milyon varil. Evet Sayın Bakan, sağa sola muhtaç olmaya gerek yok. Hemen komşumuz Irak'tan inşallah 1 milyon varil petrolü buraya transfer ettik mi ihtiyacımızı karşılar” ifadesini kullandı.
Üçüncü nehir "ekonomi" olsun
Irak Başbakanı ayrıca iki ülke arasında su konusunun da konuşulduğunu belirterek “Bu ilişkilerin daha da yüceltilmesi, güçlendirilmesi için çalışıyoruz. Kardeşlik içerisinde bir ortaklık arzu ediyoruz ve özellikle Kalkınma Yolu Projesi üzerinde çalışıyoruz. Sayın Cumhurbaşkanı'yla (görüşmede) dedim ki: 'Bize aslında coğrafya doğal olarak iki nehir vermiş. Biz üçüncü nehrin de artık ekonomi nehri olmasını istiyoruz.' Ve bu da tabii ki Kalkınma Yolu'dur" dedi
Erdoğan: Kalkınma Yolu, Körfez’i dünyaya bağlamaya aday
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, üstü örtülü olarak Barış Sürecine değinerek bu çabanın iki ülkenin de istikrarına katkı vereceğini vurguladı. Kalkınma Yolu projesine vurgu yapan ve bunun enerjiyle çeşitlendirilmesini öne çıkaran Erdoğan, “Körfez bölgesinin dünya ile bağlantısının Irak üzerinden sağlanmasını esas alan Kalkınma Yolu Projesi'nin mevcut gelişmeler karşısında her zamankinden daha önemli hale geldiğini görüyoruz. Bu konuda Sayın Başbakan'ın da güçlü bir iradeye sahip olduğunu memnuniyetle müşahede ettim. İşbirliğimizin bir diğer önemli başlığı enerjidir. Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması dün itibarıyla sona erdi. Şimdi hedefimiz, en yakın zamanda iki tarafın da faydasına olacak kapsamlı enerji işbirliği anlaşması imzalanmasıdır. British Petrol'ün operatörlüğünü yürüttüğü Kerkük üretim sahasında Türkiye Petrollerine ortaklık verilmiştir. Bugün imzalanan anlaşma, enerji alanındaki ortaklık açısından tarihi bir adım olmuştur” diye konuştu.
Türkiye, Kerkük Petrol sahaları geliştirmeye ortak
Irak Başbakanı’nın gezisi devam ederken, imzalanan mutabakat zaptıyla da uyumlu şekilde. TPAO ile Irak’ta faaliyet gösteren BP’nin proje şirketi arasında hisse alımı anlaşması duyuruldu. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan verilen bilgide, BP’nin proje şirketi BP Energy Company of Kirkuk Limited isimli proje şirketinin yüzde 15 hissesini aldığı belirtildi. Anlaşma TPAO Genel Müdürü Cem Erdem ile BP Upstream İş Geliştirmeden Sorumlu Başkan Yardımcısı Andrew McAuslan tarafından imzalandı. İmza töreninin ardından bir açıklama yapan Bayraktar, “Bu anlaşmayla Türkiye, BP ile beraber Kerkük'teki sahalara ortak oldu. Bu aslında üzerinde uzun süredir çalıştığımız bir proje ve Türkiye Petrollerini günde 1 milyon varil petrol ve doğal gaz üretimi yapan bir şirket yapma yolundaki en önemli adımlarımızdan bir tanesi” dedi. Bu projeye daha önce ConocoPhillips de hisse alarak katılmıştı. Bu şirket, Irak'ın bilinen ve halen petrol üretilen Kerkük'teki Baba ve Avanah kubbeleri ile Bai Hassan, Jambur ve Khabbaz sahalarının iyileştirilmesini, üretiminin artırılmasını ve verimlilik yatırımlarını yürütüyor. Anlaşmaya göre bu şirket ilave olarak sağladığı katkı ölçüsünde pay alacak. Petrol ve sahanın sahipliği Irak devlet pertol şirketinde bulunuyor.
