MEHMET KAYA/ANKARA
Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR) tarafından yapılan bir çalışmada, İşsizlik Sigortası Fonu’nun işsizlik ödemeleriyle, fon kaynaklı olarak işverenlere yönelik teşvik uygulamalarının tutarı karşılaştırıldı. DİSK-AR Araştırma Bülteniyle duyurulan çalışmaya göre 2026 Ocak-Temmuz döneminde, fon kaynaklı olarak işbaşı eğitim programları dahil doğrudan ve dolaylı işverenlerin yararlandığı teşvikler toplam giderlerin yüzde 44,3’ünü oluştururken, işsizlere yapılan ödemeler yüzde 31 seviyesinde kaldı.
10 yılda 6,4 puan azaldı
Çalışmada 2016 ve 2023 yıllarına göre Ocak-Temmuz 2026 dönemindeki paylar kıyaslandı. Ayrıca dönemsel aralıklarla da kıyaslama yapıldı. Buna göre, 2016- 2016 arasındaki 10 yıllık dönemde işsizlik ödemesinin toplam giderler içindeki payı 6,4 puan azaldı, işverenlere ödenen doğrudan ve dolaylı teşvikler 24 puan arttı.
DİSK-AR araştırması işbaşı eğitim programı, aktif işgücü programlarından bazıları, kadın ve gençlerin istihdamına yönelik destekler gibi programları teşvik ve destek olarak kabul ediyor. Bu tür faaliyetlerde işçilere yapılan ödemelerin fondan karşılanması yanında, bazı sosyal güvenlik ödemeleri de fon kaynaklı olarak yapılıyor. Bu programlar hükümetçe kamuoyuna teşvik ve destek olarak isimlendiriliyor ya da sunuluyor. DİSK-AR, bunların tamamını işveren desteği ve/veya teşviki olarak sınıfl ıyor ve işsizlik tazminatı ödemelerinin toplam tutarlarıyla kıyaslıyor.
Yararlanma oranı yüzde 17,1
Yapılan çalışmada işsizlik sigortası ödemelerinin, işten çıkan ya da çıkarılan kişilerin içinde az sayıda kişi tarafından yararlanılmasına da işaret edildi. Buna göre, Haziran ayı örneğinde yapılan incelemede, işsiz olarak kayıtlı olan 2 milyon 688 bin işsiz olduğu ancak o ay itibariyle işsizlik sigortasından yararlanan kişi sayısının 460.5 bin kişi olduğu belirtilerek, yararlanma oranının yüzde 17,1 seviyesinde kaldığı vurgulandı.
Araştırma, İşsizlik Sigortası Fonu birikimlerinin değerlendirilmesi sonucu elde edilen getiri tutarının detaylarının açıklanmaması da eleştirildi. 2019 öncesi nema oran ve tutarları açıklanırken, o tarihten itibaren fonun mevduat, tahvil ve son dönemde izin verilen Takasbank Para Piyasasında borç verme yetkisinden elde edilen nema gelirlerinin detaylarının verilmediği hatırlatıldı. Araştırma bülteninde, “İşsizlik Sigortası Fonu'nda biriken kaynakların önemli bir bölümünün Hazine'nin borçlanma araçlarında değerlendirilmesi, fonu aynı zamanda kamu borçlanmasının finansmanında kullanılan önemli bir kaynak haline getirmektedir. Fon kaynaklarının farklı amaçlarla kullanılması, Hazine'nin iç borçlanma ihtiyacını artırabileceğinden, hükümet Fon kaynaklarının kullanımını ağırdan almaktadır” yorumu yapıldı.
"Denetim güçlendirilmeli, veriler açıklanmalı"
DİSK-AR çalışmasının yayınlandığı bültende DİSK’in, Fonun kuruluş amacına uygun kullanılması, işveren destek ve teşviki olarak niteledikleri programların durdurulması, güvenceli, kayıtlı ve nitelikli işlere geçişi sağlayacak şekilde kullanılması, işsizlik sigortasından yararlanma koşullarının kolaylaştırılması, ödeme süre ve tutarının yükseltilmesi taleplerine yer verildi. Ayrıca Fon yönetiminin denetiminin güçlendirilmesi, verilerin ayrıntılı açıklanması istendi.
