HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi ve Sektörel Teşvik Sistemi olmak üzere iki temel unsurdan oluşan yeni teşvik sisteminde, bazı alt dallarda başvurular henüz sonuçlanmamakla birlikte yeni yatırıma yönelik talebin geçmiş yıllara nazaran çok daha düşük seviyelerde kaldığı dikkat çekti. Yeni teşvik sisteminin yürürlüğe girdiği 30 Mayıs 2025’ten bu yana geçen 3 aylık zaman diliminde 110 milyar 459 milyon liralık sabit yatırım öngören 804 yatırım teşvik belgesi düzenlendi. Teşvik belgeli yatırımlar kapsamında öngörülen istihdam ise 17 bin 184 oldu. Yatırımların 81 milyar 355 milyon lirası hedef yatırımlar, 29 milyar 104 milyon lirası ise öncelikli yatırımlar kapsamında gerçekleştirilecek. Geçen yılın aynı döneminde 233 milyar 177 milyon liralık yatırım öngören 2761 teşvik belgesi düzenlenmişti.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, üç ay aradan sonra yatırım teşvik istatistiklerini yeniden yayınladı. Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar’da değişiklikle teşvik sisteminde yapılan köklü değişiklik ile birlikte teşvik sistemi Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi ve Sektörel Teşvik Sistemi olmak üzere iki ana kaleme ayrılmıştı. Bunlardan Türkiye Yüzyılı Kalkınma Hamlesi altında ise Teknoloji Hamlesi Programı, Yerel Kalkınma Hamlesi Programı ve Stratejik Hamle Programı yer alıyor.
Bunlardan Yerel Kalkınma Hamlesi programı için Ağustos ayında başlayan ve Eylül’de sona eren başvurular kapsamında her ilde belirlenen 4 sektör için yatırım talepleri alınmıştı. Buna ilişkin veriler henüz netleşmedi. Bazı programlarda ise henüz net olarak çağırıya çıkılmadı.
Yeni yatırım başvuruları cılız kaldı
Her ne kadar bazı programlara ilişkin bilgiler istatistiklerde yer almasa da yeni teşvik sisteminin temel unsurlarına yapılan yatırım başvuruları oldukça cılız kaldı.
Uygulama tebliğinin yeni yayınlandığı Haziran ayında yabancı yatırımcılardan hiç talep gelmezken, yerli girişimcilere 1 milyar 593 milyon liralık sabit yatırım için 27 teşvik belgesi düzenlendi. Temmuz ayında 10 tanesi yabancı olmak üzere 1050 teşvik belgesi ile 30 milyar 476 milyon liralık yatırım öngörüldü. Ağustos’ta ise 76 milyar 708 milyon liralık sabit yatırım öngören 435 proje için teşvik belgesi düzenlendi. Böylece yeni teşvik sisteminin ilk üç ayında, (uygulama tebliği 21 Haziran’da yayımlandı) 110 milyar 459 milyon liralık yatırım öngören 804 teşvik belgesi düzenlenmiş oldu.
Aynı teşvik kalemlerini içermediği için karşılaştırmak istatistiki yönden çok anlamlı olmasa da 3 aylık veriler, yeni yatırım iştahının çok güçlü olmadığını gösterdi.
2024 yılı Haziran-Ağustos döneminde 233 milyar 177 milyon liralık sabit yatırım öngören 2 bin 761 proje için teşvik belgesi düzenlenmişti. Bu yılın aynı döneminde düzenlenen teşvik belgesi sayısı yüzde 61.17 azalarak 804’e geriledi. Öngörülen sabit yatırım tutarı yüzde 52.6 azalarak 110 milyar 727 milyon dolara indi.
81,3 milyar liralık hedef yatırım başvurusu
Teşvikli yatırımların türüne göre dağılımına bakıldığında ise hedef yatırımlar kaleminin ağırlıkta olduğu gözlendi. Bu dönemde 81 milyar 355 milyar liralık hedef yatırım, 29 milyar 104 milyon liralık da sabit yatırım başvurusu geldi. Yeni teşvik sisteminin önemli unsurlarından birisini oluşturan ve her ilde belirlenen Yerel Kalkınma Hamlesi programına ilişkin başvurular 1 Ağustos’ta başlayıp 30 Eylül’de sona erdi. Her ilde 4 olmak üzere toplam 324 yatırım konusunda her bir yatırım için 240 milyon liraya kadar destek verilmesini öngören program ile ilgili henüz bilgilendirme yapılmadı. Yeni Teknoloji Hamlesi ve Stratejik Hamle kapsamında da net bir bilgilendirme bulunmuyor.
