ŞEBNEM TURHAN
Sermaye piyasalarında uyarılarla düzenlemeler üst üste gelmeye devam ediyor. Küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın (Morgan Stanley Capital International) haziran ortasından beri devam eden Türkiye piyasalarına yönelik uyarılarının ardından Sermaye Piyasası Kurulu’ndan sonra Takasbank’tan da bir hamle geldi. Bu hamle dünkü MSCI’nın fiili dolaşımı gözden geçirme uyarısının hemen öncesinde atıldı. Şimdi geçen yıl son çeyreğinden bu yana uygulamaya girmesi beklenen yatırım fonlarına yönelik düzenlemeye ilişkin SPK’dan adım bekleniyor.
Artık borç alacak fonlar fon bazında takip edilecek
Takasbank dün TEFAS uygulama esaslarına ilişkin bir değişiklik yayımladı. Tebliğe göre bundan sonra üyelerin nakit, borç ve alacak durumları ayrı ayrı fonlar bazında görülecek ve fon bazında takip edilecek. Ayrıca yine fonların borç ve alacak tutarları netleştirilmeyecek yine fon talimat bazında takibi sağlanacak. Üyeler yatırımcıları adına platforma ilettikleri fon alış talimatında üyenin nakit borç yükümlülüğü görülecek ve fonlara gelen satış talimatları ise fon bazında raporlanarak üyenin yükümlülükleri ortaya çıkacak. Yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini ise portföy yönetim şirketleri takip edecek. Üye bazında nakit borç kapama hesabı korunurken teminat hesapları ayrıştırıldı ve operasyonel takibi kolaylaştırmak için TEFAS teminat hesabı ile nakit alacak dağıtım hesabı açıldı.
Otomatik kredi yok teminat var
En önemli değişiklik teminat tarafında. Artık fon alım talimatlarında uygulanana işlem, fonlama limiti, teminat bulundurma yükümlülüğü ve buna bağlı otomatik kullandırılan kredi uygulaması tamamen kaldırıldı. Bunun yerine TEFAS limiti uygulamasına geçildi ve fon alım talimatlarında TEFAS limitinin yüzde 25'i kadar teminat bulundurma şartı getirildi. Bunun yanı sıra limit üzerindeki tutarlar için yüzde 100 teminat şartı aranacağı açıklandı. Üyelerin temerrüt durumları için de fon fon görülmesine olanak sağlandı, temerrütlerde ödeme yapılan fon bazında sıradaki satış talimatı için kısmi ödeme kabul edilebilecekken nakdi yükümlülük tamamlanana kadar fon payları yatırımcı hesabında blokede kalacak. Temerrüt faiz borcunu kapatmasına rağmen faizi 3 iş gününde ödemeyen üyelere ise yüzde 10 günlük ödenmeyen tutar üzerinden gecikme cezası uygulanacak.
Büyük işlem için yüksek teminat
Bu yeni uygulama piyasa uzmanları tarafından olumlu karşılanırken bundan sonra her fonun parasının ayrı takibinin yapılacak olması, nakit akışının fon bazında izlenebilecek olması en önemli değişiklik olarak öne çıkarıldı. Hangi yatırımcının emrinin tamamlandığı ve ödemesinin yapıldığı da sistem tarafından görülebilecekken işlemlerin takibinde daha fazla şeff afl ık sağlanacağı vurgulandı. Uzmanlara göre otomatik kredi sisteminin kalkması portföy yönetim şirketlerinin de ayrışmasını sağlayacak. Yeterli parası olmasa da önceden Takasbank'tan otomatik kredi kullanabilen şirketler artık yeterli teminat bulundurmadan işlemlerini yapamayacaklar. Büyük işlem yapmak isteyen portföy yönetim şirketleri çok daha fazla teminat tutmak zorunda kalacak. Fonların ayrı ayrı görülmesi ve işlemlerini kapatması kötü fonun sorununun aynı şirketin iyi fonuyla kapatılmasının da artık yapılamayacağı anlamına geliyor piyasa uzmanlarınca. Ve bu durumun sistemik risk ihtimalini azaltmayı hedeflediği de vurgulanıyor.
Şirket şirket fiili dolaşım hesaplayabilir
SPK’nın fiili dolaşım payı hesabı üzerine fonlara yönelik işlemleri şeffafl aştırmayı hedefleyen değişiklikleri piyasa uzmanlarınca endeks sağlayıcı MSCI’nın hem endişelerini gidermeyi hem de sermaye piyasalarında riski azaltmayı öngörüyor. Uzmanlar SPK’nın geçen yılın son çeyreğinde dikkat çektiği yatırım fonlarında manipülasyonu önlemeye yönelik düzenlemesinin de gecikmeden açıklanmasını beklediklerini vurguladılar.
Öte yandan Takasbank’ın hamlesinin hemen üzerine MSCI’nın son bir ayda Borsa İstanbul için yaptığı üçüncü uyarı dün geldi. Endeks sağlayıcısı MSCI, bireysel hisselerin serbest dolaşımdaki pay oranını gözden geçirebileceğini ve belirli fonların elindeki paylar da dahil olmak üzere bazı hissedarları serbest dolaşımdaki pay kapsamından çıkararak “fiili dolaşım dışı” olarak yeniden sınıflandırabileceğini belirtti. Haziran ortasında Kasım 2026’ya kadar yeterli, somut ve güvenilir ilerleme görülmezse, MSCI Türkiye endeksi ve ilgili hisseler için yeni bir danışma süreci başlatabileceğini açıklamıştı.
MSCI’ın uyarıları neden önemli?
Küresel endeks sağlayıcı MSCI, MSCI World, MSCI Emerging Markets (Gelişen Piyasalar), MSCI Türkiye gibi pek çok endeks üretiyor. Bu endeksler ise kurumsal yatırımcılar (fonlar, ETF'ler, hedge fonlar), analistler ve hükümetler tarafından referans olarak kullanılıyor. Bir hisse veya ülke MSCI endeksine dahil edilirse genellikle yabancı sermaye girişi artabilir, çıkarıldığında çıkış yaşanabilir. MSCI endeksine giren ve çıkan şirketler tıpkı Borsa İstanbul’daki gibi fiili dolaşımdaki piyasa değeri ağırlığıyla hesaplanıyor. Piyasa değeri büyük şirketler daha fazla ağırlığa sahip oluyor. MSCI’nın Borsa İstanbul’a yönelik uyarıları da yabancı yatırımcı ve fonların hareketi açısından önem taşıyor ve hızlı bir yabancı çıkışı riski nedeniyle dikkate alınması gerekiyor.
