EVRİM KÜÇÜK
Lübnan, bağımsızlığını kazanmasından bu yana en kötü ekonomik kriziyle boğuşuyor. İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar ülke ekonomine büyük bir darbe indirdi. Ancak ocak ayında göreve başlayan Cumhurbaşkanı Joseph Avn’ın, ülkenin ticari ve siyasi konumunu yeniden kazanmaya yönelik politikalara odaklanması, ekonomik canlanmaya dair iyimserlik yaratıyor. Yine de toparlanma için ülkenin önünde uzun ve zorlu bir yol olduğu belirtiliyor.
BM verilerine göre geçtiğimiz yıl yüzde 4 daralan ekonominin 2025 yılında küçülmeye devam etmesi beklenirken, 2026 yılında ise büyümeye dönebileceği tahmin ediliyor.
Ekonomi ağır hasar aldı
- 2019-2024 döneminde GSYİH yüzde 40’a yakın bir oranda çökerken, yerel para birimi değerinin yüzde 98’ini kaybetti.
- 2023’te yıllık enflasyon oranı yüzde 221’e ulaştı.
- Dünya Bankası tarafından yayınlanan bir raporda, İsrail ile 2023’ten bu yana yaşanan çatışmaların ülkeye 8.5 milyar dolar zarara yol açtığı tahmin ediliyor.
- Konut sektörü en çok etkilenen sektör oldu. Yaklaşık 100 bin konut kısmen veya tamamen hasar gördü ve 3.2 milyar dolarlık hasar ve kayba neden oldu.
- Ticaretteki aksaklıklar, kısmen çalışanların ve işletme sahiplerinin yerinden edilmesiyle yaklaşık 2 milyar dolara ulaştı.
- Mahsullerin, hayvanların ve çiftçilerin yerinden edilmesinin tahribatı, yaklaşık 1.2 milyar doları tutarında tarımsal kayıp ve hasara neden oldu.
Yeni Cumhurbaşkanı güven sağlamaya çalışıyor
Ancak ocak ayında yeni Cumhurbaşkanı Joseph Avn’un göreve gelmesinin ardından uluslararası güvenin tazelendiğine dair bazı belirtiler ortaya çıkmaya başladı.
Birçok ülke Lübnanlı yetkililerle görüşmelere yeniden başlayarak ekonomik işbirliğine daha sıcak baktıklarının sinyalini verdi. Körfez ülkeleri bağları yeniden kurmak için harekete geçti ve bu da Lübnan’ın ekonomik toparlanması için umut verici bir gelişme olarak ortaya çıkıyor.
Yeni dolar hesaplarının açılması, işletmelerin uluslararası ticarete yeniden entegre olmaları için bir mekanizma sağladı.
2026’da GSYİH büyümeye dönebilir
Dünya Bankası aralık ayında yaptığı tahminde İsrail ile çatışmaların reel GSYİH büyümesini 2024'te en az yüzde 6.6 oranında düşürdüğünü tahmin etti. BM ise bu yılın başında yayınladığı raporda, ekonominin yüzde 4’ten fazla daraldığını hesapladı. BM’nin Dünya Ekonomik Durum Beklentileri (WESP) 2025 Raporu’nda ülke ekonomisinin bu yıl yüzde 2 gerileyeceği, gelecek yıl ise yüzde 0.8 büyüyeceği öngörüldü.
18.4 milyar dolarlık ekonomi
Trading Economics de ülke GSYİH’sinin 2026 yılında 18.41 milyar dolar ve 2027 yılında 19.88 milyar dolara çıkacağı tahmininde bulundu.
Türkiye, ülkenin ithalatında 4’üncü sırada
Lübnan ekonomisinde inşaat, gayrimenkul, altyapı ve turizm en önemli yatırım fırsatı sunan alanlar olarak öne çıkıyor. Ülkenin dış ticaretinde Türkiye önemli bir rol oynuyor.
Mineral yakıtlar, yağlar, mücevher, makine, demir ve çelik, plastik mamuller ve hububat başta olmak üzere birçok alanda ithalat yapan ülke ile ikili ticaret Türkiye lehine fazla veriyor. 2023 yılı rakamlarına göre Lübnan, toplam ihracatımızda 40’ıncı, toplam ithalatımızda ise 93’üncü sıra. Türkiye ise ülkenin ithalatında 4’üncü sırada bulunuyor.
Toparlanma için önerilen politikalar
Ancak Lübnan’ın ekonomik ve mali toparlanmasının önünde uzun bir yol var. AI Group yapılan değerlendirmede, hükümetin şu şekilde kararlı önlemler alması gerektiğine dikkat çekildi:
- Mali reformların uygulanması: Bankacılık sisteminde güvenin yeniden inşa edilmesi çok önemlidir, bu nedenle uluslararası para transferlerini kolaylaştıracak ve güveni yeniden tesis edecek reformlar yapılmalıdır.
- IMF ve Dünya Bankası ile işbirliği: Uluslararası finans kurumlarıyla çalışmak, temel mali yardımın sağlanmasına ve güvenilir ekonomi politikalarının uygulanmasına yardımcı olabilir.
- Yolsuzlukla mücadele önlemlerinin güçlendirilmesi: Yabancı yatırımı çekmek için Lübnan’ın yolsuzluğu ortadan kaldırma ve istikrarlı ve şeffaf bir iş ortamı oluşturma konusunda kararlılık göstermesi gerekiyor.
- Lübnan hükümeti uluslararası ticaretteki konumunu güçlendirmek için cesur adımlar atmalı ve gerekli reformları uygulamalı.
