İBRAHİM EKİNCİ
Dezenflasyon programı, faiz, kredi, mevduat, dolarizasyon bakımından tabloyu önemli ölçüde değiştirdi. Neredeyse tersyüz etti denilebilir. Dolarizasyon mevduat tarafından kredi tarafına kaydı. Mevduatta ağırlık TL mevduata kayarken, son 1 yılda kredi piyasasında döviz cinsi kredilerin artış hızı TL cinsi kredilerin iki katı düzeye çıktı. Tüketiciye yönelik kredilerdeki faiz artışı, (baz puan olarak) ticarinin 2 katı düzeye çıkarak, ekonomi yönetiminin “talep kaynaklı” gördüğü enflasyonla mücadele uygulamasını yansıttı. Bu değişimler, artışlar son 1 yılda MB Başkan Yardımcısı Cevdet Akçay’ın “kopmuş” dediği linklerin bazılarını önemli ölçüde onarmış oldu. Mevduat faizlerinin enflasyonla linki, mevduat faizleriyle kredi faizleri linki görece kuruldu.
Tüketici kredilerindeki faiz artışı ticarinin 2 katı
Kredi ve mevduat piyasasındaki köklü değişimi sağlayan en önemli faktör Merkez Bankası, politika faizinin %8,5’ten %50’ye gelmesi oldu. Bu gelişme bankacılık sektöründe faiz oranları üzerindeki “makro ihtiyati” sınırlamaları gevşetti, sektördeki faiz oranları politika faizini izleyerek yükseldi. Ancak bu yükseliş bütün kredi türlerinde aynı oranda olmadı.
Son 1 yılda, en yüksek artış 2.029 baz puanla ihtiyaç kredisinde oldu, tüketici kredileri faizindeki artış 1.940 baz puan oldu, ticari kredi faizlerinde son 1 yıllık artış ise 1.098 puanda kaldı. Özeti, tüketiciye yönelik kredilerdeki artış, ticarinin iki katı seviyede gerçekleşti. Bu tabii, ekonomi yönetiminin enflasyonun ana nedeni olarak gördüğü “talep” tarafını baskı altına alma politikasını yansıtıyor.
Son 1 yılda taşıt ve konut kredilerindeki artış ihmal edilebilir seviyelerde gerçekleşti. Taşıtta 180 puanlık, konutta ise sadece 72 puanlık artışlar oldu.
Bu değişimler, artışlar son 1 yılda MB Başkan Yardımcısı Cevdet Akçay’ın “kopmuş” dediği linklerin bazılarını önemli ölçüde onarmış oldu. Mevduat faizlerinin enflasyonla linki, mevduat faizleriyle kredi faizleri linki görece kuruldu.
■ Kredi, mevduat ve faizlerde son 1 yılın tablosu
● Toplam kredi hacmi 10,6 trilyon liradan 14,9 trilyon liraya çıktı. Kredi büyümesi yüzde 39,7 ile enflasyonun (%49,38) 10 puan altında kaldı.
● Yerli yatırımcılar da düşük kur – yüksek faizden yararlanmaya yönelince (TL kredi artışı %29,4’te kalırken) yabancı para kredi büyümesi %61,3’e ulaştı.
● Halen 15 trilyona yaklaşan toplam kredi hacminin 5,5 trilyonu yabancı para kredilerden oluşuyor.
● Kredi piyasası dolarize olmaya yönelirken mevduatta tersi gelişmeler oldu. Bir dönem döviz cinsi mevduat payı %62 iken, (KKM hariç) bu kez TL mevduatın payı %62 seviyelerine geldi.
● Toplam mevduat son 1 yılda 13,3 trilyon liradan 17,9 trilyon liraya çıktı. Büyümesi %34,8 düzeyinde gerçekleşti. (Bu oran kredi büyümesinin 5 puan altında.)
● TL mevduat 1 yılda yüzde 42,6 artarken, yabancı para mevduattaki artış % 23,5’te kaldı.
● Dolar cinsinden yabancı para mevduat (DTH) son 1 yılda neredeyse yerinde saydı. 29 Eylül 2023’te toplamı 198,9 milyar dolardı. 27 Eylül 2024 itibariyle 197,9 milyar dolar seviyesinde. Yüzde 0,5 gerileme oldu.
● Hızla yükselen Kur Korumalı Mevduat (KKM) hızla azalmaya başladı. Bakiyesi 3,3 trilyon liradan 1,5 trilyona geriledi. Son 1 yıl içinde %54,2 düşüş oldu.
