MÜBERRA TAŞÇI GÜREŞ
Pandeminin ardından şirket kurulumlarında mikro işletmeler üzerinden büyüyen eğilim dikkat çekiyor. SGK verilerine göre bir ve iki kişilik mikro işletmelerde sayı hızla artarken, küçük ve orta ölçekli iş yeri sayılarındaki gerilemenin yüksek olduğu gözlemlendi. 4-49 kişi çalıştıran iş yerlerinde çalışan sayısında, her grupta azalma oldu. 4-6 kişi çalıştıran iş yeri sayısı salgın döneminden bu yana 14 bin 410 adet geriledi.
Pandemi sürecinde firma kuruluşlarının artmasına karşılık, salgın sonrası dönemde küçük işletme sayısında hızlı gerileme yaşandı. SGK’nın iş yeri sayısına yönelik istatistiklerinde salgın sonrası yıl olan 2022’ye göre 1000 kişiden fazla istihdamı olan iş yeri sayısı 2024’e kadar sadece 1 adet artarken, 750-999 kişi çalıştıran iş yeri sayısı 4 adet azaldı. Aynı dönemde 500-749 kişi çalıştıran iş yeri sayısındaki artış ise 66 adet oldu. 500 ve 1000 kişiden fazla istihdamı bulunan iş yeri sayısında ise hemen hemen hiç değişim olmadığı gözlemlendi.
2010 yılına kıyasla bakıldığında, 500 üstü ve 1000 üstü çalışana sahip iş yeri sayısında artış görülse de salgın döneminde gelişerek büyüyen şirketlerin sayısında değişim olmaması dikkat çekti. Çalışan sayısı 1000 kişinin üstünde olan iş yeri sayısı 2010’dan 2024’e 456 adet artarken, salgın öncesine göre bu rakam 199, salgın sonrasında ise 1 adet arttı. 750-999 kişi çalıştıran firma sayısında ise 4 adet azalma görüldü.
1 VE 2 KİŞİLİK İŞ YERİ SAYISINDA ARTIŞ VAR
Son yıllarda, adrese teslim hizmet veren marketler, kurye, kargo şirketleri ve online alış-veriş hizmeti sunan firmaların yoğunlaşmasıyla beraber bu firmalara hizmet veren kuryeler de tek kişilik şirketler kurmuştu. Ayrıca, temizlik hizmetlerinde sağlanan sigorta kolaylığı nedeniyle de SGK’ye bildirimde bulunulduğu için bu tür işlerden dolayı bildirilen iş yeri sayısında da artış yaşandı. Bunun sonucunda da 1 ve 2 kişilik iş yeri sayısında hızlı bir artış gözlendi. 2019’da 709 bin 669 sayısında olan bir kişilik iş yeri sayısı 2024’te 841 bin 349’a yükseldi. 530 bin 781 olan 2 -3 kişilik işletme sayısı 2024 sonuna gelindiğinde 617 bin 251’e ulaştı. Bu şirketleşme eğiliminin bir yönü. Diğer yandan yeni bir yıla giriyoruz. Ülkemiz ekonomisinin küçük ve orta boy işletmeler üzerinden beklentisi yine yüksek.
DİJİTALLEŞME DESTEKLERİ BÜYÜMELİ
Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) tarafından geçen yıl 48 bin 761 KOBİ desteklenirken, bu sayı 2024 sonunda 51 bine ulaşacak. Desteklerin 2025’te ise 51 bine, 2026’da 53 bine ve 2027’de de 54 bine ulaşması bekleniyor. Dijitalleşme yönünde dönüşüm gösteren şirketlerin sayısı oransal olarak artarken, ortaya çıkan sayıların üstüne daha da fazlasının koyulması gerekiyor. KOSGEB'in gelecek yıl 120 işletmenin dijital dönüşüm konusundaki yatırım giderlerini desteklemesi bekleniyor. Bu destekten 2026'da 143, 2027'de de 156 işletmenin yararlanması amaçlanıyor.
KADIN GİRİŞİMCİYE DESTEK ARTIYOR
Kadın girişimcilere yönelik desteklerin artması ise ekonomimiz adına kritik bir gelişme. Kendi alanındaki başkanlıktan girişimcilik belgesi almaya hak kazanan kadın sayısının, yıl sonuna kadar 50 bine ulaşması bekleniyor. Rakamın, 2025'te 52 bin 500, 2026'da 55 bin ve 2027'de 57 bin 500'e ulaşması bekleniyor. Bu belgeyi almaya hak kazanan kişi sayısının ise 2024 sonunda 114 bin, gelecek yıl 115 bin, 2026'da 116 bin ve 2027'de 118 bin olması bekleniyor. Başkanlıkça desteklenen girişimci kadın sayısının da 2025 yılı sonunda ve 2026'da 8 bin 500, 2027'de 8 bin 750 olması hedefi belirlendi. Kadınlara sağlanan desteklerin girişimcilik destekleri içindeki payın gelecek yıl yüzde 27, 2027'de ise yüzde 27,5 olması öngörülüyor.
■ KOBİ'LERİN TOPLAM İHRACATTAKİ PAYLARI YÜKSELTİLECEK
Sağlanan desteklerle KOBİ'lerin ihracat içindeki payları yükseltilecek. 2025’te KOBİ'lerin ihracat içindeki payının yüzde 34, 2026'da yüzde 36, 2027'de ise yüzde 38 olması hedefleniyor. Ülkede yerli ürünlerin desteklenmesi için de çalışmalar yürütülecek. Bu çerçevede KOSGEB tarafından yerli üretimine destek sağlanan ürün sayısının 2025'te 15 olması, yeşil dönüşüm konusunda destelenecek işletme sayısının da 1100'e ulaşması planlanıyor. KOBİ’ler üzerinden gerçekleşen ihracatın 2024’te sene sonuna kadar 88 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Gelecek yıl sonunda ise söz konusu rakam 95 milyar dolara ulaştırılacak.
■ Yeşil dönüşüm için yol haritası oluşturacak
Dünya Bankası desteğiyle Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, TÜBİTAK ve KOSGEB aracılığıyla Türkiye'de sanayinin sürdürülebilir ve verimli yeşil dönüşümü desteklemek amacıyla 450 milyon dolar bütçeli "Türkiye Yeşil Sanayi Projesi" uygulanıyor. Proje kapsamında TÜBİTAK, fi rmalara yeşil dönüşüm süreçlerinde yol gösterecek "mentorluk" uygulaması başlatıyor. 175 milyon dolarlık bütçeden de yararlanarak oluşturulacak mentorluk faaliyetleri, yeşil dönüşüm süreçlerinde şirketlere yol haritası oluşturacak.
Mentorluk müessesesi, KOBİ'lerin yeşil dönüşüm konusunda mevcut durumlarını inceleyecek, sağlanması planlanan başlıkları belirleyecek ve uygun çözümlerin geliştirilerek yol haritalarının oluşturulmasına ve uygulanmasına rehberlik yapacak. Ayrıca, yeşil dönüşüm çerçevesinde KOBİ'lerin iş modelleri, tedarik ve değer zincirleri, ürün ve hizmetleri mentorlar tarafından gözden geçirilecek.
TÜBİTAK, sağlayacağı mentörlük desteği kapsamında, firmaların teknoloji danışmanlığından durum analizine kadar çalışmalarına yüzde 90 hibe desteği verecek. Program için niyet beyanları 31 Ocak 2025'e kadar TÜBİTAK'a sunulabilecek. Beyanlar, 1 Şubat-1 Mart 2025 döneminde değerlendirilecek ve sonuçlar 15 Mart'ta başvuru sahiplerine bildirilecek.
Programda, KOBİ'lerin çözüm ortaklarından alacakları hizmetin süresi en fazla 6 ay, hizmet bedeli ise KDV hariç en fazla 7 bin dolar olarak belirlendi. Değerlendirme sürecinin ardından uygun bulunan proje önerileri için KOBİ'ler ve TÜBİTAK arasında sözleşme imzalanacak.
