MERVE YİĞİTCAN
Yüksek enflasyon, artan üretim maliyetleri ve döviz kurunun görece yatay seyri, sanayici ve tüketiciyi ithal ürünlere yönlendirmeye devam ediyor.
Uygulanan ek gümrük vergileri ve korumacılık önlemlerine rağmen, Çin menşeli ürünlerin Türkiye pazarındaki hakimiyeti rekor kırarak artıyor. TÜİK verilerinden derlenen bilgilere göre, 2026 yılının ilk 6 ayında Çin’den yapılan ithalat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 9,8 artışla 26,3 milyar dolara yükseldi. Bu performansla Çin, Türkiye’nin toplam ithalatından yüzde 13,9 pay alarak tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı.
Yıllık 50 milyar dolar eşiğine geldi
Çin’den yapılan ithalatın son 10 yıllık gelişim seyri, Türkiye’nin dış ticaretindeki bağımlılık yapısını da net bir şekilde ortaya koyuyor. 2016 yılında 25,4 milyar dolar seviyesinde olan ve toplam ithalattan yüzde 12,8 pay alan Çin ithalatı, 2019 yılında 18,4 milyar dolara ve yüzde 9,7 paya kadar gerilemişti.
Ancak pandemi ve ardından gelen küresel tedarik zinciri dönüşümüyle birlikte Çin ithalatı sert bir yükseliş ivmesine girdi. 2021 yılında 32,2 milyar dolara, 2022 yılında 41,4 milyar dolara ve 2023 yılında 45 milyar dolara fırlayan Çin menşeli ürün girişi, geçen yılın tamamında ise 49,5 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Toplam ithalattaki payı yüzde 13,6 olan Çin, böylece son 10 yılda Türkiye pazarındaki hacmini neredeyse ikiye katlamış oldu.
Son 5 yılın ilk yarısında kesintisiz liderlik
Son 5 yılın ocak-haziran dönemleri karşılaştırıldığında, Çin’in Türkiye pazarındaki ağırlığının istikrarlı bir şekilde arttığı görülüyor. 2022 yılının ilk yarısında 20,08 milyar dolar olan ve toplamdan yüzde 11,3 pay alan Çin ithalatı, Rusya’nın ardından ikinci sırada yer alıyordu. 2023 yılının ilk yarısında ise 22,24 milyar dolarla birinci sıraya yükselen Çin, toplam ithalattaki payını yüzde 12’ye çıkardı. Söz konusu yükseliş trendi sonraki yıllarda da ivme kaybetmedi. 2024’ün ilk yarısında 21,28 milyar dolarla yüzde 12,6 paya, 2025’in ilk yarısında 23,96 milyar dolarla yüzde 13,2 paya ulaşan Çin, 2026’nın ilk 6 ayında 26,31 milyar dolarlık ithalatla ilk yarılar itibarıyla tüm zamanların rekorunu kırdı. 2023 yılı itibarıyla enerji ithalatı nedeniyle zirvede yer alan Rusya'yı geride bırakan Çin, son 4 yıldır kesintisiz bir şekilde Türkiye’nin en çok ithalat yaptığı bir numaralı ülke konumunu koruyor.
Uzak Doğu, AB’nin ensesinde
Çin fırtınası, ülke grupları bazında da dış ticarette kartların yeniden dağıtılmasına yol açıyor. Çin’in de içinde yer aldığı Uzak Doğu ülkelerinden yapılan ithalat, Türkiye’nin geleneksel en büyük ticari partneri olan Avrupa Birliği ile arasındaki farkı hızla kapatıyor. TÜİK verilerine göre, 2026’nın ilk 6 ayında Uzak Doğu ülkelerinden yapılan ithalat yüzde 8,9 artışla 49,7 milyar doları aştı. Bu dönemde Uzak Doğu’nun toplam ithalattaki payı yüzde 26,3’e yükseldi. Buna karşın aynı dönemde Avrupa Birliği ülkelerinden yapılan ithalat yüzde 2,2 gerileyerek 55,6 milyar dolara düştü. AB’nin toplam ithalattaki payı ise kritik yüzde 30 eşiğinin altına inerek yüzde 29,4’e geriledi. 2021 yılında Avrupa Birliği ile Uzak Doğu arasındaki ithalat payı farkı 6,4 puan seviyesindeyken, 2026’nın ilk yarısı itibarıyla bu fark sadece 3 puana kadar indi. Bu durum, Türkiye’nin sanayi ve tüketim girdilerinde batıdan doğuya doğru köklü bir dış ticaret eksen kayması yaşadığını gösteriyor.
