İBRAHİM EKİNCİ
İllerin ihracat performansı dikkat çekici değişimler gösteriyor. Bazı iller atak yapmış görünürken, bazı iller, avantajlı konumlarına rağmen gelişme göstermemiş. 2015 yılı itibariyle 100 milyon dolar ihracat yapan iller dikkate alındığında 26 ilin toplam ihracat içindeki payı artmış, 25 ilin azalmış gözüküyor. Artıran grupta “Çorum Vakası”, pay kaybeden grupta “Adıyaman Vakası” var. Çorum, ihracatını 333,3 milyon dolardan 3,5 milyar dolara çıkarmış. Payındaki değişim %500. Bu performansa yaklaşan il yok. Adıyaman’ın ihracatı yarım milyar dolar üstünden 55,6 milyon dolara gerilemiş.
TÜİK’in 2015 - 2024 arasında illere göre ihracat rakamları şu bulguları yansıtıyor: 2024 itibariyle 10 milyar dolar üzerinde ihracat yapan, “büyük ihracatçı” iller büyüklük sırasına göre şunlar: İstanbul (126 milyar $), İzmir (16,9 milyar $), Ankara (15 milyar $), Kocaeli (13,2 milyar $), Bursa (12,4 milyar $) ve Gaziantep (10,3 milyar $). Bu illerin performanslarında dikkat çekici değişimler olmuş.
- İstanbul: Türkiye’nin toplam ihracatının hala yarıya yakınını gerçekleştiriyor ancak, toplam ihracat içindeki payı %52,5’ten %48,1’e gerilemiş. Payındaki gerileme %8,4.
- Ankara: Üç büyük il içinde ihracatında ciddi değişim olan tek il. 2015 - 2020 arasında ihracatında yüksek değişim yok. 7.2 milyar dolardan 8’e gelmiş. Ancak son 4 yıl içinde 8’den 15 milyar dolara fırlamış. Bu dönemde Türkiye’nin toplam ihracatındaki payı %4,8’den 5,7’ye (%20,3 artış) gelmiş.
-İzmir: 2015’ten 2024’e ihracatı 9,5 milyar dolardan 16,9 milyar dolara gelmiş. Aynı yıllar itibariyle Türkiye toplam ihracatındaki payı da %6,3’ten %6,4’e çıkmış. Pay değişimi %3 gözüküyor. Parlak bir performans sayılamaz.
- Bursa: İhracatı 2015’ten 2024’e 9,1 milyar dolardan 12,4 milyar dolara gelmiş. Ne var ki toplam ihracat içindeki payı da bu dönemde %6,1’den %4,7’ye gerilemiş. Payındaki kayıp %22 düzeyinde.
- Gaziantep, Kocaeli: Büyük ihracatçı illerden Gaziantep’in toplam ihracat içindeki payında 2015’ten 2024’e %11,5 düşüş olmuş. Kocaeli ise artıda tutunmayı başarmış gözüküyor. Aynı tarihler itibariyle payı %2,7 artmış.
- Çorum: Toplam ihracat payında en parlak performans gösteren il. 2015’te ihracattaki payı %0,2 düzeyinde. 2020’de %0,5’e gelmiş. 2024’te %1,3 olmuş. 2015’ten 2024’e payındaki artış %500 görünüyor. Aynı dönemde ihracatı 333,3 milyon dolardan 3,5 milyar dolara gelmiş. Çorum’un performansına yaklaşan il yok.
- Samsun, Mersin, Sakarya, Giresun, Muğla, Konya: Türkiye ihracatı içinde payını yüzde 50’den fazla artırdılar. 2015 - 2024 arasında Samsun’un toplam ihracat içindeki payı %104,7 artmış, ihracatı 402,7 milyar dolardan 1,4 milyar dolara gelmiş. Toplamdaki payını %93,4 artıran Mersin’in ihracatı 2,5 milyar dolardan 8,3 milyar dolara gelmiş. Mersin, 2020’den sonra ciddi atak yapmış gözüküyor. Asıl artış bu son 4 yılda olmuş.
- Adıyaman: İhracat payında en ciddi kayıp olan il. 2015 yılında 548,6 milyon dolar ihracat yapan Adıyaman’ın 2020 ihracatı 69 milyon dolar, 2024 ihracatı 55,6 milyon dolar. 2015’ten 2024’e toplam ihracat içinde payındaki kayı %94,2 düzeyinde.
Nevşehir iyi gidiyor, Edirne şaşırtıyor
2015 itibariyle 100 milyon dolardan az ihracat yapan ancak 2024’te bunu 5’e, 10’a katlayan iller var. Bu illerin durumu şöyle:
- Nevşehir: 2015 ihracatı 100 milyon doları bile bulamayan iller arasında 2024 itibariyle en yüksek ihracat rakamına ulaşan il. 2015 ihracatı 37 milyon dolar, 2024 ihracatı ise 518,7 milyon dolar. İhracat içindeki payı sıfıra yakın olmaktan kurtulmuş.
- Muş, Kastamonu, Çankırı, Düzce: Muş, oransal olarak ihracatını en çok artıran illerin başında geliyor. 2015 ihracatı 868 bin dolar, 2024 ihracatı 245,7 milyon dolar. Kastamonu’nun 2015 ihracatı 42,8 milyon dolar, 2024 ihracatı 275 milyon dolar, Çankırı’nın 2015 ihracatı 68,6 milyon dolar, 2024 ihracatı 404,4 milyon dolar. Düzce’nin performansı da dikkat çekici, 2015’ten 2024’e ihracatı 88,8 milyon dolardan 374 milyon dolara gelmiş. Bu illerin toplamdaki payı hala %1’i bulmuyor ancak ihracat artışları çok dikkat çekici.
- 2015’te değil ancak 2024 itibariyle 100 milyon dolar ihracat yapan diğer iller şunlar: Artvin (205 milyon $), Edirne (105 milyon $), Aksaray (146,6 milyon $), Amasya (165,1 milyon $) ve Kilis (133,7 milyon $). Kilis hariç bu illerin hepsinin toplam ihracat içindeki payı artışta. Trakya’da durumu sadece ihracat değil yatırımlar bakımından da en şaşırtıcı durumu olan il Edirne. Tekirdağ 3 milyar dolardan fazla ihracat yapıyor. Kırklareli 325,2 milyon dolarlık ihracat yapıyor. Türkiye’nin en önemli ihracat pazarı Avrupa’nın sınırı Edirne’nin ihracatı 2024 ihracatı 105,2 milyon dolar!
Ağrı’nın 2015 ihracatı 91,2 milyon dolar, 2024 ihracatı 51,6 milyon dolar. Bayburt da benzer durumda.
Sivas, Van, Kırıkkale: Sivas’ın durumu dikkat çekici. İhracatında artış var ancak Türkiye ortalamasının çok altında. Bu nedenle de toplam ihracat içindeki payında % 30’dan fazla kayıp dikkat çekiyor. Van’ın toplamdaki payında %24, Kırıkkale’nin payında %12,2 kayıp yaşanmış.
