HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) Hanehalkı Tüketim Harcaması istatistikleri, ölçümün yapıldığı 2002 yılından bu yana tüketim kalıplarında önemli değişiklikler olduğunu ortaya koydu.
Örneğin 2002 yılında hane halkı harcamalarının yüzde 26.7’si gıda ve alkolsüz içeceklere yapılırken, zamanla bu grubun payı dramatik biçimde geriledi. 2007’de yüzde 23,6 olan pay, 2012’de yüzde 19,6, 2017’de yüzde 19.7’ye geriledi. 2022’de tekrar yüzde 22.9’a çıkan harcama içinde gıdanın payı geçen yıl itibarıyla yüzde 17,3’e geriledi.
Yarısı konut ve ulaştırmaya…
Bu zaman diliminde ulaştırmaya harcanan para ise olağanüstü düzeyde artış gösterdi. 2002 yılında ulaştırmanın harcama içindeki payı yüzde 8,7 ile tek haneli seviyelerdeyken, takip eden dönemlerde neredeyse geometrik artış gösterdi ve 2007’de yüzde 11,1, 2012’de yüzde 17,2, 2017’de yüzde 18,7, 2022’de yüzde 21.4 ve 2025’te yüzde 20.5 artış gösterdi.
2002 yılında konut ve kiranın toplam harcamalar içindeki payı yüzde 27,3 iken, 2007’de yüzde 28.9’a yükseldi. 2012’de yüzde 25,8 olan konut ve kiranın payı 2017’de yüzde 24.7, 2022’de yüzde 22,4, geçen yıl ise yüzde 29,3 ile en yüksek harcama grubu oldu.
Oransal olarak en çok harcama yapılan ilk 5 grup içinde yer alan giyim ve ayakkabının payı 2002’de yüzde 4.3 seviyesindeyken, takip eden yıllarda sürekli geriledi. 2017’de yüzde 5’e gerileyen bu grubun payı 2025 yılında ise yüzde 4.3’e düştü.
En az harcama kültür, eğitim ve sağlığa
Türkiye’de hanelerin bütçeleri içinde en az harcama yaptıkları gruplar, kültür, eğlence, eğitim ve sağlık oldu. Geçen yıl sağlığa bütçe içinde yapılan harcamanın payı yüzde 2.2 olurken, kültür ve eğlencenin payı yüzde 2,3, eğitimin payı ise yüzde 1,8 düzeyinde gerçekleşti. Öte yandan 2002-2025 döneminde otel, lokanta ve pastanelere yapılan harcamaların payında da gözle görülür artış yaşandı. İlk ölçüm yılında yüzde 4.4 olan bu grubun payı geçen yıl yüzde 6.9’a kadar yükseldi.
Zenginlerin harcama önceliği farklı
Gelir gruplarının harcama değerlendirmelerine göre ise en düşük yüzde 20’lik gelir diliminde olanların harcamalarının üçte ikisini gıda, konut ve kiraya yaptıkları gözlendi. Bu gruptakiler harcamanın yüzde 29.2’sini gıda ve alkolsüz içeceklere yaparken, yüzde 38.7’sini konut ve kiraya harcadıkları belirlendi. Türkiye harcama ortalamalarına göre gelirin yüzde 20.5’i ulaştırmaya harcanırken, en düşük gelir grubunda bu oran yüzde 88.6 olarak ölçüldü. En yüksek gelir grubunun tüketim kalıpları ise en düşük gelir gruplarından belirgin şekilde ayrışması dikkat çekiyor. Bu grup toplam harcamanın yüzde 25.7’sini konut ve kiraya, yüzde 25’ini ulaştırmaya yaparken, gıda ve alkolsüz içeceklere ayırdıkları pay yüzde 12.4’te kaldı.
