VEYSEL AĞDAR/İSTANBUL
Bazı ürünlerin ithalatında haksız fiyat rekabetini önlemek ve yerli üreticileri korumak amacıyla uygulanan “gözetim”de son dönemde peş peşe gelen düzenlemeler uygulamada belirsizlik doğururken birçok malın gümrüklerde beklemesine yol açtı. Danıştay’ın iptal kararının ardından oluşan kaosu gidermek amacıyla Gümrüklere gönderilen yeni genelge ile sorun aşılmaya çalışılırken uygulamadaki farklılıklar belirsizlik yarattı.
Geçen hafta EKONOMİ Gazetesi’nin gündeme taşıdığı krizle ilgili olarak, gümrük müşavirleri ve ithalatçılar Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğü’nden net bir düzenleme beklediklerini açıklamıştı. Talimat gelene kadar gözetimin altında CIF kıymeti olan beyannameleri tescil etmemekte fayda var diyen sektör temsilcileri, EKONOMİ’ye yaptıkları açıklamada uygulamadaki boşluğun giderilmesi ve gümrüklerde normalleşme sürecinin hem ticaretin akışı hem de tedarik zincirinin devamlılığı açısından kritik öneme sahip olduğuna dikkat çekti.
Sektör temsilcileri, Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan genelgede “yurtdışı gider beyanı yapılarak gözetim kıymetine yükseltilebilir” ifadesine açıkça yer verilmediği için, gümrük müdürlüklerinin şu anda yurtdışı gider beyanı yapılan gözetimli beyannameleri kapatmadığını, hatta bu işlemler için ceza uyguladığını veya kıymet araştırmasına sevk ettiğini belirttiler. Sektör temsilcileri, gözetim belgesi almak isteyen firmalar için oluşacak zaman kaybı ve ek maliyet dışında İthalat Genel Müdürlüğü için de ciddi bir iş yükü olacağından gözetim belgesi alma seçeneğinin şu an için uygulanabilir olmadığını savunuyorlar.
Son olarak; kararın, ilerleyen dönemlerde gözetim kıymeti uygulamalarıyla ilgili yeni davalara dayanak teşkil edebileceğini belirten uzmanlara göre Ticaret Bakanlığı’nın gerek uygulama esasları gerek cezai durumları belirleyen yeni bir yasal altyapı oluşturması gerekiyor. Bu süreçte ise farklı yorumlar nedeniyle oluşan bilgi kirliliği ve bekleyen ithalat işlemleri için gümrük idarelerinden uygulama talimatları bekleniyor.
Farklı görüş endişelendiriyor
Bulut Gümrük Müşavirliği AŞ Yönetim Kurulu Başkanı İlhan Bulut, 26 Haziran 2025’te Bölge Müdürlükleri’ne gönderilen bilgilendirme yazısına rağmen, gümrük idarelerinde farklı uygulamaların ortaya çıktığını söyledi. Bulut, şu değerlendirmede bulundu: “Her ne kadar yazıyla konunun çözüldüğü düşünülse de sahada farklı uygulamalar var. Örneğin, faturadaki kıymet gözetim kıymetinden yüksekse ithalat yapılabiliyor. Ancak fatura kıymetinin düşük olduğu durumlarda, eskiden olduğu gibi yurt dışı gider kalemi ekleyerek kıymeti yükseltmek isteyen firmalar işlem yaptıramıyor. Uygulamada birlik sağlanmadığı sürece sıkıntılar devam edecektir.” Bulut, gözetim kıymetinin yükseltilerek ithalatın gözetim belgesi alınmadan yapılmasının, aksaklıkların önüne geçeceğini savundu.
“Kısa süreli bir çözüm”
Asset Gümrük Müşavirliği Genel Müdür Yardımcısı ve Gümrük Müşaviri Mesut Temel de geçen cuma günü yayımlanan yeni tebliğin yalnızca geçici bir rahatlama sağlayacağını dile getirdi. Temel, “İthalat Genel Müdürlüğü ve Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün ortak bir karar alması gerekiyor. Aksi halde uygulamadaki belirsizlik ileride mahkemelere konu olacak ve sektörde kalıcı sorunlar yaratacaktır” ifadelerini kullandı.
“İhracatı da olumsuz etkiliyor”
Türkiye’deki 5 Gümrük Müşavirleri Derneği’nin başkanları dün Gümrükler Genel Müdürlüğüne ortak bir yazı göndererek gümrük idarelerinin büyük bir kısmında gözetime konu ithalat beyannameleriyle ilgili herhangi bir işlem yapılmadığı; az sayıda gümrük idaresinde ise farklı uygulamaların söz konusu olduğuna dikkat çekildi. Yazıda genelgenin iptal edilerek yürürlükten kaldırılması sonrası gözetime tabi eşyalara ilişkin ithalat işlemlerinin neredeyse tamamına yakınının gerçekleştirilemediği vurgulanarak ithalattaki aksamanın ihracatı da olumsuz etkilediği kaydedildi. Yazıda, “Bu bilgiler ışığında, uygulamada yeknesaklığın sağlanması ve ithalat işlemlerinin tamamlanması adına, açıklayıcı ve detaylı bir düzenlemenin yapılmasına ivedi ihtiyaç duyulmaktadır” görüşüne yer verildi.
"YAZI, FİİLEN ESKİ DÜZENİN DEVAM ETTİĞİ İZLENİMİ YARATIYOR"
Gümrük müşaviri Mustafa Atıcı da belirsizliğin halen devam ettiğini belirterek şunları söyledi: “Danıştay iptal kararı sonrasında Gümrükler Genel Müdürlüğü’nün yayımladığı yazı, fiilen eski düzenin devam ettiği izlenimi yaratıyor. Yazıda mevcut mevzuat tekrar edilmiş, ancak iptal edilen hükümlerin yeniden değerlendirilmesi gerekirdi. Türkiye genelindeki Gümrük Müşavirleri Dernekleri’nin bu konuda itiraz yazıları gönderdiğini biliyoruz. Şu anda sahada eski uygulama devam ediyor, bu da ithalatçıları ciddi şekilde zorluyor.” Atıcı, belirsizliğin ithalat sürecinde gecikmelere ve maliyet artışına neden olduğuna dikkat çekerek, “Bu durum ticaretin akışını sekteye uğratıyor. Net bir düzenleme yapılmadığı sürece sorunlar büyüyerek devam eder” diye konuştu.
