ŞEBNEM TURHAN
Sermaye Piyasası Kurulu geçen ay sonundan bu yana yatırım fonlarına yönelik adım üstüne adım atıyor. Haziran sonunda küresel endeks sağlayıcı MSCI’nın başlayan uyarılarından sonra hızlandırılan çalışmalarla 28 Ağustos’tan bu yana önce yatırım fonlarında köklü değişiklikler getiren düzenlemeyi devreye aldı dün de fiili dolaşım oranı hesaplamasında değişikliğe gitti. Tüm bu yenilikler sonrası 28 Ağustos’tan bu yana TEFAS’a açık yatırım 1047 fondan 128 milyar 749 milyon 127,5 bin liranın net çıkış yaşandı, yatırımcı sayısı 15 bin 817 azaldı. Borsa İstanbul’da da değişikliklerin etkisi derinden hissedildi bu dönemde BİST30 endeksi yükselişiyle dikkat çekerken, BİSTTUMY ile BİST500 endeksleri ise düşüş yaşadı.
Endeks değişiklikleri 20 Eylül’de
Küresel endeks sağlayıcı MSCI mayısta ilk somut adımını atarak pay sahipliği yapısındaki soru işaretleri nedeniyle bazı Türk şirketlerinin fiili dolaşım oranlarını aşağı yönlü revize etti ve bazı hisseleri endeksten çıkardı. Haziran sonuna doğru ise küçük ölçekli şirketlerdeki koordineli işlemlerin ve şeff af olmayan fon sahipliklerinin fiili dolaşım pay oranlarını yapay olarak şişirdiğini vurguladı ve Kasım 2026'ya kadar somut ve güvenilir ilerleme sağlanmazsa Türkiye'nin küme düşme adımını başlatabileceğini duyurdu. Temmuz başında ise uyarı tonu biraz daha sertleşti ve Türk hisselerini şirket bazında tek tek inceleyeceğini ve kurallara uymayan fonların elindeki payları fiili dolaşım dışı ilan edeceğini açıkladı.
Bu uyarıların ardından SPK ve Takasbank adımları gelmeye başladı. SPK 28 Ağustos'ta serbest fonları temel alan büyük düzenlemesinde öncelikle fonların içindeki şirketlerin pay sahipliğine göre sınırlamalar getirdi, dün ise fiili dolaşım oranına müdahale etti. Dünkü duyuruda pay sahipliğinde bildirim sınırı yüzde 5'ten yüzde 3'e indirildi, en kritik adım ise fiili dolaşım oranları hesaplanırken dolaylı ortaklıklar ve fonların arkasındaki gerçek sahipler de hesaba dahil edildi. Şimdi gözler Borsa İstanbul'da. 20 Eylül yeni endeks değişikliği bu yeni fiili dolaşım hesabıyla yapılacak ve özellikle BİST30'a girip çıkabilecek hisseler daha dikkatli izlenecek. Kasım 2026 ise MSCI'nın endeks incelemesi dönemi olarak takip edilecek.
En yüklü para çıkışı 53.4 milyar lira
İşte SPK’nın 28 Ağustos’ta başlayan ve dün de devam eden değişiklikleri TEFAS’a açık yatırım fonlarında yansımasını buldu. TEFAS verilerine göre TEFAS’a açık 1047 fondan 28 Ağustos’tan bugüne 128 milyar 749 milyon 127,5 bin liralık net çıkış yaşandı. Para çıkışının yanı sıra yine aynı dönemde 15 bin 817 yatırımcı da ayrıldı. Bu dönemde en fazla net para çıkışı olan fon 53.4 milyar lira ile Pusula Portföy Para Piyasası Fonu olurken onu 42.7 milyar lira ile Tera Portföy Birinci Serbest Fonu izledi. Yapı Kredi Para Piyasası Serbest Fonu'ndan 31.6 milyar lira, Garanti Portföy İkinci Para Piyasası Fonu'ndan 27.4 milyar lira net çıkış yaşandı. Yapı Kredi Portföy İkinci Para Piyasası Serbest Fonu'ndan 23.6 milyar lira, Pusula Portföy İkinci Para Piyasası Fonu'ndan 19.4 milyar lira, Deniz Portföy Para Piyasası Fonu'ndan ise 18.9 milyar lira çıktı. 28 Ağustos'tan bugüne 10 milyar lira üzerinde net para girişi yaşanan 12 fon dikkat çekti.
Net para çıkışının yanı sıra yatırımcı kaybıyla da öne çıkan fonlar bulunuyor. TEFAS verilerine göre 28 Ağustos'tan bugüne en çok yatırımcı çıkışı 48 bin 27 ile Pusula Portföy Hisse Senedi Fonu'nda yaşandı. İkincilik ve üçüncülük de Pusula Portföy fonlarında yatırımcı çıkışında. Pusula Portföy Birinci Değişken Fonu'nda 15 bin 624, Pusula Portföy Para Piyasası Fonu'ndan ise 10 bin 449 yatırımcı kaybı gerçekleşti. Tera Portföy Birinci Serbest Fonu'nun yatırımcı kaybı ise 6 bin 954 oldu.
Veriler yönetmelik sonrası yatırım fonları getirilerinin de değiştiğini ortaya koyuyor. Düzenlemeler sonrası en fazla kayıp yüzde 64,49 ile Pusula Portföy Hisse Senedi Fonu'nda gözlenirken, onu yüzde 61 kayıpla Pusula Portföy Birinci Değişken Fonu oldu. Bulls Portföy Birinci Serbest Fonu yüzde 32,43, Bulls Portföy Voltran Katılım Serbest Fonu da yüzde 32,28 kaybettirdi bu dönemde. Re-Pie Portföy İkinci Hisse Senedi Serbest Fonu'nda 28 Ağustos'tan bugüne getiri kaybı yüzde 24,54.
En yüklü giriş 48.6 milyar lira oldu
Yönetmelik değişikliği TEFAS'a açık fonlarda toplamda net para çıkışına neden olsa da bazı fonlara bu dönemde net giriş yaşandı. 28 Ağustos'tan bugüne en fazla net giriş 48,6 milyar TL ile Tera Portföy Hisse Senedi Fonu'nda gerçekleşirken, Garanti Portföy ÖPY Serbest Özel Fonu'na 34.5 milyar lira net giriş oldu. Yapı Kredi Portföy Birinci Serbest Fonu'na da 32.9 milyar lira, Tera Portföy Para Piyasası Fonu'na ise 31.2 milyar lira giriş oldu. 9 yatırım fonuna bu dönemde net para girişi 10 milyar lirayı aştı. 28 Ağustos'tan bu yana en yüksek getiriyi ise Atlas Portföy Sentiment Serbest Fonu yüzde 12,87 ile sağladı. Ak Portföy Petrol Yabancı BYF Fon Sepeti Fonu yüzde 10, Atlas Portföy Serbest Fon yüzde 9,79, Ziraat Portföy Üçüncü Serbest Fon yüzde 8,50, Tera Portföy Dördüncü Hisse Senedi Serbest Fon yüzde 8,04, Tera Portföy Hisse Senedi Fonu ise yüzde 7,41, Rota Portföy Yedinci Hisse Senedi Fonu ise yüzde 7,22 getiri verdi.
BİST30 endeksi getiride ayrışıyor
Yatırım fonlarındaki değişikliklerin Borsa İstanbul endekslerine yansıması da çarpıcı oldu. 28 Ağustos’tan dün saat 13.25 itibariyle BİST100 endeksi yüzde 0,78, BİST500 endeksi yüzde 2,06, BİSTTUMY yani BİST100 dışı hisseler yüzde 4,79 kayıpta. Bu dönemde sağladığı yüzde 2,73 getiriyle BİST30 endeksi öne çıkarken BİST50 endeksi de yüzde 0,5 yükseldi.
Yatırım fonlarına yönelik hisse kısıtları BİST30 endeksi hisselerini kapsamıyor. Bu nedenle yatırım fonları değişikliklere uyum sağlama döneminde portföylerine daha fazla BİST30 hissesi alma gayretinde. Öyle ki piyasa uzmanlarının verdiği bilgiye göre önceki gün bir portföy yönetim şirketinin yaptığı alımlarla banka hisselerinin de aralarında bulunduğu 5 hissenin tavan gördü. Uzmanlar bu portföy yönetim şirketinin önceki gün BİST30 hisselerine 18 milyar liralık alım yaptığını belirtti.
Limit yüzde 3’e indi, fondaki paylara yakın takip
SPK, fiili dolaşım oranı ve pay sahipliğine ilişkin kararlarını açıkladı. Buna göre, 11 Eylül'den itibaren kurul, borsada işlem gören ihraççıların sermayesindeki pay sahipliği bildirim yükümlülük sınırının yüzde 3 olmasına karar verdi. Diğer taraftan doğrudan yüzde 3 ve üzeri paya sahip gerçek ve tüzel kişileri gösteren tablo ile serbest fonlar dahil dolaylı yoldan yüzde 10 ve üzeri pay sahipliklerini gösteren tablo, Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) tarafından anlık güncellenecek. MKK tarafından açıklanan dolaylı pay sahipliği verileri pay alım teklifi yükümlülüğü gibi dolaylı pay sahipliğinin değerlendirildiği düzenlemeler açısından doğrudan esas alınabilecek nitelik arz etmeyecek. Fiili dolaşımdaki pay kavramı "halka açıklık oranını gösteren kavram" olarak tanımlanacak ve fi ili dolaşımdaki pay oranı MKK tarafından izlenebilen paylar üzerinden hesaplanan fi ili dolaşımdaki pay adedinin MKK’nin izleyebildiği toplam pay adedine bölünmesi suretiyle hesaplanacak. Kamu tüzel kişiliğinin mülkiyetindeki paylar ile şirketin, şirket kurucularının ve konsolidasyona tabi ilişkili kuruluşların sahip olduğu paylar hesaba dahil edilmeyecek. Geri Alınan Paylar Tebliği ve pay geri alımlarına ilişkin SPK ilke kararları kapsamında gerçekleştirilen geri alım işlemleriyle alınan paylar da fi ili dolaşım dışında tutulacak. Şirket sermayesinin yüzde 10 veya daha fazlasına sahip ortakların ellerindeki paylar da aynı kapsamda değerlendirilecek.
Şirketin yönetim kurulu ve denetim kurulu üyeleri, genel müdür veya yetki ve görevleri itibarıyla genel müdüre denk ya da daha üst konumlarda görev yapanların sahip olduğu paylar da fi ili dolaşım hesabına dahil edilmeyecek. Genel müdüre veya genel müdüre denk kişilere doğrudan bağlı olarak çalışan genel müdür yardımcısı ve benzeri unvanlara sahip üst düzey yöneticilerin payları da kapsam dışında tutulacak. Şirketlerin sandık ve vakıflarının mülkiyetindeki paylar da hesaplamaya dahil edilmeyecek. Sermaye piyasası mevzuatı kapsamında özkaynak olarak verilenler, kredili işlemle alınarak teminata konu edilenler veya İstanbul Takas ve Saklama Bankası AŞ piyasaları için teminata konu edilenler dışında teminat olarak verilen paylar da fi ili dolaşım dışında tutulacak.
Tera, Pusula ve iştiraklerini almak için görüşüyor
SPK’nın fon düzenlemeleri sonrasında sektörde ilk satın alma haberi Tera Grubu’ndan geldi. Tera Yatırım Menkul Değerler’den Kamuyu Aydınlatma Platformu’na yapılan açıklamaya göre Tera Grubu'nun finansal hizmetler alanındaki büyüme stratejisi, faaliyet alanlarının genişletilmesi ve güçlü bir finansal ekosistem oluşturulması hedefleri doğrultusunda Pusula Finans Holding ve bağlı şirketlerini satın almak için görüşmelere başladı. KAP açıklamasında “Pusula Finans Holding payları ile Pusula Finans Holding’in hissedarı olduğu Pusula Portföy Yönetimi, Pusula Yatırım Menkul Değerler ve Katılım Evim Tasarruf Finansman başta olmak üzere, Pusula Finans Holding ve hissedarlarının bağlı şirketlerinden oluşan iktisadi bütünlükteki payların Tera Grubu şirketleri tarafından devralınmasına yönelik olarak mevcut pay sahipleriyle görüşmelere başlanmıştır” denildi. Açıklamada, planlanan işlemin Tera Grubu'nun sermaye piyasaları, portföy yönetimi, yatırım hizmetleri ve finansal hizmetler alanlarındaki mevcut faaliyetlerinin ölçeğini ve çeşitliliğini artırma stratejisinin önemli bir adımını oluşturduğu kaydedildi.
