MEHMET KAYA/ANKARA
Doğu Akdeniz’de ABD ve İsrail’in İran’a başlattığı saldırıyla enerji anlaşmaları bir kez daha gündeme geldi. EKONOMİ Gazetesi, 2020’den bu yana kamuoyuna yansıyan anlaşma ya da mutabakat zaptları ve şirketlerin taraf olduğu sözleşmeleri açık kaynaklardan derledi. Temmuz ayında, Irak petrol ve gazını Türkiye’yi by-pass ederek Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaştırma girişimi için Suriye-Fransa arasında imza atıldı. Ayrıca Fransız petrol devi TotalEnergies Suriye açıklarında arama hakkı elde etti. Türkiye ise KKTC ile tüm Akdeniz için ucuz çözüm olabilecek Karpaz-Dörtyol arasında bir doğalgaz boru hattı için anlaşma imzaladı.
Küresel enerji devleri başrolde
Ham petrol ve doğalgaz üretim, ticaret ve taşıma mutabakat zaptları ya da anlaşmaları, bölgedeki tüm ülkelerin küresel enerji devleri başrolde olduğu görülüyor. Şirketlerin yoğun olarak ülke imzalarına bağlı olarak arama ruhsatları alması dikkati çekiyor. Ülke şirketlerinin dahil olduğu bu ruhsatlarda ana roller ise küresel enerji devleri. Türk şirketi TPAO’nun uluslararası anlaşmalara dayalı arama ruhsatlarında Akdeniz’de sadece Libya bulunuyor. Bu ülkede de siyasi sorunlar devam ediyor ve Hafter yönetimi bu anlaşmaya karşı çıkmayı sürdürüyor.
Macron'un Suriye ziyareti sırrı
Akdeniz’deki anlaşmalara yakın zamanda Suriye ile Fransa da eklendi. Türkiye’deki NATO zirvesine gelmeden önce Suriye’yi ziyaret eden ilk batılı ve BM Güvenlik Konseyi üyesi ülke lideri olan Macron, ülkesinin şirketi TotalEnergies’in Suriye açıklarında petrol ve gaz aramasına yönelik bir belge imzaladı.
Belgenin anlaşma mı yoksa mutabakat zaptı mı olduğu yönünde net bir bilgi bulunmuyor. Bölgede aynı zamanda enerji koridorları üzerinden de birbiriyle çıkar çatışması yaratan gelişmeler oluyor. En önemlilerinden biri Körfez ülkelerinin Akdeniz’e erişme yolunda oldu. Türkiye Basra-Yumurtalık hattının hem ticaret, hem enerji yolu olması için çaba harcarken, Irak’ın Suriye üzerinden Akdeniz’e ulaşacak bir boru hattı üzerinde girişimler bulunuyor. Suriye’nin önceki yönetim döneminde imzaladığı bazı anlaşmalar fiili olarak durdu.
Türkiye-KKTC hattıyla küresel öneri
Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de Avrupa’nın desteklediği Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan Merkezli doğalgaz- petrol boru hatları girişimine karşılık, KKTC ile imzaladığı anlaşma bir pozisyon alma niteliği taşıyor. Pahalı İsrail-GKYR-Yunanistan-AB girişimine karşılık, uygun maliyetli üstelik altyapısı büyük oranda hazır KKTC-Türkiye hattı anlaşmasıyla küresel bir “öneri” yapılmış durumda.
Türkiye ile KKTC arasındaki anlaşma, KKTC’ye doğalgaz eriştirmek niteliği öne çıksa da çift yönlü çalışabilecek şekilde tasarlanıyor. Bölgede bulunacak yeni kaynakların bu hat üzerinden küresel pazara ihracına imkan verecek Hatay ve Adana’nın sahillerinde hem petrol, hem de doğalgaz için altyapı bulunuyor. Buradaki altyapı, Türkiye doğalgaz boru hattı ile Avrupa’ya da hali hazırda bağlı durumda.
