HÜSEYİN GÖKÇE/İMAM GÜNEŞ
Birçok sanayi ürünü ile kritik tarım ürünlerinin ithalatında radikal değişikliklere gidildi. Dış ticaret alanında 3 Cumhurbaşkanı Kararı ve 22 ayrı tebliğ yayımlandı. Bu düzenlemelerin en dikkat çekici olanı kuru soğan için yapıldı. Fiyatı semt pazarlarında bile 50 liraya yükselen kuru soğanın ithalatında gümrük vergisi oranı yüzde 5’e indirildi. Kabuklu ve kabuksuz ceviz ithalatında uygulanan ilave gümrük vergisinin miktarı artırılırken, makarna ithalatındaki ek mali yükümlülük ise kaldırıldı. Yapılan düzenlemelerle sanayide yerli üreticileri koruyacak kısmi adımlar atılırken, tarım sektöründe ise yine artan fiyatlar kaynaklı ithalat silahı devreye sokulmuş oldu.
Sanayi ürün gruplarında da köklü değişiklikler yapıldı. Aralarında vites kutusu ile oyuncakların da yer aldığı 82 ürüne ek mali yükümlülük getirilirken, 42 ürüne uygulanan ek mali yükümlülük kaldırıldı. Ayrıca 97 ürünün ithalatına daha önce getirilen vergiye tabi referans fiyat yükseltilirken, 11 sanayi ürününe de yeni referans fiyat uygulanmaya başlandı. Gazeteniz EKONOMİ, gümrük tarifesi değişen ürünleri Gümrük Tarife Pozisyonu( GTP) ve Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) bazında detaylı olarak inceledi.
KURU SOĞANA KARŞI İTHALAT SİLAHI
Yaz aylarında fiyatı düşmesi beklenen kuru soğanda fiyat 50 lirayı aşınca, iç piyasayı ithalat silahıyla kontrol etme mekanizması yeniden devreye girdi. Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile 0703.10.19.00.11 Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonlu (GTİP) kuru soğan ithalatında yüzde 49.5 olarak uygulanan gümrük vergisi oranı yüzde 5’e düşürüldü. İndirimli gümrük vergisi oranları 26 Ağustos’a kadar yürürlükte olacak.
Kabuklu ve kabuksuz ceviz ithalatında da ek mali yükümlülük yeniden belirlendi. Kabuklu cevizde ton başına 451 dolar olan ek mali yükümlülük 738 dolara, kabuksuz cevizde 1158 dolar olan ek mali yükümlülük ise ton başına 1772 dolara çıkarıldı.
TATLI BİBERDEN DİYET MAMASINA
0904.21.10.00.00 GTİP’li kurutulmuş tatlı biber ithalatında yüzde 19.5 olan gümrük vergisi yüzde 41’e çıkarıldı.
3920.20.21.00.19 GTİP’li Plastik baskılı propilen polimer ürününün DTÖ üyesi olmayan ülkelerden ithalatında ton başına 328 dolar ek mali yükümlülük getirildi.
5503.20.00.00.11 GTİP’li poliesterden sentetik devamsız liflerin DTÖ üyesi olmayan ülkelerden ithalatında yüzde 3.2- 4 arasındaki gümrük vergisi 21 Eylül’den itibaren yüzde 20 olarak uygulanacak.
2106.90.98.00.19 GTİP’li diyet maması ithalatı Sağlık Bakanlığı tarafından kontrol belgesi düzenlenmesi halinde ek mali yükümlülüğe tabi olmayacak.
1702.40.90.00.00 izoglikoz başlığı altında yer alan ‘diğerleri’ ürünü indirimli gümrük vergisine tabi ürünleri gösteren VII sayılı listeden çıkarıldı. Bu listedeki 1702.30.50.00.00 GTİP’li ürünlerin tıbbi amaçlı kullanımında kapsam yeniden belirlendi.
Bu karar kapsamında ek mali yükümlülük getirilen veya ek mali yükümlülüğü artırılan ürünlere yönelik ithalat beyannamesi 30 gün içinde tescil edilen ürünlere önceki ek mali yükümlülükler uygulanacak.
VİTES KUTUSU, OYUNCAK BEBEK, DEĞİRMEN TAŞI
Ek mali yükümlülük listesine 82 yeni ürün eklendi, 42 ürün listeden çıkarıldı.
İşte ek mali yükümlülük getirilen ürünler::
Dimetil formamit, döküntü, kalıntı ve hurda yarı mamuller başlığı altındaki 3926.90.97.90.23 GTİP’li ürün, 4810 öi 4811 GTİP’li inorganik maddelerle sıvanmış kağıt ve karton, 6804 GTİP’li değirmen taşları, bileği taşları, 7224 GTİP’li külçe alaşımlı çelik, 7411 GTİP’li bakır boru, 8301 GTİP’li adi metalden kilitler, 8424.30.90 GTİP’li hava basınçlı püskürtücüler, 8481 GTİP’li valfler, 8487.90 GTİP’li yağ keçeleri, 8512 GTİP’li motorlu taşıtlar ve bisikletlerde aydınlatma cihazları, 8546 GTİP’li elektrik izolatörleri, 8708.40.91 GTİP’li vites kutuları, 9018 GTİP’li cerrahi diş iğneleri, 9029 GTİP’li sayaç ve hız göstergeleri, 9503 GTİP altında yer alan oyuncak bebek arabaları, elektrikli tren, oyuncak bebek.
MAKARNA İTHALATINDA EK MALİ YÜKÜMLÜLÜK KALKTI
Cumhurbaşkanı Kararı ile 42 ürüne yönelik uygulanan ek mali yükümlülük ise kaldırıldı. Bu kategoride en çok dikkat çeken ürün makarna oldu. Makarnaya uygulanan ek mali yükümlülük kaldırıldı. Otomobil üretiminde kullanılacak kapı kilidi ithalatında yüzde 20’lik ilave gümrük vergisi alınmayacak. Ayrıca 8507.60.00.00.21 GTİP’li lityum iyon akü ithalatında yılbaşına kadar ilave gümrük vergisi alınmayacak.
GIDA AMBALAJI İTHALATINA EK MALİ YÜKÜMLÜLÜK
Tek kullanımlık içecek şişeleri, gıda ambalajları ve sentetik tekstil elyafı üretiminde kullanılan, 78 mg ve daha fazla viskozitesi olan polietilen tereftalat (PET Resin) ithalatında yerli üreticilerin başvurusu üzerine üç dönem halinde uygulanmak üzere ek mali yükümlülük getirildi.
Buna göre söz konusu ürünün ithalatında 19 Temmuz’dan 30 Aralık 2026’ye kadar ton başına 120 dolar, 31 Aralık 2027’ye kadar 115 dolar ve 30 Aralık 2028’e kadar ise ton başına 110 dolar ek mali yükümlülük uygulanacak. Aralarında Güney Amerika ve Türk Cumhuriyetlerinin de bulunduğu çok sayıda ülke için 36 bin tonluk gümrük vergisiz olarak tarife kontenjanı açıldı.
97 ÜRÜNÜN İTHALATINDA REFERANS FİYAT YÜKSELTİLDİ
İthalatta Gözetim Uygulamaları hakkında 9 ayrı tebliğ ile akıllı saat, lastik, oyuncak gibi ürünlerde gümrük vergisine esas referans fiyatlar yükseltildi. Yani ürünün ithalat fiyatı ne olursa olsun, gümrük vergilendirmesi yeni referans fiyatlar üzerinden yapılacak.
6907.21-22-23-30-40, 6910.10-90 GTİP numaralı mozaik küp ve seramiklerde referans fiyat 1000-5000 dolar olarak belirlendi. Bu ürünlerin önceki referans fiyatı 700-2500 dolar arasında değişiyordu.
8512 GTP’li korna, 8517 GTP’li görüntülü telefon ve kapalı devre konuşma sistemlerinde referans fiyat 10-40 dolardan, 25-100 dolara yükseltildi. 8708 GTP’li debriyaj ve baskı komplesinde 2-9 dolardan, 2-10 dolara yükseltildi.
8430 GTP’li asansör fotosel ve kılavuz rayları, 1-25 dolardan, 2-25 dolara yükseltildi. 9503 GTP’li oyuncaklarda 5 bin-30 bin dolardan, 5 bin-50 bin dolara yükseltildi. 7005-7007 GTP’li cam, emniyet camlarında kg başına 0.5-0.7 dolardan, 0.7 ile 4.5 dolara yükseltildi. 8517.13.00 GTİP’li akıllı saatler ‘diğerleri’ ürünü için 200 dolardan, 250 dolara yükseltildi. 3909.40 GTP’li bakalit ile 4811 GTP’li aseptik kağıtlarda 1.5-1.75 dolardan, 1.5-5 dolara yükseltildi. 4011- 4013 GTP’li otomobil lastiklerinde, 3-6 dolarlık alt ve üst sınır korunda, ara fiyatlar yükseltildi.
11 ÜRÜN İÇİN YENİ REFERANS FİYAT BELİRLENDİ
7011.10.00.00.90 GTİP’li serum ampullerinde kg başına 10 dolar, 7202.90.90.00.12 GTİP’mi kaplanmış telde kg başına 1.8 dolar, 7308.40.00.00.00 GTİP’li iskele ve beton kaplama malzemesinde kg başına 4 dolar, 7324.10 GTP’li paslanmaz çelik lavabo kg başına 13 dolar, 8213.00.00.10.11 GTİP’li makasta kg başına 20 dolar, 8409.91-99 GTP’li pistonlarda kg başına 25 dolar, 8433.90 GTP’li biçerdöver zıpkınında kg başına 15 dolar, 8708 GTP’li rot ve rot başı ürününde kg başına 10 dolar.
Ticaret Bakanlığı: İç ve dış piyasaları yakından talip ediyoruz
Ticaret Bakanlığı’ndan düzenlemelere ilişkin yapılan açıklamada, yerli üretimin korunması, haksız rekabetin önlenmesi, istihdamın artırılması ve cari açığın azaltılması hedefleri doğrultusunda çalışmaların sürdüğü belirtilerek, “Ülkemizin girdi tedarik stratejisi ile sanayimizin ara mamul temin imkânları da gözetilerek, iç ve dış piyasalardaki gelişmeler yakından takip edilmek suretiyle ithalat politikalarımızda gerekli güncellemeler yapılmaktadır” ifadeleri kullanıldı.
Yeni düzenlemeler nasıl değerlendirildi?
■ Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe: Bu karar ağırlıklı olarak bitmiş ürünleri kapsıyor. Çin'in çok düşük fiyatlarla ürün sunabilmesi, iç pazarda yerli üreticiler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor. Alınan düzenleme de esas olarak içeride üretim yapan firmaları bu haksız rekabete karşı korumayı amaçlıyor. Kur baskısı bu şekilde devam ettiği sürece ithalat maalesef üretime göre daha cazip hale geliyor. Bazı firmalar üretim yapmak yerine ithalatı tercih edebiliyor. Bu nedenle yerli üretimi ve sanayiciyi koruyacak tedbirlerin alınmasını doğru buluyoruz. İhracat tarafında ise önemli bir olumsuz etki beklemiyoruz. Düzenleme, farklı sektörlerde özellikle bitmiş ürün ithalatını kontrol altına alarak iç pazardaki yerli üreticiyi desteklemeyi hedefliyor.
■ Makine İhracatçıları Birliği (MAİB) Başkanı Sevda Kayhan Yılmaz: OECD bulguları ve güncel sübvansiyon raporları Çinli şirketlerin ucuz kredi, vergi muafiyeti ve hibelerle OECD'deki rakiplerine kıyasla 3 ila 8 kat daha fazla sübvanse edildiğini ortaya koyuyor. Çin'in şirketlerine sağladığı bu destekler küresel pazarda haksız rekabet yaratırken, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin yerli sanayiine de büyük zarar veriyor. Çinli firmaların son 20 yıldaki küresel pazar payı artışının yaklaşık %60'ının doğrudan bu politikalara dayandığı düşünülürse, bu durumla başa çıkmanın firmalar ölçeğinde imkânsız olduğu daha iyi anlaşılacaktır. Zaten bunun yansımalarını iç pazarımızda da görüyoruz. 2026'nın ilk 5 ayında Çin'den makine ithalatımız %3,9 artışla 5,5 milyar dolara ulaştı ve Çin’in toplam makine ithalatımızdaki payı %30'a yaklaştı. Küresel ticaret için kronik hale gelen bu sorunu, DTÖ aktif olarak devreye girmeden kökten çözmek zor. Ancak küresel işbirliği sağlanana kadar kendi pazarımızı korumak hayati olduğundan, savunmacı adımları kıymetli buluyoruz. Ticaret Bakanlığımızın makine ve sanayi ekipmanlarında yüzde 0 ila 30 arasında uyguladığı son ek gümrük vergisi hamlesi, Çin'in sübvansiyon baskısını ve sektörel yoğunlaşmayı hafifletecek bir düzenleme oldu. Haksız rekabetin önlenmesi, yerli üretimin korunması ve cari açığın azaltılması hedefleri doğrultusunda atılacak her adımı destekliyoruz.
■ TİM Otomotiv Endüstrisi Sektör Konseyi Başkanı ve OİB Başkan Yardımcısı Baran Çelik: İhracat için kullanılacak ara mamulleri Dahilde İşleme Rejimi (DİR) kapsamında temin edebildiğimiz için alınan karar ihracatı doğrudan etkilemeyecektir. Dolayısıyla alınan tedbirlerin ihracatı olumsuz etkileyeceğini düşünmüyoruz. Bu düzenlemeler daha çok iç pazarda Çin'in oluşturduğu haksız rekabetten kaynaklanan dezavantajları gidermeye yönelik. Çin'e karşı acil önlemlere ihtiyaç vardı. Açıklanan adımlar bekleniyordu ve doğru yönde atılmış tedbirler olarak değerlendiriyoruz.
