Şans Sohbetleri'nde bu hafta gazeteci Hakan Güldağ ve ekonomist Ali Ağaoğlu, İran'a saldırının piyasalara etkisini ele aldı
Güldağ: Savaş başladı. Bizi nasıl etkiler? Dünyayı nasıl etkiler? Neler beklemeliyiz?
Ağaoğlu: Sadece bir çatışma değil, bölgede çok ama çok ciddi değişimler olacağı anlaşılıyor. Orta Doğu'ya yayılacak bir savaş riski var.
Güldağ: İran'ın en üst düzey lideri, dini lideri Ali Hamaney öldürüldü. Trump'ın planları hızla saldırıp İran yönetimine diz çöktürerek masaya oturtmak olabilir ama hiç hesap etmedikleri gibi savaşın yayılma riski var.
Ağaoğlu: Akıllarda çabuk biter mi sorusu var. Çabuk biteceğini düşünmüyorum. Bir, İran kolay lokma değil. İki, herhalde İran buna az çok hazırdı. "Madem ısrarcısınız, o zaman rejimi değiştirelim" denmeyecektir.
Güldağ: Yaygınlaşma ihtimali de yüksek. İran'a saldırının hemen öncesinde patlak veren Pakistan-Afganistan kapışması manidar. İran ile Pakistan arasında nükleer işbirliği görüşmeleri yapılıyordu. Pakistan, Afganistan'ı bombalarken "Hindistan'ın uydusu oldular" dedi. Hindistan Başbakanı Modi, hemen saldırı öncesi İsrail'e gidip Netanyahu ile görüştü. Bunlara tesadüf deyip geçilemez. Sıkıştırılmak istenen Çin de açık ya da kapalı İran ve Pakistan'a destek verecektir. Risk büyüyor.
Ağaoğlu: Rusya-Ukrayna 4 yıldır sürüyor.
Güldağ: Gazze de 2 yıldan fazla sürdü. ABD-İsrail, İran'da iç savaşı zorlayacak. Yoksa karadan müdahale zor İran'a.
Ağaoğlu: Hatırlarsan, G20 toplantısında, Çin’in tek yol-tek kuşak stratejisine karşı, Hindistan’dan başlayıp, Körfez'e, Suudi Arabistan’a gelip, oradan İsrail’e giden alternatif bir ticaret yolu projesi var.
Güldağ: Yakın coğrafyamızdaki bu savaş ekonomimizi etkiler. Ayrıca bir göç riski oluşabilir. Bölge ülkeleri savaşı istemiyordu. Ama çıktı. Şimdi cepheler netleşecek. Kendi aralarında gerginlik yaşayan Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, ABD-İsrail hattında saf tutuyor. Keza diğer Körfez yönetimleri de. Hatta Ürdün de o cepheye dahil olmuş görünüyor. Suudi Arabistan ile son dönemde Türkiye'nin arası epey düzelmişti. Özellikle savunma sanayiinde. Petrolde ne beklersin?
Ağaoğlu: Brent, haftayı 73 dolardan kapattı. Önemli bir teknik eşik. Üstüne çıkılmaması pazartesi planlanan görüşmeler nedeniyleydi. Şimdi ise savaş çıktı; Hürmüz fiilen kapandı. Fiyatlar artacaktır. İlk etapta 78 dolar seviyesi kritik eşik olacak. Ama Suudi Arabistan başta, üretimi artırabilecek kapasite var.
Güldağ: Hürmüz sadece İran'ın kullandığı bir boğaz değil. Denizden yapılan dünya petrol ihracatın yüzde 25'i. Günde 20 milyon varil. Ayrıca Katar başta, dünya doğalgaz ihracatının da yüzde 20'si. Kızıldeniz alternatifi de var ama hepsini toplasan günde 7 milyon varili geçmiyor. Ve zaten hali hazırda kullanılıyor bu kanal.
Ağaoğlu: Gemilerin gitmediği ve sigortalanmadığı durumda petrol fiyatı üzerindeki etkisi daha da artar. 78 doların üzerine çıktığı durumda, 87,5-88 dolar seviyesi var. Yani bir 10 dolar, arkasına bir 10 dolar daha...
Güldağ: ABD şimdilik İran'ın petrol tesislerini vurmadı. Boru hatlarını vurursa Türkiye doğrudan etkilenir. Vadeli fiyatlar ne diyor?
Ağaoğlu: Nakit, yani anında parayı verip aldığım petrol mart kontratı 67,06; nisan 67,02, mayıs 66,89, haziran 66,56. Her kontratta fiyat düşerek devam ediyor. İyi haber. Ancak pazartesiyi görmek lazım. 5-10 dolar yukarıda, farklı fiyatlamalar görülebilir. Ancak piyasa da biliyor ki, bu savaşın uzun sürmesi Trump'ın işine gelmez. Kasımda ara seçimlere girecek. Hedefi iki elma şekerini birden yemek; hem zafer ilan etmek hem de petrol fiyatını o vakte kadar düşürmek.
Güldağ: Tabii Trump da kadiri mutlak bir güç değil. Keser döner, sap döner, gün gelir hesap döner. Altın fiyatlarında ne bekliyorsun?
Ağaoğlu: Hafta sonu organize olmayan piyasalardaki altın fiyatı 5.380 dolara çıktı. Önemli bir seviye. Onsu 5.240 dolardan kapatmıştı hafta sonu. Sadece bugün değil, bütün hafta çok oynak bir piyasa göreceğiz. Altında, zirveye, 5.600'e yaklaşırız. Gümüşte 100 doları geçeriz. Ama hemen yeni zirve beklemem. Önce Çin'deki açılışı bir görelim. Savaşın seyri çok önemli.
Güldağ: 5,598 altının zirvesiydi. Oralardan çok ciddi bir düşüş yaşandı 4600'lere.
Ağaoğlu: Evet, çok sertti. Önceden bu düzeltmeyi yaşayıp zararları hisseden ancak satmamış olanlar, fiyatlar zirveye yaklaştıkça satma eğilimine girebilir. Özellikle de, eğer bu savaş çok uzamayacak diye düşünürlerse.
Güldağ: Altın-gümüş dışında beklentin?
Ağaoğlu: Emtia ve tarımsal emtiada oynaklık olur. Altın, gümüş yenmez ama savaşta gıdaya, petrole, bakıra ihtiyaç artar.
Güldağ: Kur tarafında beklentin nedir?
Ağaoğlu: Merkez Bankası'nın rezervlerinde azalma var. Ama yabancılardan gelecek kur atağını çok rahatça savuşturabilecek durumdayız. İçeriden gelecek bir kur atağını savuşturmada da yeterli olacaktır. Bir panik zıplama beklemem. Ama özellikle yakın zamanda döviz kredisine dönmüş olan şirketlerin bir kısmı, "bu riski aldım zaten huzursuzum, yavaşca kapatma yoluna gideyim düşüncesiyle bir miktar alım yapabilir. Ama kur tarafında bunun içeride majör bir değişiklik yaratmasını beklemiyorum.
Savaş, dezenflasyon programını da zorlar
Güldağ: İTO'nun şubat ayı tüketici enflasyonu yüzde 3,85 geldi. TÜİK'inki için beklentiler yüzde 2,8 ile 3,4 arasında değişiyor. Geçen şubatta TÜFE 2,27 çıkmıştı. Bu kez, enflasyonun yıllık bazda düştüğünü değil, yükseldiğini göreceğiz. Şimdi savaşla birlikte, petrol fiyatları yüksek kalırsa...
Ağaoğlu: Mevcut programı olumsuz etkiler. 3 Mart'ta yüksek bir gıda enflasyonu görebiliriz. TEPAV'ın TGE gıda fiyat endeksi 6,74 çıktı.
Güldağ: Ama Türk-İş'inki de 3,65 çıktı. Çok farklı...
Ağaoğlu: Ama her ikisi de önceki gıda enflasyonunun üstünde. Olumlu adımlara rağmen dezenflasyon programını zorlayacak gelişmeler var. Petrol fiyatlarının savaş nedeniyle uzun süre yüksek kalması cari açıkta planlarımızı değiştirir, kur üzerinde baskı oluşturabilir. Bu da enflasyonla mücadeleyi zorlayabilir.
Güldağ: 8-9 aydır, TÜFE'de yüzde 33 ile 30 arasında patinaj var. Bu yıl 25'in altı kolay değil... Yine de çok ters ayakta yakalanmadık. Rezervler yüksek. Makro dengeler de olumlu seyrediyor. Savaş kısa sürerse program yoluna devam eder.
