Dünya hızla dijitalleşiyor, ticaretin şekli değişiyor ve bu değişimin en önemli aktörlerinden biri de, gümrük işlemleri. Gelişen teknoloji, küresel ticaretin daha hızlı, güvenli ve verimli olmasını sağlarken, çevresel sorumluluk da her geçen gün daha büyük önem kazanıyor. Yeşil Lojistik, Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması gibi son dönemde sıklıkla karşılaştığımız kavramlara bir yenisi daha ekleniyor: Bu kavram “Yeşil Gümrük”.
Ülkemiz de dünya genelinde devam eden bu dönüşüm sürecine eşlik etmek amacıyla, Ticaret Bakanlığı tarafından başlatılan kâğıtsız gümrük uygulamaları ile dijitalleşme ve yeşil dönüşüm hedeflerine güçlü adımlar atıyor. Bu yenilikçi yaklaşım, sadece gümrük işlemlerini hızlandırmakla kalmıyor, aynı zamanda doğal kaynakların korunmasına, enerji verimliliğine ve çevresel sürdürülebilirliğe de katkı sağlıyor. “Yeşil Gümrük” ve “Kâğıtsız Gümrük Uygulaması” kavramlarını ASSET GLI Risk ve Yasal Uyum Koordinatörü Barış Çakır ile konuştuk.
“Yeşil Gümrük” ve Ticaret Bakanlığı’nın kâğıtsız gümrük uygulaması nedir? Şu ana kadar hayata geçen kâğıtsız gümrük uygulaması mevcut mudur?
“Yeşil Gümrük” kavramını en basit haliyle tüm gümrük süreçlerinin herhangi bir karbon salımına sebebiyet vermeden tamamlanmasının sağlanmasını olarak tanımlayabiliriz. Kâğıtsız gümrük uygulamaları ise ticaretin dijital ortamda yapılmasını sağlayan, kâğıt bazlı işlemleri ortadan kaldırarak işlemlerin elektronik ortamda yürütülmesini hedefleyen bir sistemdir. Kâğıtsız gümrük uygulamaları, gümrük işlemlerinin daha verimli, hızlı ve güvenli bir şekilde yapılmasını amaçlar. Bu uygulama, gümrük işlemlerinin dijitalleşmesini, şeffaflığın artırılmasını ve tüm gümrük süreçlerinde bürokratik işlemlerin azaltılmasını sağlamaktadır.
Peki, bu tarz gümrük uygulamaları ne zamandan beri hayatımızda var?
Ticaret Bakanlığı çağın gerekliliklerine uygun davranarak birçok bakanlığa öncü olan Kâğıtsız Gümrük Uygulamasını ilk olarak pilot idare seçtiği Esenboğa Gümrük Müdürlüğün de 20.03.2019 tarihinde sadece ihracat işlemlerinde olacak şekilde hayata geçirmiştir. 30.04.2019 tarihinden itibaren ise ülkemizdeki tüm gümrük idarelerindeki ihracat beyanları sadece sistem üzerinden yapılarak kâğıt ortamında beyan verme dönemi sona ermiştir. Oldukça verimli ilerleyen bu süreçte ihracat işlemlerine ek olarak ithalat beyanları da Ankara Gümrük Müdürlüğü, Ankara Gar Gümrük Müdürlüğü, Aksaray Gümrük Müdürlüğü, Kayseri Gümrük Müdürlüğü, Kayseri Serbest Bölge Gümrük Müdürlüğü ve Konya Gümrük Müdürlüğü olmak üzere toplam 6 gümrük idaresinde kâğıtsız beyan usulüne göre işlem görebilmektedir. Ticaret Bakanlığı’nın kısa sürede uygulamayı tüm Türkiye geneline yayacağı aşikârdır.
Kâğıtsız gümrük uygulamasının faydaları nelerdir?
Ticaret Bakanlığınca gerçekleştirilen dijital dönüşüm projeleri de dikkate alındığında onlarca kurum ile yapılan entegrasyon çalışmaları sayesinde sadece sistem üzerinden yürütülen işlemlerin sayısı her geçen gün artmaktadır. Güncel durumda gümrük süreçlerinde 100’ün üzerinde belge dijital ortamda işlem görülüp kağıt nüshası olmadan teyit edilebilme kabiliyetine ulaştı. Yine de bu bağlamda kâğıtsız gümrük sisteminin birçok faydasını ve avantajını aşağıdaki başlıklar ile sıralamak mümkün.
- Zaman Tasarrufu: Gümrük ve dış ticaret işlemleri, kâğıtsız sistem sayesinde daha hızlı ve etkin bir şekilde yapılabilmekte bu da dış ticaret işlemlerinin hızlanmasını sağlamaktadır.
- Çevre Dostu: Kâğıt kullanımının azalması, çevreye olan olumsuz etkileri azaltır.
- Bürokrasinin Azalması: Kâğıt belgelerle yapılan işlemler ortadan kalkar ve manuel müdahaleler azaltılır. İdareler ilave taleplerini yine sistem üzerinden mükellefe ileterek gereksiz bürokratik hareketler azalır.
- Arşiv Yükü Azalacak: Kâğıt ortamda belge ibrazı sona ereceğinden, arşivleme yükü ortadan kalkacak, belge ve sertifika beyanı esnasında yaşanan zaman ve maliyet kaybı son bulacak.
- Şeffaflık: Dijital sistemler, işlemlerin her aşamasının izlenebilmesine imkân tanır. Böylece şeffaflık artırılır ve usulsüzlüklerin önüne geçilir.
- Hata Oranlarının Düşmesi: Otomatik sistemler, insan hatalarını minimize eder, yanlış beyanları önler ve doğruluğu artırarak sürdürülebilirliği destekler.
Bu uygulamanın yeşil ve dijital dönüşüm süreçleri ile olan ilişkisi nedir?
Kâğıtsız gümrük uygulamaları, sadece ticaretin hızlanmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirliği de destekler. Hem kâğıt kullanımını azaltarak doğal kaynakları korur hem de dijitalleşme sayesinde enerji tasarrufu ve karbon emisyonlarını azaltır. Gümrük işlemlerinin daha verimli hale gelmesi, yeşil dönüşüm projelerine katkı sağlar ve çevre dostu ticaretin önünü açar. Zincirleme etki mekanizmasını harekete geçiren bu ekosistem ile karbon ayak izi azaltılarak yeşil dönüşüme katkı sağlanır.
Kâğıtsız gümrük uygulamaları ve dijitalleşme, lojistik sektöründe de önemli değişimlere yol açmaktadır. Kâğıt belgelerin yerine dijital platformların kullanılması, gümrük işlemlerinin daha hızlı ve verimli bir şekilde tamamlanmasına olanak tanır. Bu, taşıma süreçlerinde daha az bekleme süresi ve daha hızlı geçişler anlamına gelir. Sonuç olarak, taşıma araçları daha kısa sürelerde işlemlerini tamamlar, bu da karbon emisyonlarını azaltır. Dijitalleşme, gümrük işlemleri sırasında araçların sınır kapılarında bekleme sürelerini kısaltır ve böylece taşıma sırasında yakıt tüketimi azalır. Ayrıca, dijital sistemlerin entegrasyonu, daha verimli rota planlamalarını destekleyerek karbon ayak izini azaltabilir.
Kâğıtsız gümrük uygulamalarının geleceği hakkında neler söylersiniz?
Kâğıtsız gümrük uygulamaları, teknolojinin ilerlemesiyle daha da gelişecektir. Blockchain teknolojisi gibi yeni nesil dijital çözümler, gümrük işlemlerinin güvenliğini artıracak ve dolayısıyla işlemlerin daha hızlı ve güvenli bir şekilde yapılmasını sağlayacaktır. Ayrıca yapay zekâ ve makine öğrenimi gibi teknolojiler, gümrük beyannamelerinin daha doğru şekilde değerlendirilmesini sağlayarak verimliliği artıracaktır. Bu sayede hızlanan ve sıfır atık amaçlanan teknolojik geleceğe dış ticaret sistemleri de ayak uyduracaktır.
