Yener KARADENİZ
Türkiye’de toplam vergi gelirlerinin yüzde 5,3’ünün elde edildiği tütün ürünleri, kaçakta da önde gele alanlardan biri. 150 milyar TL olan pazarın yüzde 28-30’unun yasa dışı kaçak ticaretten oluştuğunu kaydeden sektör temsilcileri, söz konusu ticaretin yol açtığı vergi kaybının 70 milyar TL’yi bulduğunu kaydetti. Bu kapsamda harekete geçen Tütün Sanayicileri Derneği ve sektörün en büyük oyuncuları arasında yer alan üyeleri, “Yasa Dışı Kapı Dışı” kampanyası başlattı. Söz konusu kampanya dolayısıyla düzenlenen basın toplantısında konuşan JTI Türkiye Kurumsal İlişkiler ve İletişim Direktörü Zeynep Öztürk, yapılan bir araştırmaya göre 2022’de Türkiye’de kayıt dışı ekonominin GSYH içindeki payının yüzde 32’ye ulaştığına dikkat çekti. Tütün ürünlerinde ise dünya genelinde toplam tüketimin yüzde 10-12’si civarındaki bir kısmının kayıt dışı olduğunu söyleyen Öztürk, söz konusu oranın Türkiye’de yüzde 30’lara ulaştığını kaydetti. Bunun önlem alınması gereken büyük bir sorun olduğunu vurgulayan Öztürk, “Türün Sanayicileri Derneği olarak bizler de bir farkındalık ve bilinçlendirme çalışması başlatmak istedik. Yasa dışı ticaret ile mücadele önce bireylerden başlar. Hem tüketici hem de esnaf bu konunun farkında olmalı. Bu nedenle Yasa Dışı Kapı Dışı Kampanyası’nı tüketici ve esnafın farkındalığını artırmak yasa dışı ticarete dur demeleri için çağrıda bulunmak ve ülke olarak kayıplarımız konusunda bilinç oluşturmak amacıyla hayata geçiriyoruz” diye konuştu.
150 milyar TL’lik pazarın 125 milyar TL’si vergi
Philip Morris Türkiye Genel Müdürü Filiz Yavuz Diren ise tütün ve tütün mamulleri sektörünün Türkiye’de 2022 itibari ile yıllık 150 milyar TL’yi aşan büyüklüğe ulaştığını ve bunun yaklaşık 125 milyar TL’sinin vergilerden oluştuğunu anlattı. Diren, “Bu toplam devletin topladığı vergilerin yüzde 5,3’ünü tek bir sektör olarak bizler oluşturuyoruz. Bizler, 25 bin çalışanımız ile sanayiciler, 150 bin bakkallar ve 50 bin tütün çiftçisinden oluşuyoruz. Bu mücadelede çorbada tuzumuz olsun diyerek bizler de bu kampanyayı başlattık. Önemli etkileri var. Yine yapılan bir araştırmaya göre yasa dışı ticaretin toplam pazarın yüzde 28’ini aştığını görüyoruz. Bu da 2022 için 40 milyar adetlik sigara anlamına geliyor. Bunun vergi etkisi ise sadece bir yıllık vergi kaybı 70 milyar TL. Sektörümüz son derece regüle. Kayıt dışı ekonominin bizim sektörümüzde kontrolsüz satıcılar tarafından gerçekleştiriliyor. Hiçbir standarda uyulmuyor. Burada kayıpların teröre kadar aktarıldığını duyuyoruz” diye konuştu.
Yasa dışı ürün satan mağaza sayısı 20 bine ulaştı
BAT Türkiye, Bulgaristan ve Kuzey Kıbrıs Genel Müdürü Alper Yüce de geçmiş dönemde daha ziyade yasa dışı yolar ile ülkemize sokulan tütün ürünlerinin şekil değiştirerek makaron, doldurulmuş makaron ve açık sarmalık tütüne doğru evrildiğini söyledi. Ülkede kaçak ürünlerin üçte birini bu tarz ürünlerin oluşturduğunu anlatan Yüce, “Doldurulmuş makaron ise en yaygın kaçak ürün. Üretimi bazen bireysel bazen endüstriyel makineler ile elde ediliyor. Tahminlerimize göre kaçak sigaranın yüzde 40’ını bu tarz ürünler oluşturuyor. Öte yandan 2016 yılında 6 bin civarında olan yasa dışı açık tütün ve dolu makaron satan noktaların sayısı bugün yaklaşık 20 bine ulaştı” diye konuştu. Geçmişte çok daha büyük hacmi olan kaçak ve sahte sigaraların ise halen belli oranda da olsa satıldığını belirten Yüce, kaçak sigara ticaretinin 2014’te yüzde 20,7’ye çıkmasını takiben devletin kararlı mücadelesi, mevzuat düzenlemeleri ve etkili saha önlemleri sayesinde 2020 yılı sonunda bu oranın yüzde 1,5’e kadar düştüğünü, ancak 2022 yılı sonu itibariyle yüzde 6 seviyesine yükseldiğini belirtti.
Yasa dışı ticareti önlemek için 3 öneri
Imperial Tobacco Türkiye Yönetim Kurulu Başkan Vekili/ Ülke Müdürü Can Menteş, devlet tarafından yürütülen mevcut operasyonların devamının ve kapsamının genişletilmesinin önemine dikkat çekti. Menteş, yapılacak bazı mevzuat düzenlemelerinin ve ilave denetimlerin yasa dışı tütün mamulleri ticaretinin önlenmesinde önemli kazanımlar sağlayacağını dile getirdi. Menteş, hayata geçirilmesi için çağrı yaptığı 3 başlığı şöyle sıraladı: “Birincisi, izinsiz tütün ticareti için öngörülen hapis cezasının yeniden 3-6 yıla çıkarılması. İkinci olarak, yasa dışı tütün mamulü üretim teçhizatlarının internet ortamında satışının engellenmesi. Ve son olarak, yasa dışı ticarette kullanılan araçların müsadere edilmesi.” “Kaçak, Sahte ve Taklit Ürünlere Dair Tüketici Algısı” araştırmasına göre yasa dışı tütün tüketenlerin dörtte biri, yasa dışı tütün veya ürün alırken bunun yasa dışı olduğunun farkında olmuyor. Yasa Dışı Kapı Dışı kampanyası ile özellikle bu noktaya dikkat çekilerek hem toplumun bu konuda bilinçlendirilmesi hem de kayıt altında olmayan bir zincirin önüne geçilmesi hedefleniyor.
