VEYSEL AĞDAR
Şubat-mart döneminde Türkiye’nin ihracatında önemli dalgalanmalar yaşandı. En fazla artış, küçük hacimli Orta Doğu ülkelerinde görülürken, büyük hacimli bazı Avrupa ve Asya pazarlarında ciddi düşüşler yaşandı. Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) verilerine göre, Mart ayı ihracatında en yüksek artış Katar’da gerçekleşti. Şubat ayında 69 bin dolar seviyesinde olan ihracat, Mart’ta 1,04 milyon dolara çıkarak %1.415’lik dev bir yükseliş kaydetti. Bunu Kuveyt yüzde 204 ve BAE yüzde 120 izledi. Suriye ve Bahreyn de artış kaydeden ülkeler arasında öne çıktı. Lübnan ve Özbekistan’da da ihracat önemli oranda yükselirken, Afganistan ise Şubat verisi sıfır olmasına rağmen Mart’ta 18 bin dolarlık ihracatla yeni bir pazar olarak dikkat çekti.
Asya ve Avrupa’da düşüş var
Diğer yanda, en fazla düşüş Asya ve Avrupa pazarlarında görüldü. Japonya’daki ihracat %82 oranında düşerken, Malezya ve Singapur sırasıyla %54 ve %47 geriledi. Büyük hacimli pazarlar Rusya Federasyonu ve Polonya’da da önemli kayıplar yaşadı. Rusya’dan yapılan ihracat 101 milyar dolardan 80 milyar dolara gerileyerek, toplam ihracat üzerinde ciddi bir etki yarattı. Belarus ve Mersin Serbest Bölgesi’ndeki düşüşler de dikkat çekti. Bu dalgalanmalar, Türkiye ihracatının hem yeni pazarlara açılma potansiyelini hem de mevcut büyük pazarlardaki kırılganlığını ortaya koyuyor.
İran’ın boşluğu Türkiye’ye yöneldi
Mart ayında Orta Doğu ülkelerine yönelik yaş meyve sebze ihracatında görülen artışı değerlendiren Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı Hayrettin Uçak, Türkiye genelinde mart ihracatının yaklaşık %32,5, Ege Bölgesi’nde ise %11 civarında artış yaşandığını belirten Uçak, bu yükselişin birden fazla etkene dayandığını söyledi. Uçak’a göre artışta en önemli faktörlerden biri, yaz meyvelerinin hasadının başlaması. Özellikle çilek gibi ürünlerin ihracata girmesiyle hareketlilik arttı. Bunun yanında İran’dan Ortadoğu pazarına giden ürünlerin azalmasıyla talebin Türkiye’ye yöneldiğini ifade eden Uçak, fiyat etkisinin de rakamlara yansıdığını vurguladı. Uçak şöyle devam etti; “Hem miktar hem değer bazında artış var. Hava şartları nedeniyle sebze fiyatlarında yaşanan yükseliş de ihracat rakamlarına yansıyor. Önümüzde kiraz, şeftali, nektarin, kayısı ve diğer sert çekirdekli meyvelerin sezonu var. Nisan ortasından itibaren bu ürünlerin devreye girmesiyle artış çok daha belirgin hale gelecek.”
Rusya, Polonya ve Ukrayna’daki düşüş mevsimsel
Rusya, Polonya ve Ukrayna pazarlarında görülen gerilemenin kalıcı olmadığını belirten Uçak, bunun tamamen mevsimsel bir geçiş döneminden kaynaklandığını ifade etti: “Kış meyvelerinin sezonu sona erdi, yaz meyveleri ise henüz tam olarak başlamadı. Bu geçiş dönemlerinde geçici düşüşler yaşanabiliyor. Yaz meyveleri başladığında bu pazarlarda da rakamlar tekrar yukarı çıkacaktır.” Deniz taşımacılığında son dönemde yaşanan navlun artışlarının ihracatçılar için ciddi mağduriyet yarattığını da dile getiren Uçak, bazı firmaların sözleşme yapılmış fiyatların üzerine fahiş artışlar yansıttığını söyledi: “Bir ihracatçımız ürünü gemiye yükledikten sonra navlun bedelinin neredeyse %200 artırıldığını gördü. Bu hem etik değil hem de hukuki açıdan sorunlu. Makul artışlar anlaşılabilir ama bu seviyeler kabul edilemez.” Uçak, bu tür uygulamalara karşı ihracatçıların haklarını araması gerektiğini vurgularken, etik dışı davranan firmalarla ticari ilişkilerin gözden geçirilmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
