HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Türkiye’de enflasyonun önemli kaynaklarından birisi olan gıda kaleminin en önemli unsurlarından birisini de yaş meyve sebze oluşturuyor. Bu konuda da yıllardır ürünlerin çiftçiden sofraya ulaşana kadar aracılar yüzünden fiyatlarının çok artığı tartışılıyordu. Son dönemlerde bir çok operasyon gerçekleştiren Adalet Bakanlığı’nın, dün erken saatlerde bu kez yaş meyve sebze piyasasında faaliyet gösteren büyük işletmelere yönelik başlattığı operasyonda ortaya çıkan bulgular, enflasyonun kaynaklarından önemli bir kısmını göz önüne serdi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen operasyonda; yaş meyve ve sebze piyasasında faaliyet gösteren 41 firmanın yöneticisine sahte belge düzenleyerek piyasayı manipüle ettikleri gerekçesiyle gözaltı kararı verildi.
Soruşturma, fiyatı etkileme, Vergi Usul Kanuna muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden başlatılmıştı. Bu kapsamda sektörde faaliyet gösteren 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 ilde 109 işyeri ve evde eş zamanlı olarak arama başlatıldı.
8 liralık ürüne 24 liralık makbuz
Soruşturma kapsamında 1029 çiftçi ile görüşme yapıldı ve ürünleri hangi fiyattan sattıkları, buna karşılık makbuzların ne kadardan düzenlendiği tespit edildi. Bazı örneklerde ürünlerin gerçek satış fiyatıyla müstahsil makbuzları arasında fahiş fiyatlar tespit edildi. Örneğin Adanalı bir çiftçi inceleme yapılan bir şirketin aracısına 8-9 liradan sattığı kapya biber için firmanın 18.7-23.95 lira arasında müstahsil makbuzu düzenlediği tespit edildi. Bir başka çiftçi 11.5 liraya sattığı biber için 18.7 liralık müstahsil makbuzu düzenlendiğini bildirdi. Bir başka çiftçi ise üretmediği ve satmadığı bir ürüne yönelik adına makbuz düzenlendiğini beyan etti.
Ölü şahıslar adına işlem yapıldı
Bir başka aracı ise 1 Ocak 2025 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında çok sayıda ölü şahıs adına müstahsil makbuzu düzenlediği tespit edildi. Soruşturma dosyasında tutarı 29 bin lira ile 118 bin lira arasında değişen tutarlarda ölü şahıslar adına düzenlenen müstahsil makbuzlarına ilişkin liste yer aldı. Ürünlerin alış ve satış fiyatları arasında neredeyse fark bulunmayan bir firmanın alım satımlarına ilişkin görüşlerine başvurulan çiftçilerin tamamına yakını bu firmaya ürün satmadığını bildirdi.
6 ton portakal alıp 10 ton satmış
Bir başka firma 2026 yılı ilk çeyreğinde müstahsil makbuzu ile 6.7 ton portakal satın alırken, aynı dönemde 9 ton portakal satışı gerçekleştirmiş. Bu firmanın bilançosu ile varlığı arasında büyük fark tespit edildi. Aynı kategoride hal kayıt sistemi verilerinde de uyumsuzluk tespit edildi. Örneğin bir firma 13 bin 488 kg limon, mandalina, nar ve portakal satışı yapmasına rağmen hal kayıt sistemine 8 bin 384 kg ürün gösterdi.
“Mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz”
Operasyona ilişkin açıklama yapan Adalet Bakanı Akın Gürlek, üretici emeğini, vatandaş bütçesini ve piyasanın adil işleyişini koruduklarını söyledi. Gürlek, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelenin Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın desteğiyle kararlılıkla sürdürüldüğünü aktardı ve “Üreticimizin emeğini, vatandaşımızın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini korurken, fiyatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz” dedi. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı’nın “tarladan markete fiyat yolculuğunu” mercek altına aldığını dile getiren Gürlek, “Ticaret Bakanlığımızdan Hal Kayıt Sistemi, Tarım ve Orman Bakanlığımızdan Çiftçi Kayıt Sistemi verileri temin edildi; Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca kapsamlı rapor hazırlandı. Yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına başvurularak ürünlerin üreticiden hangi bedelle çıktığı ve tedarikçilere hangi şartlarda ulaştığı incelendi” dedi.
“Piyasadaki hakimiyetlerini kullanıyorlar”
Bakan Gürlek yapılan incelemelerde, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdikleri; sahte müstahsil makbuzları düzenleyerek gerçeğe aykırı maliyet oluşturdukları ve bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatları yukarı yönlü manipüle ederek haksız kazanç sağladıkları yönünde tespitlere ulaşıldığını anlattı. Gürlek’in verdiği bilgilere göre 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 şüpheli yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 ilde 109 işyeri ve evde eş zamanlı arama başlatıldı. Gürlek soruşturmayı yürüten İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, İstanbul İl Emniyet Müdürlüğü yanı sıra soruşturmaya veri, analiz ve raporlarıyla katkı sunan Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığına teşekkür etti.
Fiyat üreticiden tüketiciye, tarladan sofraya kadar 9 kez artış gösteriyor
Adalet Bakanlığı’nın soruşturma dosyasında yer alan bir şema, gıda enflasyonundaki temel sebeplerden birisi olarak ortaya kondu. Buna göre bir tarım ürünü tarladan sofraya gelene kadar 9 kez fiyatlandırılıyor. Bir başka ifade ile fiyatı 10 kez artıyor. Ancak şunu da belirmek gerekir ki 10 aşamadan oluşan bu zincirin önemli bir bölümü işleyişteki zorunluluktan kaynaklanıyor. Yani olmazsa olmaz unsurlar var ki bunların başında üreticiler geliyor. Bir çok üründe üreticiler emeklerinin karşılığını alamamaktan yakınırken, hatta satış fiyatlarının maliyeti bile karşılamadığından şikayetçi olurken, tüketiciler de aynı ürünü çok pahalıya tüketiyor. Bakanlığın şemasına göre bu zincirde; üretici, üretici örgütü, hal dışı tüccar, hal içi tüccar, komisyoncu, sevkiyatçı, tüketim halindeki komisyoncu, perakendeci olmak üzere 9 kez fiyatlandırılıyor.
