YENER KARADENİZ/İSTANBUL
Emek yoğun sektörlerden hazır giyim ve ayakkabı, Türkiye’nin geleneksel güçlü üretim alanlarıydı. Ancak son yıllarda bu tablo değişmeye başladı. Yükselen üretim maliyetleri, düşük kur ve finansmana erişimde yaşanan sorunlar üreticilerin rekabet gücünü zayıflattı. Gelişmeler ithalatın artmasına yol açarken üretim ve ihracatta ise düşüş yaşanmasına neden oldu. Uluslararası Ticaret Merkezi verilerine göre, 2020’de küresel ayakkabı ithalatı 125,5 milyar dolardı. Bu dönemde Türkiye’nin ithalatı 498 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti ve dünya ithalat sıralamasında 40. sırada yer aldı. Küresel ithalattan aldığı pay sadece yüzde 0,4’tü. 2024’e gelindiğinde küresel ayakkabı ithalatı 163 milyar dolara çıkarken Türkiye’nin ithalatı 1,7 milyar dolara ulaştı. Başka bir ifade ile küresel ithalat yüzde 29,8 artarken Türkiye’nin ithalatı yüzde 243 oranında yükseldi. Böylece dünya ithalat liginde 18 sıra birden çıkarak Türkiye 22. sıraya yükseldi ve dünya ithalat pastasındaki payını yüzde 1,1’e taşıdı.
Üretim üssünden ithalat üssüne
Aynı dönemde ihracat cephesinde ters bir tablo dikkat çekiyor. 2020’de 127,6 milyar dolarlık dünya ayakkabı ihracatından 829,4 milyon dolarlık ihracatla yüzde 0,6 pay alan Türkiye, 2021 ve 2022’de bu oranı yüzde 1 sınırına kadar çıkarmıştı. Ancak 2024’e gelindiğinde dünya ayakkabı ihracatı 179,8 milyar dolara ulaşmasına rağmen Türkiye’nin ihracatı 1,1 milyar dolarda kaldı ve küresel payı yeniden yüzde 0,6’ya geriledi. İhracattaki gerileme bu yıl da devam etti ve üstelik 2025 yılının ocak-ağustos döneminde ihracatta hem miktar hem değer bazında gerileme yaşandı. İstanbul Deri ve Deri Mamulleri İhracatçıları Birliği (İDMİB) verilerine göre, bu dönemde ayakkabı ihracat miktarı 124,4 milyon çifte gerileyerek geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 24,7 düşüş gösterdi. Toplam ihracat geliri ise yüzde 11 azalarak 527 milyon dolar seviyesinde gerçekleşti. Buna karşın, birim ihracat değeri yükseliş kaydetti. 2024’te 3,58 dolar olan çift başına birim fiyat, bu yıl yüzde 18,3 artışla 4,23 dolara çıktı. Aynı dönemde ayakkabı ithalatı ise 991 milyon dolardan 1 milyar 48 milyon dolara çıktı. Yurtiçi satışlardan aldığı pay yüzde 7 seviyelerinden yüzde 30’lara yükseldi. Uzmanlar, sektördeki gidişatın tersine çevrilebilmesi için üretim maliyetlerini azaltıcı adımlar, teknoloji yatırımları ve ihracat desteklerinin kritik olduğunu vurguluyor. Sektör temsilcileri, “Bu yıl ihracat 110-120 milyon çift ile kapanır. 2026’da da benzer bir tablo bekliyoruz. Karlılık yok, elimizdeki stoğu eritiyoruz” dediler.
