MEHMET KAYA/ANKARA
Türkiye’nin haziran ayı petrol istatistiklerinde ABD’den yapılan ham petrol ithalatının gösterdiği sıçrama dikkatleri çekti. Son üç yılın verilerine bakıldığında, Türkiye’nin ham petrol ithalatındaki payı yüzde 0,47’lerdeyken, 2026 Ocak-Haziran döneminde yüzde 5,76’ya yükseldi. Bu yükseliş devam edecek çünkü aylık bazda bakıldığında, daha önce listeye dahi giremeyen ABD’nin haziranda Rusya’yı geçerek birinci sıradaki ithalat partneri haline geldiği görüldü. İhracat tarafında ise ABD Türkiye’den ağırlıklı olarak havacılık yakıtı alıyor.
Sıcak savaşların etkisi büyük
İsrail’in Gazze ve Lübnan’a yaptığı ve sivillerin hayatını kaybettiği saldırıların ardından, 13 Haziran 2025’te İran’a saldırarak başlattığı savaş ve buna daha sonra 22 Haziran’da ABD’nin katılması, Körfez ülkelerindeki ABD askeri tesislerine İran’ın misillemeleriyle başlayan kriz küresel çapta petrol sorunu ortaya çıkardı. Ham petrol yanında doğalgaz ve özellikle petrol ürünlerinden havacılık yakıtında kriz yaşandı. Buna, Ukrayna’nın Rusya’daki rafinerilere saldırıları da eklenince, Rusya Ocak 2026’da benzin ihracatını önce kısıtladı, sonra tamamen yasakladı. Buna 8 Temmuz 2026’da motorin ihracatı yasağı eklendi. Bu yasaklar devam ediyor.
Bu gelişmeler, Türkiye’nin ham petrol ve akaryakıt dış ticaretinde ilginç bir manzarayı ortaya koydu. Petrol zengini ülkelerle komşu Türkiye’nin 2026’da ana ham petrol tedarikçisi ABD haline geliyor. Daha önce yüzde 1 bile olmayan paylar, Ocak-Haziran döneminde yüzde 6’ya yaklaştı ve artmaya da devam ediyor. Aylık bazda Mayıs ve Haziran aylarında ABD Türkiye’nin ana tedarikçisi oldu ve Rusya’yı geçerek birinci sıraya yükseldi.
Küresel çapta karmaşa sürüyor
Piyasa uzmanları, ABD’nin ihracatının kaynağının kendi ülkesi olmayabileceğini vurguluyor. ABD kendi iç üretimini artırma yanında, Venezuela’ya yaptığı operasyon sonrası her ne kadar anlaşma yeni sağlansa da o ülkenin petrolünü kontrol etmeye başladığını vurguluyor. Uluslararası ticaret açısından normal şartlarda ithalatta bir belirsizlik olmayacağı ancak küresel çapta devam eden petrol ve doğalgaz karmaşası nedeniyle, Türkiye’ye gelen ve ABD ihracatı olarak görülen ham petrolün kaynağının neresi olduğuna yönelik temkinli yaklaşım gerektiği vurgulanıyor.
ABD-Rusya ticaret savaşında durum
Bu unsura rağmen, resmi kayıtlara ABD’nin ihracatı olarak yüksek miktarda ham petrol girmeyi sürdürüyor. ABD, Rusya ile küresel çapta sürdürdüğü “ticaret savaşında” iki aylık bir dönem için Türkiye pazarında Rusya’ya karşı başarı sağlamış görünüyor. Savaş sonrası Türkiye’nin ham petrol ve akaryakıt ithalatında manzara birden bire değişmeye başladı. Türkiye, Rusya’dan hem ham petrol, hem de yüksek miktarda motorin ithal ediyor. Hatta Türkiye’de yapılan motorin teslimlerinin 2026 Ocak-Mayıs döneminde yüzde 35,7’si, motorin ithalatının yüzde 87,19’u Rusya’dan yapılıyor. Rusya’nın yasağının etkisi Temmuz istatistikleriyle görülmeye başlanacak.
İhracatta manzara değişikliği yok
İthalat tarafında ABD’nin hızlı ham petrol satış artışına karşılık, Türkiye’nin ABD’ye akaryakıt ihracatında havacılık yakıtı liderliğini sürdürüyor. Bu ticaret geçmişe kıyasla hızlanmış durumda. ABD’ye Türkiye’den 2025 yılının tamamında 258.2 bin tonu havacılık yakıtları olmak üzere 309 bin ton akaryakıt ihraç edildi. Yüzde 27,77 ile ABD en fazla akaryakıt ihracatı yapılan ülke oldu. 2026 Ocak-Haziran döneminde de 175.3 bin tonu havacılık yakıtları olmak üzere ABD’ye akaryakıt ihracatı 259.4 bin ton düzeyinde gerçekleşti ve yüzde 21.44 pay ile en fazla ihracat yapılan ülke olma özelliğini sürdürdü. Savaşın yeniden alevlendiği bu dönemde Türkiye dahil enerji ithalatçısı ülkelerin faturası kabarmaya devam ediyor. Türkiye’nin yakın zamanda hem doğalgaz, hem de petrol tedariki için yüksek tutarlı anlaşmalar imzalamıştı. Bu tedarikte şimdilik sorun bulunmuyor ancak savaşın uzaması ve Hürmüz belirsizliğinin sadece fiyat değil, tedarik sorunları da çıkarabileceği vurgulanıyor.
