AYSEL YÜCEL/BRÜKSEL
Türk otobüs üreticileri, dünyanın en büyük otobüs fuarlarından Busworld Europe 2025’e damga vurdu. Bu yıl 4-9 Ekim tarihleri arasında düzenlenen fuara katılan Karsan, Anadolu Isuzu, Otokar, Temsa, BMC ve Habaş, alternatif yakıtlı ve otonom araçlarıyla yoğun ilgi gördü. Türkiye’de üretim yapan Man ve Mercedes-Benz de fuarda yenilikçi modellerini tanıttı. Yerli otomotiv tedarikçilerinin de yoğun ilgi gösterdiği organizasyona toplamda 107 Türk şirketi katıldı.
Küresel otobüs endüstrisinde elektrifikasyon ve otonom sürüş teknolojileri yeni bir dönemi başlatırken, Türk markaları bu dönüşümden önemli bir pay alıyor. Türk otobüs üreticileri, Busworld 2025 ile birlikte yalnızca yeni modellerini değil, küresel stratejilerini de duyurdu. Avrupa, Orta Asya, ABD ve Uzakdoğu’da büyüyen ağlarıyla artık küresel oyuncu kimliğini pekiştiren markalar, yurt dışında fabrika yatırımını da gündemlerine almaya başladı. Fuarda Çinli markaların yoğun katılımı da dikkat çekti. Sektör temsilcileri, Avrupalı firmaların zorluk yaşadığını, Türklerin ise Çinlilerle rekabette öne çıktığını vurguladı. Türk markalar, esnek üretim kabiliyeti, marka gücü ve coğrafi konum avantajıyla rekabette fark yaratıyor.
Elektrikli ve otonom teknolojiler ön planda
Karsan, Busworld 2025’te yaptığı üç büyük lansmanla dikkatleri üzerine çekti. Şirket, otonom e-Jest’in dünya prömiyerini gerçekleştirirken, Toyota iş birliğiyle geliştirdiği hidrojenli e-ATA Hydrogen ve yeni akıllı mobilite markası Karsan AI’yi tanıttı.
Anadolu Isuzu, Brüksel’e farklı segmentlerde geliştirdiği yeni araçlarıyla katıldı. Şirketin Grand Toro XL, Citiport 12 Class 2 ve tam elektrikli Novociti Volt, Novo Volt ve Citivolt modelleri büyük ilgi gördü. Otokar, fuara yedi farklı modeliyle katıldı. e-Centro, e-Kent, e-Territo, Navigo U, Giga ve Ulyso modellerini sergileyen şirket, elektrifikasyon ve otonom teknolojilere yapılan yatırımların artarak devam edeceğini vurguladı. Temsa, fuarda öne çıkan bir diğer Türk markası oldu. Adana’daki tesislerinde tasarlanan Avenue Neo, 9 metrelik boyutu, 75 yolcu kapasitesi ve 600 kilometreye ulaşan menziliyle şehir içi ulaşımın yeni oyuncusu olarak tanıtıldı. Şirketin mühendisleri tarafından geliştirilen yeni batarya paketleri, 75 dakikada tam şarj olabilme özelliğiyle verimliliği artırıyor. BMC, güçlü Ar-Ge yatırımlarıyla geliştirdiği modern ve çevreci otobüslerini sergiledi. Şirket, Neocity 8.5M EV, Procity 12M Dizel, Procity+ 12M EV ve Procity+ 18M EV modelleriyle gövde gösterisi yaptı. Habaş, iki yeni modelini tanıttı. 1000 km'nin üzerinde menzil sağlayan Comfort- City–H2 modeli, elektrik destekli hibrit sistemiyle öne çıkıyor.
Avrupa’da güçlenen Karsan, ABD’ye otonomla giriyor
Elektrikli ve otonom toplu taşıma çözümlerinde kısa sürede Avrupa’da adından en çok söz ettiren Türk markalarından biri haline gelen Karsan, fuarda dikkatleri üzerine çekti. Fuar kapsamında sorularımızı yanıtlayan Karsan CEO’su Okan Baş, şirketin küresel büyüme stratejisini ve gelecek hedeflerini anlattı. Avrupa’daki varlığını yeni pazarlarla güçlendirmeyi hedefleyen şirket, zorlu pazar ABD’ye de fuarda lansmanı yapılan otonom e-Jest ile giriyor.
“Biz elektrikliyle doğduk”
Karsan’ın farkını sadece elektrikliye odaklanmış olmasıyla açıklayan Baş, “2018’den bu yana elektrikli dışında hiçbir yeni yatırım yapmadık, bir kuruş harcamadık. Diğer markaların konfor alanları var. Dizel satışları, bayi teşkilatları… Bizim öyle bir derdimiz yok. Biz zaten elektrikliyle doğduğumuz için yenilikleri çok daha güncel takip edebiliyoruz. Üç yılda tüm ürün gamını elektrikliye çevirdik, bunu başka marka yapmadık” diye konuştu. Hızlı hareket eden ve bu işi biraz daha akıllıca yapan bir şirket olduklarını vurgulayan Baş, “Teknolojinin sahibi değiliz ama çok iyi takip ediyoruz. Batarya işinde iki sene sonra kim nereye gidebilir, takımım biliyor. Yanlış seçim iki yıl kaybettiriyor. Rakiplerimizde de görüyorum” dedi. Karsan, ABD’de daha önce farklı projeler denemişti. Baş, bu pazarı “zor ama stratejik” olarak tanımlıyor: “Amerika çok büyük bir kıta, üç yıldır uğraşıyoruz. Kanada’da daha fazla satış yaptık. e-Jest niş bir ürün, meraklısına satabiliyorsunuz. İlk otonom e-Jest’i ABD’ye göndereceğiz” diye konuştu.
"AB’li kan kaybediyor, Türkler'in avantajı var"
Baş, Avrupalı otobüs üreticilerinin kan kaybettiğini, Çinlilerin ise atağa geçtiğini belirtti: “Özellikle Avrupalı bazı markalar çok zorda kaldı, bir iki tane de piyasadan düştü. Teknoloji geriden geliyor, organizasyonel yapılar çok kalın. Mercedes’in standına gittim, ‘2018’den bu yana 3 bin elektrikli otobüs sattık’ dediler. Ben 2018’den beri 2 bin tane sattım bu kadar genç bir marka olarak. Avrupalılar defansta, Çinliler atakta. Elektrikli dünyada teknolojinin sahibi Çinliler, net.” Avrupalı üreticilerin yaşadığı zorlukların Türk markalar için yeni fırsatlar yarattığına dikkat çeken Baş, “Avrupalı markaların şansı azalıyor. Onun yerini biz ve Çinliler dolduruyoruz. Çinlilerin teknoloji üstünlüğü var ama biz de aynı bataryayı kullanabiliyoruz. Onların ölçek avantajı fazla, devlet desteği de yüksek. Türkiye’nin en büyük şansı yan sanayi. Bugün fuarın yarısından fazlası Türk markası. Koltukçusu, tedarikçisi burnumuzun dibinde. Mercedes de, MAN da Türkiye’de üretiyor. Bu bizim için büyük avantaj.” Baş, 2025 performansını şöyle özetledi: “Geçen yılki elektrikli satışlara göre bu yıl yüzde otuz daha fazla. Zaten elektrikli dışında bir şey satmıyoruz” dedi.
“Türkiye’deki 3 ihaleyi de biz aldık”
Elektrikli otobüs satışında bu yıl yapılan tüm ihaleleri Karsan’ın aldığını söyleyen Baş, “Bu yıl üç ihale oldu; Mersin, Antep ve Maraş. Üçü de Avrupa fonuyla geldi. Türkiye’de de elektrikli satılmaya başlandı. Bursa’da araçlarımız dolaşıyor” dedi.
Megan sonrası için faklı markalarla görüşüyor
Karsan, kendi araçlarının yanı sıra farklı markalar için de üretim yapıyor. OYAK Renault ile yaptığı anlaşma kapsamında Mégane Sedan üretimini 2027’de sonlandıracak olan firma, boşalacak kapasite için görüşmeler yapıyor. Baş, Hem Çinli hem de Avrupalı markalarla görüştüklerini ifade ederek, “Kapımızı çalan da var, bizim teklif götürdüğümüz de. Avrupalı bazı üreticiler yeni iş modelleri arıyor. Bizimle görüşüyorlar. Elektrikli ve otonomda güçlü olduğumuz için ilgililer” diye konuştu.
Anadolu Isuzu, farklı pazarlarda da yatırım kolluyor
Koç Grubu’nun ardından Anadolu Grubu da yurt dışında otomotiv fabrikası yatırımı gerçekleştiriyor. Anadolu Isuzu, geçtiğimiz günlerde Özbekistan’da Japon Isuzu ve Itochu ortaklığıyla uzun süredir faaliyet gösteren SamAuto’nun yüzde 75,2 hissesini satın almaya hazırlandığını duyurdu. Bu adım, Türk otomotiv ana sanayinde yurt dışına yapılan ikinci fabrika yatırımı olacak. Brüksel’deki fuarda EKONOMİ gazetesinin sorularını yanıtlayan Anadolu Isuzu Genel Müdürü Tuğrul Arıkan, “Anadolu Isuzu olarak Özbekistan’daki üretim tesisini 80 milyon dolara satın alarak global üretim yolculuğunda yeni bir sayfa açıyoruz. Bu bizim için ilk yurt dışı üretim yatırımı ama son olmayacak” dedi. Tuğrul Arıkan, küresel ticarette artan korumacılık politikalarının artık “yerinde üretimi” zorunlu kıldığını vurgulayarak, “Yeni ticaret savaşları, tarifeler ve bölgesel vergiler üretimi farklı ülkelere taşımayı zorunlu hale getirdi. Biz de bilgi birikimimizi, üretim know-how’ımızı yurt dışına taşımak istiyoruz. Özbekistan bunun ilk adımı” dedi. Bu yatırımın yalnızca Özbekistan için değil; Kazakistan, Türkmenistan, Kırgızistan, Tacikistan, Azerbaycan ve Afganistan gibi komşu pazarlar için de merkez olacağını belirten Arıkan, “İlk aşamada o bölgenin regülasyonlarına uygun araçlar üreteceğiz. Ancak ikinci aşamada Türkiye ve Avrupa standartlarına uygun modeller de üretmeyi planlıyoruz” dedi. Yeni yatırımın Türkiye’deki üretimi etkilemeyeceğini vurgulayan Arıkan, “Aksine, orada üretilecek araçların birçok yarı mamulü Türkiye’den gidecek. Bu da Gebze tesisimizin kapasite kullanımını artıracak. Türkiye’den daha fazla tedarikçi götürmek, yerli oranını artırmak istiyoruz” açıklamasını yaptı.
Yeni segmentte üretim sinyali
Yurt dışı büyüme planlarının yanında Türkiye’de de yeni segmentlerde projeler yürüttüklerini belirten Arıkan, detay vermese de “hafi f ve ağır ticari araçlarda yeni iş birlikleriyle büyüyeceğiz” mesajını verdi.
