AYSEL YÜCEL
Türk sahipli deniz ticaret filosu küreselde ilk 10’a girme hedefine bir basamak kala, yeniden küçülme eğilimine girdi. Diğer yandan, yabancı bayrak payı da yükselişe geçti. Sektör, kayıpların artmasından endişe duyuyor.
Küresel ticaretin yüzde 80’den fazlasının taşındığı denizyolunda, pandemiyle birlikte navlunda rekor artışların yaşanması, armatörleri gemi yatırım konusunda harekete geçirmiş, 2013 yılından sonra Türk sahipli filo ilk kez 2021 yılında yeniden büyüme trendine girmişti. Ocak 2021’de küreselde 15. sırada olan 1000 GT ve üzeri Türk sahipli filo, global büyümeyi neredeyse 10'a katlayarak Ocak 2022'de 14. sıraya yükseldi. Armatörlerin gemi yatırımları 2022 yılı boyunca da sürdü. Ocak 2021’de yaklaşık 28 milyon DWT olan filo, Ocak 2022’de 31 milyon DWT ve Ocak 2023’te 41 milyon DWT’ye yükseldi.
Filodaki büyüme 2024’ün ilk yarısında da sürdü. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu, 2024 yılının ilk yarısında Türk deniz ticaret filosunun yükselişine dikkat çekerken, “Yaptığımız yatırımlar sayesinde Türk deniz ticaret filosu 52,7 milyon DWT tona ulaşarak dünyada 11'inci sıraya yükseldi. Türk sahipli deniz ticaret filosu 2024 yılında bir basamak daha yükseldi. Dünyada ilk 10’da yer alma hedefimize son bir basamak kaldı” açıklamasını yapmıştı. Gemi adedi 2024 yılı haziran sonu itibarıyla 2.107 adede çıkmıştı. Ancak geçen yılın ikinci yarısında büyüme durdu, filoda küçülme başladı. 1 Ocak 2025 itibarıyla Türk sahipli deniz ticaret filosunda gemi sayısı 2.092’ye, toplam tonaj ise 52 milyon DWT seviyesine indi.
Türk denizcilik sektörü, artan maliyetler ve bürokratik engeller nedeniyle küresel rekabette kan kaybederken, Ciner’in ardından farklı armatörlerin de şirketini yurt dışına taşımaya yönelik B planı yapması, filodaki düşüşün hızlanabileceği konusunda sektörde endişeleri artırıyor.
Çin, ilk sıraya yerleşti
Türk sahipli filo, küçülmeye rağmen küresel sıralamadaki yerini korudu. 1 Ocak 2025 itibariyle Türkiye’nin, en fazla filoya sahip olan ülkeler arasında 11. sırada yer aldı. Yerli filo, DWT bazında toplam dünya filosunun yüzde 2,2’sini oluşturdu. En fazla filoya sahip olan ülkeler arasında 10.270 gemi ve 440 milyon DWT kapasite ile Çin, ilk sıraya yükselirken, 5.318 gemi ve 426 milyon DWT kapasite ile Yunanistan’ın 2. sıraya geriledi.
Limanlardaki yük hacmi yüzde 8 azaldı
Türkiye’nin deniz taşımacılığında kayıp yaşadığı alanlardan biri de limancılık oldu. Şubat ayında limanlarda elleçlenen yük miktarı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,9 azalarak 40,3 milyon tona geriledi. 2025 yılında limanlardan yapılan ihracat taşımaları yıllık bazda yüzde 13,4 azalarak 10,4 milyon tona düştü. Geçen ay transit yük taşımaları yıllık bazda yüzde 16’ya yakın azaldı. Şubatta limanlarda elleçlenen konteyner miktarı da bir önceki yılın aynı dönemine göre, yüzde 12,3 azalarak 1,2 milyon TEU oldu.
FİLODA YABANCI BAYRAK PAYI YÜZDE 90'A DAYANDI
Türk sahipli fi loda yabancı bayrak payı 1 Ocak 2025 itibarıyla yüzde 89,3 seviyesine yükselirken, Türk bayraklı gemi payı yüzde 10,7’ye geriledi. Yerli fi loda Türk bayraklı gemilerin payı 2022 başında yüzde 16,6 iken, 2023’e girildiğinde yüzde 13,4’e inmişti. Son üç yılda fi lodaki Türk bayraklı gemi sayısı 6,1 puan azaldı. Yabancı fi nans kuruluşlarının Türk bayraklı gemileri tercih etmemesinin yanı sıra yerli bayraktaki vergi yükü ve iş hukukunun ağır şartları armatörlerin yabancı bayrağa kaçmasındaki en önemli nedenler olarak gösteriliyor.
