SELENAY YAĞCI/İSTANBUL
Türkiye’de masaüstü bilgisayar pazarında uzun süredir devam eden TRT bandrolü tartışması, son günlerde yeniden alevlenerek sektörü ikiye böldü. Bilgisayar toplama kültürü Türkiye’de yıllardır hem maliyet avantajı hem de kişiselleştirme özgürlüğü nedeniyle büyük ilgi görüyordu. Ancak bu hazır toplama sistemlerinin de TRT bandrolü kapsamına alınma ihtimali sektörde ciddi bir endişe yarattı. Normalde bilgisayarlarda yüzde 4 TRT katkı payı ödenmesi zorunlu. Bir bilgisayar satıcısı ürünü satışa çıkardığı anda bu payı otomatikman devlete ödüyor. Sektör kaynaklarına göre son dönemde bazı bilgisayar firmalarına geçmişe dönük bandrol ve ceza bildirimleri gönderiliyor. Bu durum özellikle küçük işletmeler için yüksek maliyet riski oluşturuyor. Bilgisayar sektörü, bazı toplama sistemcilerin parçaları faturalandırarak bandrolsüz hazır bilgisayar sattığını ve bunun ciddi bir haksız rekabet oluşturduğunu savunuyor. Buna karşılık toplama bilgisayarcılar, yaptıkları işin “parça satışı” olduğunu, bu nedenle bandrol yükümlülüğünün doğmadığını belirterek geçmişe dönük TRT bandrolü cezasının sektörü çöküşe sürükleyeceği uyarısında bulunuyor. Tartışmanın şiddetlenmesiyle birlikte kullanıcı tarafındaki belirsizlik de artıyor. Uzmanlara göre olası yeni bandrol uygulamaları ya da sıkı denetimler, kısa vadede, bilgisayar fiyatlarının yükselmesine, toplama bilgisayar seçeneklerinin azalmasına, fiyat dalgalanmalarının artmasına neden olabilir.
Yasal belirsizlik bulunuyor
Sorunun temelinde, toplanmış ve kullanıma hazır masaüstü bilgisayarların bandrol kapsamına girip girmediğine dair yasal belirsizlik bulunuyor. Markalı sistemler zaten ithalat sırasında vergilendirildiği için yüzde 4 TRT vergisini ödüyor. Ancak parçalarla toplanan bilgisayarlar için durum aynı değil. Parçaları tek tek seçen müşteri için birleştiren firmalar bunun için bandrol ücreti alınmaması gerektiğini çünkü faturalandırmayı seçilen ürünler üzerinden yaptıklarını söylüyor. Yani aslında sattıklarının işlemci, bellek, harddisk, anakart, ekran kartı gibi bilgisayar parçaları olduğunu savunuyor.
Yıllık vergi kaybı 12 milyon dolar
Sektör temsilcileri, bilgisayar pazarında toplama bilgisayar satan herkesi suçlamadıklarını ancak, kayıt dışı ticaretin de giderek yaygınlaştığına dikkat çekiyorlar. Bandrollü satış yapan firmaların pazar payının yüzde 20’lere kadar gerilediğini ifade eden sektör temsilcileri 30 bin liralık bilgisayarda yaklaşık 1200 liralık verginin bulunduğunu aynı özelliklere sahip toplama bilgisayarın ise 28 bin liraya satılabilmesinin fiyat rekabetini sertleştirdiğini vurguluyor. İnternette bandrolsüz hazır sistem satışına itiraz eden sektör temsilcileri, bu alan hızla büyüdüğünü ve yıllık vergi kaybının 12 milyon doları bulduğu belirtiliyor. Yasal üreticiler yüzde 4 bandrolü öderken, bu firmalar ödemedikleri için aynı bilgisayarı hatırı sayılır derecede ucuza satabiliyor. Bu kesime göre çözüm; denetimlerin artırılması, özellikle de online satış kanallarının sıkı kontrolü.
Bellek krizi sektörü de vuracak
Dünya genelinde bellek (DRAM, NAND, HBM vb.) üretiminde ciddi bir kıtlık yaşanıyor. Türkiye’de bilgisayar toplama sistem maliyetlerinin artmasına, seçeneklerin daralmasına yol açacak. Sektör bir de küresel fiyat artışlarından etkilenecek. Bu durum, özellikle yapay zeka (YZ) altyapılarının devasa miktarda bellek talep etmesiyle tetiklendi. Bellek fiyatları bir yılda yaklaşık yüzde 170 artış gösterdi. Bu bellek kıtlığı grafik kartlarına doğrudan yansıyor: üreticiler daha düşük ve orta seviye kartların üretimini durdurma ya da geciktirme ihtimaliyle karşı karşıya. Bellek krizi nedeniyle AMD ve Nvidia giriş seviyesi ekran kartı üretimini durdurabilir.
